عارف در دانشگاه از گفت‌وگو تا نقد بی‌پروا؛ روایت یک نشست پرتنش و پرمطالبه میان دولت و دانشجویان

نشست صمیمانه معاون اول رئیس‌جمهور با نمایندگان تشکل‌ها و انجمن‌های دانشجویی، فراتر از یک دیدار نمادین، به بازتابی از شکاف‌ها، انتقادها، نگرانی‌ها و در عین حال امیدها در رابطه میان دانشگاه و حاکمیت بدل شد. محمدرضا عارف در این نشست کوشید با ترسیم تصویری از نگاه دولت چهاردهم به دانشگاه، دانشجویان را نه صرفاً مخاطب سیاست‌ها، بلکه بازیگر فعال در فرآیند حل مسائل کشور معرفی کند؛ نگاهی که در برابر موجی از نقدهای صریح و گاه تند دانشجویان از طیف‌های مختلف سیاسی و فکری قرار گرفت.

دانشگاه به‌عنوان پل ارتباطی جامعه و حاکمیت

عارف با تأکید بر اینکه باور دولت چهاردهم حل مشکلات کشور را تنها در مسیر تعامل و گفت‌وگو می‌داند، دانشگاه را حلقه واسط میان جامعه و حاکمیت توصیف کرد. از نگاه او دانشجویان زبان گویای مطالبات مردم هستند و دانشگاه باید به‌عنوان نهادی علمی و عمومی، استقلال نسبی در اداره امور خود داشته باشد. او تصریح کرد که پربارترین جلسات دولت، نشست‌هایی است که با دانشجویان برگزار می‌شود؛ چراکه در این فضا مسائل بدون تعارف و از زاویه‌ای اجتماعی و آینده‌نگرانه مطرح می‌شود.

ارزش پرخاش دانشجو و ریشه‌های جنبش دانشجویی

معاون اول رئیس‌جمهور با یادآوری سابقه تاریخی تشکل‌های دانشجویی که به ابتکار چهره‌هایی چون مهندس بازرگان و آیت‌الله طالقانی شکل گرفتند، بر نقش تعیین‌کننده دانشجویان در تحولات سیاسی و اجتماعی ۴۸ سال گذشته تأکید کرد. او دانشجویان را به دلیل روحیه مطالبه‌گری و استقلال فکری، دارای جایگاهی ویژه در میان مردم دانست و جمله‌ای را تکرار کرد که بازتاب گسترده‌ای یافت؛ اینکه ارزش یک پرخاش دانشجو برای او بیش از تکریم افراد است، زیرا این رفتار از دلسوزی و آینده‌نگری نشأت می‌گیرد و وابستگی جناحی ندارد.

افول جنبش دانشجویی و نقش عوامل درونی و بیرونی

عارف در ادامه با نگاهی انتقادی به وضعیت جنبش دانشجویی در دهه‌های اخیر، از افولی جدی سخن گفت. به گفته او دانشجویان امروز مانند گذشته حاضر به پرداخت هزینه نیستند و تشکل‌ها نیز تا حدی از بدنه دانشجویی فاصله گرفته‌اند. او این وضعیت را حاصل مجموعه‌ای از عوامل دانست؛ از نقش بدنه دانشجویی و مدیران دانشگاهی گرفته تا دخالت‌های بیرونی که فضای دانشگاه را از کارکرد طبیعی خود دور کرده است.

حوادث ۱۴۰۱ و دی‌ماه؛ باختی برای کشور

یکی از بخش‌های حساس سخنان معاون اول رئیس‌جمهور به تحلیل حوادث سال ۱۴۰۱ و وقایع دی‌ماه اختصاص داشت. عارف دخالت افراد خارج از ساختار دانشگاه در اداره این فضا را عامل اصلی تشدید بحران‌ها دانست و تأکید کرد که کشور در حوادث دی‌ماه یک باخت جدی داشت. او از دست رفتن حدود سه هزار جوان را خسارتی جبران‌ناپذیر خواند و بر ضرورت تدوین روایتی دقیق و مبتنی بر داده از این رخدادها تأکید کرد؛ روایتی که دانشگاه‌ها می‌توانند در شکل‌دهی آن نقش محوری ایفا کنند.

گفت‌وگوی درون‌دانشگاهی و بحران هم‌زبانی

عارف یکی از مشکلات امروز دانشگاه‌ها را فقدان هم‌زبانی میان اساتید و دانشجویان دانست. او بخشی از این شکاف را ناشی از عوامل تحمیلی و بیرونی و بخشی دیگر را نتیجه ضعف گفت‌وگوی درون‌دانشگاهی معرفی کرد. از نگاه معاون اول رئیس‌جمهور، دانشگاه باید بررسی کند که آیا فضای فعلی در مسیر انسان‌سازی حرکت می‌کند یا خیر، زیرا حوادث زیان‌بار یک سال گذشته بدون ریشه‌یابی عمیق قابل حل نیست.

جنگ ۱۲ روزه و نقش دانشگاه در علم و فناوری

اشاره عارف به جنگ ۱۲ روزه، بخش دیگری از سخنان او بود که بر نقش دانشگاه‌ها در حوزه علم و فناوری تأکید داشت. او این دوره را دارای دستاوردهای ارزشمند دانست و گفت هر جا دانشگاه نتوانست یا نخواست حضور مؤثر داشته باشد، کشور با مشکل مواجه شد. به گفته او در هشت ماه گذشته یک خیزش خودجوش در دانشگاه‌ها شکل گرفته و دانشگاهیان به‌صورت شبانه‌روزی برای جبران کمبودها تلاش می‌کنند.

افزایش جایگاه اجتماعی دانشگاهیان و ظرفیت سه میلیون دانشجو

معاون اول رئیس‌جمهور با استناد به نتایج جدیدترین نظرسنجی‌ها از افزایش جایگاه اجتماعی دانشجویان و اساتید سخن گفت و تأکید کرد اگر حضور دانشگاهیان در سال‌های گذشته پررنگ‌تر بود، بسیاری از حوادث رخ نمی‌داد. او این نشست را آغاز نگاهی جدید به جایگاه دانشجویان دانست و ظرفیت سه میلیون دانشجوی کشور را فرصتی برای حرکت جهشی ایران به جلو توصیف کرد.

تنوع دیدگاه‌ها و صراحت بی‌سابقه دانشجویان

بخش مهمی از نشست به سخنان نمایندگان انجمن‌ها و تشکل‌های دانشجویی با گرایش‌های کاملاً متفاوت اختصاص یافت. دانشجویان از بازتعریف نقش حاکمیت در نبرد روایت‌ها، مشکلات اینترنت، امنیت فضای دانشگاه، ضعف اطلاع‌رسانی دولت و ضرورت کاهش شکاف‌های اجتماعی گفتند. برخی نمایندگان نزدیک به جریان اصولگرا، دولت را به بی‌تدبیری در حوزه معیشت متهم کردند و اجرای اصلاحات اقتصادی در زمان نامناسب را زمینه‌ساز ناآرامی‌ها دانستند. در مقابل، دانشجویان منتقد و معترض از شکل‌گیری شکاف‌های عمیق اجتماعی و انباشت خشم ناشی از نادیده‌گرفتن مطالبات مردم سخن گفتند و افول گفت‌وگو میان دولت و دانشجویان را عامل اصلی بحران معرفی کردند.

مطالبات صریح؛ از آزادی دانشجویان تا شفافیت و حقیقت‌یابی

دانشجویان منتقد در کنار نقدها، مطالبات مشخصی را مطرح کردند؛ از پیگیری آزادی دانشجویان بازداشت‌شده در وقایع دی‌ماه و ادامه روند شفاف‌سازی درباره جان‌باختگان گرفته تا درخواست تشکیل کمیته حقیقت‌یاب مستقل. آنان همچنین از محدودیت‌های کانون‌های فرهنگی و هنری، خلأ ارتباطی دولت با دانشگاه، غیبت اعضای کابینه در مناسبت‌هایی چون ۱۶ آذر، رهاشدگی افکار عمومی در رسانه، نبود جایگاه دانشجویان در سفرهای استانی دولت و قطعی‌های مکرر اینترنت انتقاد کردند. مسئله اعتماد از دست‌رفته میان دانشجویان و حاکمیت و ضعف حضور دولت در فضای مجازی نیز از محورهای پررنگ این بخش بود.

گزارش دولت از شرایط جنگی و اداره اقتصاد

در پاسخ به این مطالبات، عارف گزارشی از شرایط یک سال گذشته کشور ارائه داد و گفت دولت چهاردهم فعالیت خود را در فضایی آمیخته با جنگ و ترور آغاز کرده است. به گفته او برنامه اداره اقتصاد جنگ در آذرماه ۱۴۰۳ تصویب شد تا بدون ایجاد التهاب اجتماعی، کشور برای شرایط خاص آماده باشد. او از اقدامات دولت در حوزه ارز، اصلاحات ساختاری، کالابرگ الکترونیکی، بنزین و نان سخن گفت و تأکید کرد پس از جنگ ۱۲ روزه نیز آمادگی کامل اقتصادی و نظامی وجود دارد.

دانشگاه در اولویت دولت چهاردهم

معاون اول رئیس‌جمهور در پایان بار دیگر بر اولویت داشتن مسائل دانشگاه‌ها برای دولت تأکید کرد و گفت تصمیمات دولت بر اساس سیاست‌های کلی نظام و قانون برنامه هفتم پیشرفت اتخاذ می‌شود. او بر ضرورت فراهم‌سازی بستر فعالیت‌های هم‌افزا در دانشگاه‌ها و پرهیز تشکل‌های دانشجویی از اختلافات تأکید کرد تا دانشگاه بتواند نقش مؤثرتری در آینده کشور ایفا کند.

جمع‌بندی

نشست عارف با دانشجویان را می‌توان تلاقی دو روایت دانست؛ روایت دولتی که بر گفت‌وگو، تعامل و نقش دانشگاه در حل مسائل تأکید دارد و روایت دانشجویانی که با صراحت از شکاف‌ها، بی‌اعتمادی‌ها و مطالبات انباشته سخن گفتند. اهمیت این نشست نه در وعده‌ها، بلکه در عیان شدن فاصله‌ها و ظرفیت گفت‌وگویی است که اگر تداوم یابد، می‌تواند دانشگاه را بار دیگر به یکی از موتورهای اصلی تحرک اجتماعی و سیاسی کشور تبدیل کند. آینده این مسیر به میزان پایبندی دولت به شنیدن نقدها و تبدیل گفت‌وگو به سیاست عملی گره خورده است.