شوک قیمتی تخم‌مرغ فروکش کرد؛ از نوسان ۲۰ هزار تومانی تا بازگشت به آرامش بازار

نوسانات اخیر در بازار تخم‌مرغ، به‌عنوان یکی از اقلام محوری سبد غذایی خانوارهای ایرانی، نگرانی‌هایی جدی را در پی داشت؛ افزایش شتابان قیمت‌ها در دو ماه گذشته که در مقاطعی قیمت هر عدد را تا مرز ۲۰ هزار تومان و شانه ۳۰ عددی را تا سقف ۵۷۰ هزار تومان بالا برد، نشان داد این بازار به شدت به تغییرات سیاست‌های حمایتی و ثبات در تأمین نهاده‌ها وابسته است. این گزارش به تحلیل چرایی این جهش مقطعی، نقش کالابرگ الکترونیکی در تعدیل بازار و چشم‌انداز ثبات آتی قیمت‌ها می‌پردازد.

افزایش ناگهانی نرخ تخم‌مرغ؛ واکنشی به انتظارات و نوسانات توزیع

روند صعودی قیمت تخم‌مرغ که از حدود دو ماه پیش آغاز شد، یک دوره پرتلاطم را در بازار ایجاد کرد؛ دوره‌ای که فعالان بازار آن را بیش از آنکه ناشی از کمبود ساختاری تولید باشد، معلول تغییر در انتظارات و برخی اختلالات کوتاه‌مدت در زنجیره توزیع می‌دانند. هم‌زمانی این جهش با بحث‌هایی پیرامون اصلاح یارانه‌های نهاده‌ای و تغییر در سازوکارهای حمایتی، فضایی از عدم قطعیت را حاکم ساخت. در اوج این التهاب، رفتار خرید هیجانی مصرف‌کنندگان، به‌ویژه در سطح خرده‌فروشی‌ها که برای حفظ موجودی اقدام به انبار کردن بیش از نیاز روزانه کردند، به‌طور موقت تقاضا را تشدید کرد و به تثبیت نرخ‌های بالا دامن زد. نرخ‌های ۱۸ تا ۲۰ هزار تومانی برای هر واحد تخم‌مرغ، فشار سنگینی را بر بودجه خانوارها وارد ساخت و توجه مقامات نظارتی را بیش از پیش به این محصول معطوف کرد.

روایت تولیدکنندگان از وضعیت عرضه و ظرفیت مازاد تولید

بررسی‌های اولیه در سطح تولید نشان می‌دهد که زیرساخت‌های کشور برای تأمین تخم‌مرغ داخلی کفایت می‌کند. دبیرکل فدراسیون طیور ایران تأکید کرده است که کمبودی در حجم تولید وجود ندارد و ظرفیت مرغداری‌ها پاسخگوی نیاز بازار داخلی است؛ بنابراین، ریشه‌های اصلی نوسانات اخیر نه در سمت عرضه کل، بلکه در پیچیدگی‌های مربوط به انتظارات قیمتی و اشکالات کوتاه‌مدت در مدیریت توزیع متمرکز بوده‌اند. این دیدگاه، که توسط مسئولان دولتی نیز مورد تأکید قرار گرفت، بر این نکته استوار است که ثبات در تأمین نهاده‌ها و نظارت دقیق بر مسیر رسیدن کالا به دست مصرف‌کننده نهایی، کلید اصلی مدیریت بازار است. در شرایطی که امکان صادرات نیز در مقاطع مختلف وجود داشته، تأکید بر حفظ ثبات داخلی به‌عنوان یک اولویت راهبردی مطرح شد.

نقش حیاتی سیاست کالابرگ در مهار تقاضای سفته‌بازانه

یکی از نقاط عطف در مسیر بازگشت بازار به تعادل، اجرای مرحله جدیدی از سیاست‌های حمایتی دولت، به‌ویژه طرح کالابرگ الکترونیکی بود. کارشناسان اقتصادی معتقدند که اجرای این سازوکار، دو کارکرد مهم داشت: نخست، شفاف‌سازی مسیر توزیع و کاهش واسطه‌گری‌های غیرضروری که به افزایش قیمت دامن می‌زدند. دوم، هدایت بخشی از قدرت خرید خانوارها به سمت کانال‌های رسمی و ساماندهی‌شده، که این امر خود عاملی بازدارنده در برابر شکل‌گیری تقاضای غیرمنطقی و سفته‌بازانه بود. هم‌راستا شدن این سیاست با افزایش نظارت بر شبکه توزیع و تأمین منظم نهاده‌ها، سرانجام موجب شد تا فشار از روی قیمت‌ها برداشته شده و روند نزولی قیمت‌ها آغاز شود.

عقب‌نشینی محسوس قیمت‌ها؛ بازگشت تخم‌مرغ به دایره قدرت خرید خانوار

داده‌های میدانی جدید نشان‌دهنده یک عقب‌نشینی قابل توجه در نرخ‌های خرده‌فروشی است. پس از فروکش کردن هیجان قیمتی، قیمت هر عدد تخم‌مرغ به سطوحی در حدود ۱۳ هزار تومان کاهش یافته و این کاهش در خرید شانه‌ای، قیمت هر شانه ۳۰ عددی را به محدوده ۳۲۴ هزار تومان رسانده است. محاسبه مجدد نرخ واحد در خرید شانه‌ای، عدد تخم‌مرغ را به حدود ۱۰ هزار و ۸۰۰ تومان می‌رساند که در مقایسه با قله قیمتی دو ماه پیش، کاهشی بیش از ۴۵ درصد را نشان می‌دهد. فروشندگان تأیید می‌کنند که با افزایش منظم و باثبات سهمیه‌بندی کالا از سوی مراکز پخش، آرامش به بازار برگشته و از چند روز گذشته شاهد شکستن نرخ‌های قبلی بوده‌اند. این کاهش قیمت مستقیماً بر بهبود شرایط خرید برای مصرف‌کنندگان عادی تأثیر گذاشته است.

انتظارات مصرف‌کننده؛ اولویت ثبات بر کاهش نقطه‌ای قیمت

برای مصرف‌کنندگان، ثبات قیمت در بلندمدت اهمیت بیشتری نسبت به یک کاهش شدید و مقطعی دارد؛ زیرا الگوی خرید خانوارها تابعی از اطمینان به قیمت‌های آتی است. در دوران اوج قیمت‌ها، بسیاری از خانواده‌های کم‌درآمد و پرجمعیت مجبور به کاهش شدید مصرف تخم‌مرغ شده بودند. بازگشت قیمت‌ها به سطوح منطقی‌تر، فشار را از روی سبد غذایی این خانوارها برداشته است. این شهروندان تأکید دارند که ثبات در عرضه و دوری از نوسانات شدید، مهم‌ترین انتظارشان از ساختارهای مدیریتی بازار است تا بتوانند با اطمینان بیشتری برای تأمین مواد غذایی خود برنامه‌ریزی کنند.

چشم‌انداز آینده؛ ثبات مشروط به مدیریت پایدار زنجیره تأمین

کارشناسان اقتصادی تأکید می‌کنند که بازار تخم‌مرغ به دلیل حساسیت اجتماعی و سهم بالای آن در تأمین پروتئین ارزان، نیازمند یک رویکرد مدیریتی چندوجهی و پایدار است. تداوم آرامش قیمتی در گرو مدیریت دقیق و مستمر چند عامل کلیدی است. این عوامل شامل تضمین پایداری در دسترسی به نهاده‌های دامی با نرخ‌های مصوب، کنترل دقیق هزینه‌های تولید در واحدهای مرغداری، و مهم‌تر از همه، نظارت مستمر بر عملکرد شبکه توزیع و جلوگیری از هرگونه انحراف یا احتکار در سطوح میانی است. تجربه اخیر نشان داد که بازار پروتئین‌های اساسی، حتی با وجود ظرفیت تولیدی کافی، می‌تواند تحت تأثیر شوک‌های انتظاری و سیاست‌های ناگهانی قرار گیرد. اکنون چالش اصلی دولت، تبدیل این آرامش نسبی به یک ثبات ساختاری است تا اطمینان حاصل شود که قیمت‌ها به سرعت به سطوح غیرقابل توجیه بازنمی‌گردند.