رئیس‌جمهور پرده برداشت از ریشه نارضایتی‌ها با تکیه بر آیات قرآن

سخنان رئیس‌جمهور در شصت‌وهشتمین جلسه شورای توسعه فرهنگ قرآنی، فراتر از یک اظهارنظر مناسبتی، حامل یک رویکرد آسیب‌شناسانه نسبت به وضعیت دینداری، حکمرانی و رابطه جامعه با قرآن کریم بود. مسعود پزشکیان با نگاهی تحلیلی، ریشه بسیاری از نارسایی‌های فرهنگی و اجتماعی را نه در کمبود تلاوت یا برنامه‌های ظاهری، بلکه در فاصله میان آموزه‌های قرآنی و رفتار عملی مسئولان و ساختارهای اجرایی جست‌وجو کرد؛ نگاهی که قرآن را از سطح مناسک به متن زندگی روزمره و سیاست‌گذاری عمومی می‌آورد.

قرآن به‌مثابه منشور عمل اجتماعی

پزشکیان با تأکید بر اینکه گویاترین زبان قرآن، زبان عمل است، تصریح کرد که اگر جامعه در پذیرش معارف قرآنی دچار ضعف شده، نخست باید رفتار کارگزاران و نهادها مورد بازنگری قرار گیرد. از منظر رئیس‌جمهور، قرآن کتاب توصیه اخلاقی صرف نیست، بلکه نقشه راه زندگی فردی و اجتماعی است و تا زمانی که آیات آن در تصمیم‌سازی‌ها، مناسبات اداری و سیاست‌های اقتصادی جاری نشود، نمی‌توان انتظار داشت فرهنگ قرآنی در جامعه نهادینه شود. این نگاه، عملاً مسئولیت سنگین‌تری را متوجه حاکمیت می‌کند و قرآن را معیار سنجش عملکرد قرار می‌دهد.

دوگانگی رفتاری؛ چالش پنهان فرهنگ دینی

یکی از محورهای اصلی سخنان رئیس‌جمهور، نقد مواجهه‌های ظاهری با قرآن بود. او با اشاره به احترام نمادین هنگام تلاوت و در مقابل، بی‌توجهی به آیات در میدان عمل، این دوگانگی را ریشه بسیاری از مشکلات فرهنگی دانست. از نگاه پزشکیان، هنگامی که آیه و حدیث در عمل برنمی‌تابیم، عملاً پیام قرآن را از زندگی حذف کرده‌ایم. این نقد، ناظر بر شکافی است که میان گفتار رسمی دینی و تجربه روزمره مردم شکل گرفته و به تضعیف اعتماد عمومی انجامیده است.

عدالت و معیشت؛ آزمون واقعی دینداری

پزشکیان با استناد به دستورات صریح قرآن درباره عدالت اجتماعی و حمایت از محرومان، بی‌تفاوتی نسبت به مشکلات معیشتی مردم را مغایر با ادعای مسلمانی دانست. او تأکید کرد که آیات مربوط به یتیمان، مستضعفان و اقشار آسیب‌پذیر، پیش از همه متوجه صاحبان قدرت و مسئولیت است. در این چارچوب، رسیدگی به معیشت مردم نه یک انتخاب سیاسی، بلکه تکلیف دینی و قرآنی تلقی می‌شود؛ تکلیفی که غفلت از آن، زمینه‌ساز نارضایتی‌های اجتماعی و تضعیف سرمایه اجتماعی خواهد بود.

اخلاق و خوش‌خلقی؛ سرمایه فراموش‌شده حکمرانی

رئیس‌جمهور با اشاره به جایگاه اخلاق در قرآن، خوش‌خلقی و رفتار کریمانه را از شاخص‌های اصلی مسلمانی برشمرد و یادآور شد که دین با اجبار گسترش نمی‌یابد، بلکه با جاذبه اخلاقی در دل‌ها نفوذ می‌کند. این رویکرد، پیوندی مستقیم میان اخلاق فردی مسئولان و کارآمدی نظام حکمرانی برقرار می‌کند. پزشکیان از آغاز برنامه‌های تربیتی از مدارس سخن گفت تا مفاهیم اخلاقی قرآن در نسل جدید نهادینه شود؛ اقدامی که نشان‌دهنده نگاه بلندمدت به بازسازی فرهنگی جامعه است.

صداقت؛ پایه اعتماد عمومی

بخش مهمی از سخنان رئیس‌جمهور به مسئله صداقت اختصاص داشت. پزشکیان با نکوهش دروغ و خلف وعده در قرآن، هشدار داد که وعده‌های غیرواقعی، امید اجتماعی را به یأس تبدیل می‌کند. از منظر او، امیدآفرینی زمانی معنا دارد که بر پایه واقع‌گرایی و صداقت بنا شود. تأکید بر اینکه مدیران باید صادق‌ترین افراد باشند، پیامی روشن به ساختار اجرایی کشور است؛ پیامی که صداقت را نه یک فضیلت فردی، بلکه رکن اعتماد عمومی و ثبات اجتماعی معرفی می‌کند.

رمضان؛ فرصت بازنگری فردی و جمعی

رئیس‌جمهور ماه مبارک رمضان را فرصتی برای تزکیه نفس و اصلاح مسیر دانست و بر نقش شب‌های قدر در بازنگری عملکرد فردی و جمعی تأکید کرد. او اصلاح جامعه را در گرو اصلاح خویشتن دانست و تصریح کرد که اگر آیات قرآن به‌درستی در عمل اجرا شود، جامعه از بحران‌های اخلاقی و اجتماعی مصون خواهد ماند. این نگاه، مسئولیت هر فرد و نهاد را در قبال وضعیت عمومی جامعه برجسته می‌کند.

خشونت و اعتراض؛ تفکیک آسیب و مطالبه

پزشکیان با اشاره به حوادث اخیر و رفتارهای خشونت‌آمیز نظیر اهانت به مقدسات و تخریب اماکن عمومی، این اقدامات را نشانه بی‌احترامی به باورهای مردم دانست، اما هم‌زمان بر ضرورت توجه به ریشه‌های نارضایتی اجتماعی تأکید کرد. او بخشی از اعتراضات را ناشی از تبعیض و ضعف در خدمت‌رسانی دانست و هشدار داد که دو قطبی‌سازی جامعه، کشور را با چالش‌های جدی مواجه می‌کند. این موضع، تلاش برای تفکیک میان مطالبه‌گری اجتماعی و رفتارهای مخرب را نشان می‌دهد.

کارآمدی و برترین بودن؛ انتظار قرآن از جامعه مؤمن

رئیس‌جمهور با استناد به آموزه‌های قرآنی، ضعف و بی‌برنامگی را شایسته جامعه مؤمن ندانست و بر ضرورت سرآمدی در خلاقیت، صداقت و کارآمدی تأکید کرد. در این چارچوب، دینداری با بهره‌وری، برنامه‌ریزی و توان حل مسئله پیوند می‌خورد و تصویر تازه‌ای از جامعه قرآنی ارائه می‌شود که در آن، ایمان و کارآمدی در تقابل با یکدیگر نیستند.

جوانان و انتقال مفاهیم قرآنی

پزشکیان پویش زندگی با آیه‌ها را اقدامی اثرگذار توصیف کرد و بر لزوم استفاده از شیوه‌های نوین و جذاب برای انتقال مفاهیم قرآنی به نوجوانان و جوانان تأکید داشت. او تربیت قرآنی را نیازمند الگوهای عملی و صادقانه دانست و یادآور شد که نسل جدید بیش از سخن، به رفتار مسئولان نگاه می‌کند.

مسجد؛ کانون همبستگی اجتماعی

از دیگر محورهای سخنان رئیس‌جمهور، تأکید بر ظرفیت اجتماعی مساجد بود. پزشکیان مسجد را فراتر از محل عبادت فردی دانست و آن را کانون رسیدگی به نیازمندان و تقویت سرمایه اجتماعی معرفی کرد. او تأکید کرد که وجود مسجد فعال در کنار فقر و گرسنگی در یک محله قابل پذیرش نیست و دولت از بهره‌گیری از این ظرفیت مردمی حمایت خواهد کرد.

گزارش عملکرد و مسیر پیش‌رو

در پایان جلسه، گزارشی از عملکرد شورای توسعه فرهنگ قرآنی و دستگاه‌های مرتبط ارائه شد که از رشد شاخص‌های قرآنی، گسترش فعالیت‌های آموزشی و ترویجی، توسعه برنامه‌های حفظ و تدبر و حمایت از مؤسسات مردمی حکایت داشت. این گزارش نشان داد که زیرساخت‌های ترویج قرآن تقویت شده، اما آنچه پزشکیان بر آن تأکید کرد، ضرورت استمرار و تجلی عملی این آموزه‌ها در رفتار مسئولان و ساختارهای اجرایی بود.

جمع‌بندی

سخنان رئیس‌جمهور در شورای توسعه فرهنگ قرآنی، تلاشی برای بازتعریف نسبت قرآن با حکمرانی و زیست اجتماعی بود. پزشکیان با تمرکز بر عمل، عدالت، صداقت و معیشت، قرآن را معیار سنجش عملکرد دانست و هشدار داد که فاصله میان گفتار دینی و رفتار اجرایی، ریشه اصلی نارضایتی‌هاست. این رویکرد، اگر به سیاست‌گذاری و اقدام عملی منجر شود، می‌تواند گامی در جهت بازسازی اعتماد عمومی و نزدیک‌تر شدن جامعه به آموزه‌های قرآنی باشد.