جهش هزینه تولید مرغ پس از حذف ارز ترجیحی؛ زنگ خطر برای ارزان‌ترین پروتئین سفره مردم

صنعت تولید گوشت مرغ به‌عنوان ستون اصلی تأمین پروتئین ارزان‌قیمت در سبد غذایی خانوارهای ایرانی، در ماه‌های اخیر با فشارهای بی‌سابقه‌ای مواجه شده است؛ فشارهایی که مستقیماً از سیاست‌های ارزی و نوسانات بازار نهاده‌های دامی نشأت می‌گیرد و اکنون به مرحله‌ای رسیده که حتی تولیدکنندگان نیز نسبت به تداوم وضعیت موجود ابراز نگرانی جدی می‌کنند. اظهارات اخیر حبیب اسدالله‌نژاد، رئیس اتحادیه مرغداران گوشتی کشور، تصویری شفاف از ابعاد این بحران و پیامدهای آن برای تولیدکننده و مصرف‌کننده ارائه می‌دهد.

حذف ارز ترجیحی و شوک سنگین به ساختار تولید مرغ

با حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی، یکی از مهم‌ترین تکیه‌گاه‌های صنعت دام و طیور از چرخه تأمین خارج شد. به گفته رئیس اتحادیه مرغداران گوشتی، این تصمیم منجر به جهش چهاربرابری قیمت نهاده‌های دامی و خوراک طیور شد؛ نهاده‌هایی که سهم اصلی را در قیمت تمام‌شده تولید گوشت مرغ دارند. ذرت و کنجاله سویا به‌عنوان دو رکن اصلی جیره غذایی مرغ، بیشترین تأثیر را از این تغییر سیاستی پذیرفتند و عملاً هزینه تولید را در مدت‌زمانی کوتاه دگرگون کردند.

افزایش ناگهانی و شدید قیمت نهاده‌ها، آن هم بدون ایجاد سازوکارهای جبرانی مؤثر، باعث شد تولیدکنندگان با هزینه‌هایی مواجه شوند که پیش‌بینی آن در برنامه‌ریزی‌های قبلی ممکن نبود. این شوک قیمتی نه‌تنها حاشیه سود مرغداران را از بین برد، بلکه در بسیاری از واحدها، تولید را به مرز زیان‌دهی رساند.

افزایش دوبرابری سایر مؤلفه‌های تولید

بحران تنها به نهاده‌های خوراکی محدود نمانده است. اسدالله‌نژاد تأکید می‌کند که سایر مؤلفه‌های تولید از جمله دارو، واکسن، مکمل‌های غذایی و خدمات جانبی نیز با افزایش دوبرابری قیمت مواجه شده‌اند. این اقلام اگرچه سهم کمتری نسبت به خوراک در هزینه نهایی دارند، اما نقش حیاتی آنها در حفظ سلامت گله و کاهش تلفات غیرقابل انکار است.

افزایش قیمت دارو و واکسن در شرایطی رخ داده که صنعت طیور به‌دلیل تراکم تولید و حساسیت بالا به بیماری‌ها، ناگزیر به مصرف مستمر این اقلام است. در نتیجه، هرگونه افزایش قیمت در این بخش، مستقیماً به رشد بهای تمام‌شده و کاهش توان رقابتی تولیدکننده منجر می‌شود.

بهای تمام‌شده؛ واقعیتی که نمی‌توان نادیده گرفت

رئیس اتحادیه مرغداران گوشتی با صراحت اعلام می‌کند که افزایش هزینه در مؤلفه‌های تولید، به‌طور طبیعی بهای تمام‌شده را بالا می‌برد. این یک اصل اقتصادی است که نمی‌توان با دستور یا فشارهای مقطعی آن را نادیده گرفت. تولیدکننده‌ای که نهاده را چند برابر گران‌تر تهیه می‌کند، ناچار است این هزینه را در قیمت نهایی لحاظ کند یا در غیر این صورت، با زیان انباشته و خروج از چرخه تولید مواجه خواهد شد.

در این میان، تناقض اصلی بازار مرغ خود را نشان می‌دهد؛ از یک‌سو انتظار عمومی و سیاستی برای حفظ قیمت پایین این کالای اساسی وجود دارد و از سوی دیگر، واقعیت‌های اقتصادی اجازه تداوم تولید با قیمت‌های دستوری و غیرواقعی را نمی‌دهد.

مرغداران؛ تولیدکنندگانی از جنس مصرف‌کننده

اسدالله‌نژاد در بخش دیگری از سخنان خود به نکته‌ای اجتماعی و کمتر گفته‌شده اشاره می‌کند. به گفته او، تولیدکنندگان مرغ نیز بخشی از جامعه و مصرف‌کنندگان همین محصول هستند و هیچ تمایلی به افزایش قیمت مرغ ندارند. این موضوع نشان می‌دهد که دوگانه تولیدکننده و مصرف‌کننده در این بازار، تقابل مطلق نیست و منافع آنها در بسیاری از موارد هم‌راستا است.

گوشت مرغ به‌عنوان سهل‌الوصول‌ترین و ارزان‌ترین کالای پروتئینی، همواره جایگاه ثابتی در سفره مردم داشته و هرگونه افزایش قیمت آن، مستقیماً معیشت اقشار متوسط و ضعیف را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از همین رو، مرغداران نیز خواهان حفظ قیمت منطقی و قابل‌دسترس برای مصرف‌کننده هستند، اما این خواسته بدون حمایت مؤثر دولت قابل تحقق نخواهد بود.

نوسانات اخیر بازار نهاده‌ها؛ زنگ خطر تازه

به گفته رئیس اتحادیه مرغداران گوشتی، تنها در یک هفته گذشته قیمت ذرت در سامانه بازارگاه ۲۰ درصد و کنجاله سویا ۳۰ درصد افزایش یافته است. این آمار نشان‌دهنده تداوم بی‌ثباتی در بازار نهاده‌ها و نبود چشم‌انداز قابل‌اعتماد برای تولیدکنندگان است.

نوسانات کوتاه‌مدت و شدید، برنامه‌ریزی تولید را مختل می‌کند و باعث می‌شود مرغداران نتوانند با اطمینان نسبت به جوجه‌ریزی و تداوم فعالیت تصمیم بگیرند. نتیجه چنین وضعیتی، کاهش عرضه در دوره‌های بعد و شکل‌گیری موج‌های جدید افزایش قیمت در بازار مصرف خواهد بود.

نقش دولت در تنظیم‌گری بازار مرغ

در شرایط فعلی، اتحادیه مرغداران گوشتی کشور نقش دولت را به‌عنوان متولی تنظیم بازار تعیین‌کننده می‌داند. اسدالله‌نژاد تأکید کرده است که این اتحادیه از دولت درخواست کرده تا اقداماتی جدی برای تثبیت نرخ نهاده‌های دام و طیور و سایر مؤلفه‌های تولید انجام دهد.

تنظیم‌گری مؤثر به‌معنای بازگشت صرف به سیاست‌های گذشته نیست، بلکه ایجاد سازوکارهایی شفاف، پایدار و قابل پیش‌بینی برای تأمین نهاده‌هاست. دولت می‌تواند با مدیریت واردات، نظارت بر زنجیره توزیع و جلوگیری از سوداگری، از جهش‌های ناگهانی قیمت جلوگیری کند و آرامش نسبی را به بازار بازگرداند.

زنجیره تولید تا مصرف؛ پیوندی که نیازمند حمایت است

هدف نهایی از تثبیت نهاده‌ها و حمایت از تولیدکننده، رساندن گوشت مرغ با قیمت مناسب به دست مردم است. اگر در ابتدای زنجیره تولید، فشار هزینه‌ها کنترل نشود، در انتهای زنجیره نیز مصرف‌کننده ناچار به پرداخت بهای بالاتر خواهد بود.

صنعت مرغداری به‌دلیل سرعت گردش تولید و وابستگی شدید به نهاده‌های وارداتی، بیش از بسیاری از بخش‌های دیگر به ثبات سیاستی نیاز دارد. هرگونه تصمیم شتاب‌زده یا تغییر ناگهانی، آثار خود را در فاصله‌ای کوتاه بر بازار مصرف نشان می‌دهد.

جمع‌بندی

اظهارات رئیس اتحادیه مرغداران گوشتی کشور، هشداری جدی درباره آینده تولید گوشت مرغ در ایران است. حذف ارز ترجیحی و جهش قیمت نهاده‌ها، در کنار افزایش هزینه دارو و واکسن و نوسانات مداوم بازار، بهای تمام‌شده تولید را به‌طور چشمگیری افزایش داده است. در چنین شرایطی، انتظار حفظ قیمت پایین بدون حمایت عملی از تولیدکننده، نه‌تنها غیرواقعی بلکه تهدیدی برای پایداری تولید و امنیت غذایی کشور است. اگر دولت به‌عنوان تنظیم‌گر بازار، اقداماتی مؤثر برای تثبیت نهاده‌ها و کاهش ریسک تولید انجام ندهد، فشارهای امروز تولیدکننده، به بحران فردای بازار مصرف تبدیل خواهد شد.