نفت عقب نشست؛ مذاکرات هسته‌ای و جنگ تعرفه‌ای بازار را لرزاند

بازار جهانی نفت هفته را با عقب‌نشینی قیمت‌ها آغاز کرد؛ کاهشی که در نگاه نخست از فروکش‌کردن نگرانی‌ها درباره درگیری احتمالی میان ایران و آمریکا حکایت دارد، اما در لایه‌های عمیق‌تر خود از تلاقی سیاست، دیپلماسی و اقتصاد جهانی خبر می‌دهد. هم‌زمانی نزدیک شدن تهران و واشنگتن به سومین دور مذاکرات هسته‌ای با تصمیم تازه دونالد ترامپ برای افزایش تعرفه‌های وارداتی، معادله‌ای پیچیده پیش‌روی فعالان بازار انرژی قرار داده است؛ معادله‌ای که نتیجه آن، افزایش عدم قطعیت و فشار بر چشم‌انداز تقاضای نفت خام بوده است.

قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال در معاملات روز دوشنبه با ۶۵ سنت کاهش، معادل ۰.۹۱ درصد، به ۷۱ دلار و ۱۱ سنت رسید. نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با افت ۶۳ سنتی، معادل ۰.۹۵ درصد، در سطح ۶۵ دلار و ۸۵ سنت معامله شد. این ارقام نشان می‌دهد که بازار نفت پس از رشد قابل‌توجه هفته گذشته، اکنون وارد فاز اصلاحی شده است.

کاهش ریسک ژئوپلیتیک و واکنش فوری بازار نفت

یکی از مهم‌ترین محرک‌های افت قیمت نفت در آغاز هفته، کاهش نگرانی‌ها درباره تشدید تنش نظامی میان ایران و آمریکا بود. در روزها و هفته‌های گذشته، احتمال درگیری مستقیم میان دو کشور، به‌ویژه در سایه تحولات منطقه‌ای و تهدیدهای متقابل، عاملی کلیدی در افزایش بیش از پنج درصدی قیمت نفت برنت و نفت آمریکا به شمار می‌رفت. بازار انرژی به‌طور سنتی به ریسک‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه واکنش سریع نشان می‌دهد، چرا که این منطقه سهم تعیین‌کننده‌ای در عرضه جهانی نفت دارد.

اکنون اما اعلام رسمی برگزاری سومین دور مذاکرات هسته‌ای در ژنو، سیگنال متفاوتی به بازار مخابره کرده است. معامله‌گران نفت با در نظر گرفتن احتمال تداوم مسیر دیپلماسی، بخشی از پرمیوم ریسک ژئوپلیتیک را از قیمت‌ها خارج کردند. همین تغییر انتظارات، فشار فروش در بازار نفت را افزایش داد و به کاهش قیمت‌ها انجامید.

مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا؛ بازی دیپلماتیک موش و گربه

وزیر امور خارجه عمان اعلام کرده است که ایران و آمریکا روز پنجشنبه در ژنو سومین دور از مذاکرات هسته‌ای را برگزار خواهند کرد؛ مذاکراتی که به باور بسیاری از تحلیلگران، بیش از آنکه مسیری مستقیم به‌سوی توافق نهایی باشد، نوعی بازی حساب‌شده دیپلماتیک میان دو طرف است. تهران و واشنگتن هر یک تلاش می‌کنند با حفظ اهرم‌های فشار خود، امتیاز بیشتری در میز مذاکره به دست آورند.

از نگاه بازار نفت، هرگونه پیشرفت حتی محدود در این مذاکرات می‌تواند پیامدهای قابل‌توجهی داشته باشد. کاهش تحریم‌های نفتی علیه ایران، به معنای افزایش بالقوه عرضه نفت در بازار جهانی است؛ موضوعی که در شرایط فعلی، با توجه به نگرانی‌ها درباره ضعف تقاضا، می‌تواند بر قیمت‌ها فشار مضاعف وارد کند. همین انتظار، خود عاملی بازدارنده برای رشد قیمت نفت در کوتاه‌مدت شده است.

موضع آمریکا و ملاحظات انتخاباتی

تحلیلگران بین‌المللی بر این باورند که ایالات متحده در شرایط کنونی تمایلی به اقدام نظامی علیه ایران ندارد. چنین سناریویی نه‌تنها می‌تواند بی‌ثباتی گسترده‌ای در خاورمیانه ایجاد کند، بلکه پیامدهای سیاسی و اقتصادی سنگینی برای دولت آمریکا به همراه خواهد داشت. نزدیکی انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در ماه نوامبر، عاملی کلیدی در محاسبات کاخ سفید به شمار می‌رود.

افزایش قیمت انرژی در پی یک درگیری نظامی، به‌طور مستقیم بر تورم و هزینه‌های زندگی شهروندان آمریکایی اثر می‌گذارد؛ موضوعی که می‌تواند نارضایتی رأی‌دهندگان را تشدید کند. از این منظر، ادامه مسیر دیپلماسی و مدیریت تنش، گزینه‌ای کم‌هزینه‌تر برای واشنگتن تلقی می‌شود؛ برداشتی که بازار نفت نیز آن را در قیمت‌گذاری‌های اخیر خود منعکس کرده است.

تعرفه‌های جدید ترامپ و سایه سنگین بر اقتصاد جهانی

در سوی دیگر معادله، تصمیم تازه دونالد ترامپ برای افزایش تعرفه‌های وارداتی آمریکا، شوک جدیدی به بازارهای جهانی وارد کرده است. ترامپ پس از آن‌که دادگاه عالی آمریکا برنامه قبلی تعرفه‌ای او را لغو کرد، اعلام کرد قصد دارد تعرفه موقت واردات از تمامی کشورها را از ۱۰ درصد به ۱۵ درصد افزایش دهد؛ سطحی که بالاترین حد مجاز طبق قانون به شمار می‌رود.

این تصمیم، نگرانی‌ها درباره کند شدن رشد اقتصاد جهانی را تشدید کرده است. افزایش تعرفه‌ها به معنای بالا رفتن هزینه تجارت بین‌الملل، کاهش حجم مبادلات و تضعیف زنجیره‌های تأمین است؛ عواملی که در نهایت می‌توانند تقاضای جهانی برای انرژی و سوخت را کاهش دهند. بازار نفت که به‌شدت به چشم‌انداز رشد اقتصادی حساس است، به‌سرعت به این سیگنال منفی واکنش نشان داد.

افزایش جریان‌های ریسک‌گریز و فشار بر نفت خام

پیامد فوری تصمیم تعرفه‌ای ترامپ، افزایش جریان‌های ریسک‌گریز در بازارهای مالی بود. این تغییر رفتار سرمایه‌گذاران در ابتدای هفته، با رشد قیمت طلا به‌عنوان دارایی امن و افت معاملات آتی سهام آمریکا همراه شد. در چنین فضایی، نفت خام که به‌طور سنتی دارایی پرریسک‌تری محسوب می‌شود، با فشار فروش مواجه شد.

کاهش اشتهای ریسک در بازارهای جهانی، به‌ویژه در شرایطی که نشانه‌هایی از تضعیف تقاضای انرژی دیده می‌شود، می‌تواند مانع از بازگشت سریع قیمت نفت به مسیر صعودی شود. این موضوع به‌ویژه برای کشورهای تولیدکننده نفت، از جمله اعضای اوپک و متحدانش، اهمیت راهبردی دارد.

موضع ایران و سناریوهای پیش‌روی بازار انرژی

طبق گفته یکی از مقامات ارشد ایران، تهران آمادگی دارد در ازای لغو تحریم‌ها و به رسمیت شناخته شدن حق غنی‌سازی اورانیوم، امتیازاتی در برنامه هسته‌ای خود ارائه دهد. چنین موضعی نشان‌دهنده تمایل ایران به دستیابی به توافقی است که بتواند فشارهای اقتصادی ناشی از تحریم‌ها را کاهش دهد.

برای بازار نفت، این اظهارات به‌منزله افزایش احتمال بازگشت تدریجی نفت ایران به بازارهای جهانی است. هرچند تحقق این سناریو به زمان و توافقات پیچیده سیاسی نیاز دارد، اما نفس احتمال آن کافی است تا انتظارات معامله‌گران را تغییر دهد و بر قیمت‌ها اثر بگذارد. در شرایطی که تقاضای جهانی زیر فشار سیاست‌های انقباضی و جنگ‌های تجاری قرار دارد، افزایش عرضه می‌تواند تعادل بازار را به نفع مصرف‌کنندگان تغییر دهد.

جمع‌بندی

تحولات اخیر بازار نفت نشان می‌دهد که قیمت‌ها بیش از هر زمان دیگری در تقاطع سیاست، دیپلماسی و اقتصاد جهانی قرار گرفته‌اند. کاهش نگرانی از درگیری نظامی میان ایران و آمریکا و نزدیک شدن به سومین دور مذاکرات هسته‌ای، بخشی از ریسک ژئوپلیتیک را از بازار خارج کرده است. در مقابل، تصمیم تازه ترامپ برای افزایش تعرفه‌های وارداتی، چشم‌انداز رشد اقتصاد جهان و تقاضای سوخت را تیره کرده و فشار مضاعفی بر قیمت نفت وارد آورده است.

در کوتاه‌مدت، به نظر می‌رسد بازار نفت میان دو نیروی متضاد گرفتار شده است؛ از یک‌سو امید به دیپلماسی و افزایش احتمالی عرضه، و از سوی دیگر نگرانی از رکود اقتصادی و کاهش تقاضا. نتیجه این کشمکش، نوسان و احتیاط بیشتر معامله‌گران خواهد بود؛ وضعیتی که می‌تواند قیمت نفت را در سطوح کنونی نگه دارد، مگر آنکه یکی از این عوامل، دست بالا را در معادلات آینده پیدا کند.