دعوت رسمی معاون اول رئیس‌جمهوری برای حضور مردم در مراسم چهلم جان‌باختگان

حوادث دی‌ماه بار دیگر جامعه ایران را در معرض یکی از پیچیده‌ترین و تلخ‌ترین تجربه‌های اجتماعی سال‌های اخیر قرار داد؛ رخدادهایی که ابعاد انسانی، اجتماعی و سیاسی آن همچنان در فضای عمومی و رسانه‌ای کشور محل بحث و تحلیل است. در همین چارچوب، اظهارات اخیر معاون اول رئیس‌جمهوری درباره این حوادث، نه‌تنها بازتاب گسترده‌ای در افکار عمومی داشت، بلکه حامل پیامی صریح درباره ضرورت بازخوانی این وقایع از زاویه‌ای ملی و همدلانه بود؛ زاویه‌ای که بر پرهیز از دوگانه‌سازی و تأکید بر سوگ مشترک همه ایرانیان استوار است.

بازتاب سخنان معاون اول رئیس‌جمهوری درباره حوادث دی‌ماه

عباس پازوکی، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر معاون اول رئیس‌جمهوری، با انتشار بخشی از سخنان محمدرضا عارف در شبکه اجتماعی ایکس، بار دیگر توجه افکار عمومی را به موضع رسمی دولت درباره حوادث دی‌ماه جلب کرد. عارف در این سخنان با صراحت اعلام کرد که آنچه در دی‌ماه رخ داد، برای همه یک باخت ـ باخت بود و هیچ‌کس از پیامدهای انسانی و اجتماعی آن سود نبرد. این تعبیر، بیش از آنکه یک جمله احساسی باشد، حامل یک تحلیل سیاسی و اجتماعی است که تلاش می‌کند روایت غالب از این حوادث را از منطق تقابل و پیروزی یک‌طرفه دور کند.

در نگاه معاون اول رئیس‌جمهوری، دی‌ماه نه صحنه برد و باخت سیاسی، بلکه عرصه‌ای از اندوه جمعی است که همه اقشار جامعه را به نوعی درگیر کرده است. همین نگاه، مبنای دعوت عمومی او برای حضور مردم در مراسم چهلم جان‌باختگان قرار گرفته؛ دعوتی که به‌زعم بسیاری از ناظران، می‌تواند گامی در جهت ترمیم شکاف‌های اجتماعی و بازسازی سرمایه اجتماعی باشد.

تأکید بر داغ مشترک و سوگواری ملی

محمدرضا عارف در سخنان خود با تأکید بر اینکه داغدار همه جان‌باختگان هستیم، تلاش کرد مرزهای مرسوم تقسیم‌بندی‌های سیاسی و اجتماعی را کنار بزند. این عبارت، حامل این پیام است که جان انسان‌ها، فارغ از جایگاه، گرایش یا موقعیت اجتماعی، دارای حرمت و ارزش یکسان است و فقدان هر انسان، زخمی بر پیکره جامعه محسوب می‌شود.

در فضای پس از حوادث دی‌ماه، یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، نحوه مواجهه رسمی و عمومی با مسئله جان‌باختگان بوده است. تأکید معاون اول رئیس‌جمهوری بر سوگواری فراگیر، می‌تواند به‌عنوان تلاشی برای ایجاد یک زبان مشترک در این زمینه تلقی شود؛ زبانی که به‌جای تشدید اختلافات، بر همدلی و همدردی تأکید دارد و می‌کوشد زمینه گفت‌وگوی ملی را فراهم کند.

دعوت به حضور مردمی در مراسم چهلم

بخش دیگری از سخنان منتشرشده عارف، به دعوت مستقیم از مردم برای شرکت در مراسم چهلم جان‌باختگان اختصاص داشت. بر اساس این اعلام، مراسم چهلم در تهران در مصلای تهران و در ساعت ۱۴:۳۰ برگزار می‌شود و در مشهد نیز این مراسم در حرم مطهر رضوی برپا خواهد شد. انتخاب این مکان‌ها، از منظر نمادین و اجتماعی، قابل توجه است؛ چراکه هر دو، از مهم‌ترین کانون‌های تجمع مذهبی و اجتماعی کشور به شمار می‌روند و می‌توانند میزبان حضور گسترده اقشار مختلف مردم باشند.

دعوت رسمی یک مقام عالی‌رتبه اجرایی به مشارکت مردمی در چنین مراسمی، نشان‌دهنده اهمیت نقش جامعه در فرآیند التیام پس از بحران است. این دعوت، فراتر از یک برنامه آیینی، حامل این پیام است که بازسازی اعتماد و آرامش اجتماعی، بدون حضور فعال مردم امکان‌پذیر نیست.

جایگاه حوادث دی‌ماه در حافظه اجتماعی

حوادث دی‌ماه، صرف‌نظر از ارزیابی‌های سیاسی و امنیتی، اکنون بخشی از حافظه جمعی جامعه ایران شده است. نحوه روایت و بازخوانی این حوادث، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری نگرش‌های آینده جامعه خواهد داشت. تأکید عارف بر مفهوم باخت ـ باخت، تلاشی است برای جهت‌دهی این حافظه جمعی به سمتی که از تکرار چرخه‌های تنش و تقابل جلوگیری کند.

در این چارچوب، مراسم چهلم جان‌باختگان می‌تواند به‌عنوان یکی از نقاط عطف این حافظه جمعی عمل کند؛ نقطه‌ای که در آن، سوگ و همدلی جایگزین خشم و شکاف شود و جامعه فرصت بازاندیشی درباره مسیر پیش‌رو را بیابد.

نقش دولت در مدیریت پیامدهای اجتماعی

موضع‌گیری معاون اول رئیس‌جمهوری، از منظر تحلیل سیاسی، بیانگر رویکرد دولت در مواجهه با پیامدهای اجتماعی حوادث دی‌ماه است. این رویکرد، بر کاهش تنش، پرهیز از ادبیات تقابلی و تأکید بر مسئولیت مشترک همه نهادها و اقشار جامعه استوار است. در شرایطی که فضای عمومی می‌تواند به‌سرعت ملتهب شود، چنین ادبیاتی می‌تواند نقش تعدیل‌کننده داشته باشد و زمینه را برای گفت‌وگوی سازنده‌تر فراهم کند.

از سوی دیگر، دعوت به حضور در مراسم چهلم، نشان‌دهنده تلاش برای استفاده از ظرفیت‌های فرهنگی و مذهبی جامعه در مدیریت بحران‌های اجتماعی است؛ ظرفیتی که در تجربه‌های تاریخی ایران، بارها در کاهش التهاب و ایجاد همبستگی نقش‌آفرین بوده است.

بازتاب رسانه‌ای و افکار عمومی

انتشار سخنان عارف توسط عباس پازوکی در شبکه اجتماعی ایکس، باعث شد این موضع‌گیری در مدت کوتاهی در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی بازنشر شود. واکنش‌ها به این اظهارات، طیفی متنوع را شامل می‌شود؛ از استقبال کسانی که این سخنان را نشانه‌ای از رویکرد عقلانی و همدلانه می‌دانند تا نقدهایی که خواستار اقدامات عملی گسترده‌تر در کنار مواضع نمادین هستند.

با این حال، نفس طرح مفهوم باخت ـ باخت از سوی یکی از عالی‌ترین مقامات اجرایی کشور، نشان می‌دهد که در سطح رسمی نیز درکی از پیچیدگی‌های اجتماعی حوادث دی‌ماه وجود دارد؛ درکی که می‌تواند مبنای سیاست‌گذاری‌های آینده قرار گیرد.

اهمیت مراسم چهلم در فرهنگ ایرانی

در فرهنگ ایرانی، مراسم چهلم جایگاهی ویژه در فرآیند سوگواری و التیام دارد. این مراسم، نه‌تنها یادآور فقدان عزیزان است، بلکه فرصتی برای جمع شدن، همدردی و بازسازی پیوندهای اجتماعی محسوب می‌شود. دعوت معاون اول رئیس‌جمهوری به برگزاری گسترده این مراسم، از همین منظر قابل تحلیل است؛ تلاشی برای استفاده از یک سنت ریشه‌دار فرهنگی در جهت کاهش آلام اجتماعی.

برگزاری این مراسم در مکان‌هایی مانند مصلای تهران و حرم مطهر رضوی، می‌تواند به تقویت حس وحدت و همبستگی ملی کمک کند و پیام روشنی از ترجیح آرامش و همدلی بر تنش و تقابل به جامعه منتقل سازد.

جمع‌بندی

سخنان محمدرضا عارف درباره حوادث دی‌ماه و دعوت او به حضور مردمی در مراسم چهلم جان‌باختگان، بازتاب‌دهنده رویکردی است که بر سوگ مشترک، همدلی اجتماعی و پرهیز از دوگانه‌سازی تأکید دارد. توصیف این حوادث به‌عنوان یک باخت ـ باخت، تلاشی برای تغییر زاویه نگاه به رخدادهایی است که آثار آن فراتر از مرزبندی‌های سیاسی، کل جامعه را تحت تأثیر قرار داده است. در شرایطی که جامعه نیازمند ترمیم اعتماد و آرامش است، چنین مواضعی می‌تواند زمینه‌ساز گفت‌وگوی ملی و بازسازی سرمایه اجتماعی باشد؛ مسیری که بدون مشارکت فعال مردم و توجه به ارزش‌های فرهنگی و انسانی، به سرانجام نخواهد رسید.