هشدار قالیباف به آمریکا؛ مذاکرهکننده باید آماده جنگ باشد
محمدباقر قالیباف در دیدار با احمد موزانی، رئیس مجلس مشورتی خلق اندونزی، از بیاعتمادی عمیق تهران به واشنگتن سخن گفت و تأکید کرد تنها کسانی میتوانند با آمریکا مذاکره کنند که همزمان برای جنگ آماده باشند. این موضع که پس از حملات متقابل ایران و آمریکا و تضعیف تفاهم اخیر دو کشور مطرح شده، نشان میدهد تهران مذاکره را کنار نگذاشته اما دیگر حاضر نیست دیپلماسی را جدا از بازدارندگی نظامی دنبال کند.
۲۳:۱۳ - ۱۹ تير ۱۴۰۵
وانانیوز|
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، عصر جمعه ۱۹ تیر ۱۴۰۵ برابر با ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۶، در مشهد با احمد موزانی، رئیس مجلس مشورتی خلق اندونزی یا MPR دیدار کرد. هیئت بلندپایه اندونزی برای شرکت در مراسم مربوط به درگذشت رهبر پیشین جمهوری اسلامی و انجام رایزنیهای سیاسی و دوجانبه به ایران سفر کرده بود. وزیر امور خارجه اندونزی و نمایندگان دو تشکل بزرگ اسلامی این کشور، نهضتالعلما و محمدیه، نیز در این سفر حضور داشتند.
قالیباف در ابتدای دیدار از ابراز همدردی دولت، پارلمان و مردم اندونزی با ایران تشکر کرد و مردم این کشور را دارای پیشینه ضد استعماری و حامی مردم فلسطین توصیف کرد. بخش اصلی سخنان او، اما به جنگ اخیر با آمریکا و اسرائیل، وضعیت مذاکرات و ضرورت حفظ آمادگی نظامی اختصاص داشت.
رسانه دولتی اندونزی نیز پیش از انجام این دیدار گزارش داده بود که گفتوگوی موزانی و قالیباف با هدف تقویت همکاریهای بینپارلمانی و توسعه ارتباطات میان مردم دو کشور برنامهریزی شده است. جاکارتا سفر هیئت خود را نمادی از سیاست خارجی «مستقل و فعال» اندونزی معرفی کرده است.
قالیباف: مذاکرهکننده باید برای جنگ آماده باشد
مهمترین بخش سخنان رئیس مجلس ایران جملهای بود که بهسرعت به تیتر رسانهها تبدیل شد: «کسی میتواند با آمریکا مذاکره کند که آماده جنگ باشد.»
قالیباف با اشاره به مذاکرات پیشین تهران و واشنگتن گفت در جریان گفتوگوها به معاون رئیسجمهور آمریکا اعلام کرده است که ایران اعتمادی به طرف آمریکایی ندارد. او همچنین هشدار داد در صورت نقض دوباره تفاهمها، ایران برای دفاع همهجانبه از خود آماده خواهد بود.
اشاره قالیباف به معاون رئیسجمهور آمریکا به مذاکراتی بازمیگردد که هیئت آمریکایی آن با محوریت جیدی ونس و هیئت ایرانی آن با نقشآفرینی رئیس مجلس ایران تشکیل شد. گزارشهای منتشرشده در ماه ژوئن نیز نشان میداد نام قالیباف، دونالد ترامپ و جیدی ونس در تفاهمنامه میان دو کشور قرار گرفته است.
این سخنان را نمیتوان صرفاً یک شعار نظامی دانست. پیام سیاسی قالیباف آن است که از دید تهران، دیپلماسی بدون برخورداری از ابزار بازدارندگی ممکن است به فرصتی برای فشار یا حمله طرف مقابل تبدیل شود. تجربه حملات انجامشده در دوره مذاکرات یا آتشبس نیز به یکی از پایههای اصلی این بیاعتمادی تبدیل شده است.
دکترین «مذاکره مسلح» در سیاست ایران
موضع تازه قالیباف را میتوان نشانه تثبیت نوعی دکترین «مذاکره مسلح» در سیاست خارجی ایران دانست؛ رویکردی که در آن مذاکره ادامه پیدا میکند، اما نیروهای نظامی نیز در بالاترین سطح آمادگی باقی میمانند.
در این چارچوب، ایران نمیخواهد خروج کامل از مذاکرات بهانهای برای شکلگیری اجماع بینالمللی علیه تهران ایجاد کند. همزمان نیز نمیخواهد توقف عملیات نظامی یا پذیرش آتشبس بهعنوان عقبنشینی یا کاهش توان پاسخگویی تفسیر شود.
این سیاست دو هدف اصلی دارد. هدف نخست، افزایش هزینه نقض توافق برای آمریکاست. هدف دوم، تقویت جایگاه مذاکرهکنندگان ایرانی در برابر خواستههایی است که تهران آنها را فراتر از چارچوب تفاهمهای قبلی میداند.
دونالد ترامپ نیز روز جمعه اعلام کرد واشنگتن با ادامه گفتوگوهای درخواستی ایران موافقت کرده، اما از نظر آمریکا آتشبس قبلی پایان یافته است. کنار هم قرار گرفتن ادامه مذاکره و پایان آتشبس نشان میدهد دو کشور عملاً وارد مرحلهای شدهاند که در آن دیپلماسی و عملیات نظامی بهصورت همزمان دنبال میشوند.
مخاطب سخنان قالیباف فقط آمریکا نبود
اگرچه بخش مهمی از صحبتهای رئیس مجلس خطاب به واشنگتن بود، اما این اظهارات پیام دیگری نیز برای کشورهای اسلامی و دولتهای منطقه داشت. قالیباف از کشورهای مسلمان خواست در برابر آمریکا و اسرائیل موضع فعالتری اتخاذ کنند و تجربه ایران را نمونهای از امکان مقاومت در برابر فشار خارجی دانست.
بیان چنین مواضعی در حضور رئیس مجلس مشورتی خلق اندونزی اهمیت نمادین دارد. اندونزی پرجمعیتترین کشور مسلمان جهان است و در موضوع فلسطین معمولاً مواضع انتقادی نسبت به اسرائیل اتخاذ میکند. با این حال، سیاست خارجی جاکارتا بر حفظ روابط متوازن، پرهیز از پیوستن کامل به بلوکهای قدرت و دفاع از استقلال تصمیمگیری استوار است.
بنابراین بعید است اندونزی تمام ادبیات تقابلی تهران را بپذیرد؛ اما حضور هیئتی در این سطح نشان میدهد جمهوری اسلامی همچنان میتواند از ظرفیت روابط با کشورهای مهم جنوب جهانی برای کاهش فشار دیپلماتیک و جلوگیری از انزوای کامل استفاده کند.
چرا اندونزی به پایان جنگ علاقهمند است؟
احمد موزانی در این دیدار اعلام کرد اندونزی از تلاشها برای پایان جنگ میان ایران و آمریکا استقبال میکند و مردم ایران را خواهان صلح میداند. این موضع فقط جنبه سیاسی یا انسانی ندارد؛ ادامه ناامنی در خلیج فارس و تنگه هرمز میتواند برای اقتصاد و امنیت انرژی اندونزی نیز پیامدهای مستقیمی داشته باشد.
گزارشها نشان میدهد کاهش تردد نفتکشها در تنگه هرمز و افزایش خطر برای کشتیرانی، نگرانیهای تازهای درباره قیمت نفت، هزینه حملونقل و تورم جهانی ایجاد کرده است. اندونزی بهعنوان یکی از اقتصادهای بزرگ آسیا، از تشدید این بحران و جهش طولانیمدت قیمت انرژی آسیب خواهد دید.
به همین دلیل، جاکارتا از یک سو برای نشان دادن همبستگی سیاسی و مذهبی با ایران هیئتی بلندپایه به مشهد فرستاده و از سوی دیگر بر صلح، کاهش تنش و ادامه گفتوگو تأکید کرده است. این همان الگویی است که اندونزی آن را سیاست خارجی مستقل و فعال مینامد.
روابط اقتصادی ایران و اندونزی؛ ظرفیت بالا، اجرای محدود
قالیباف و موزانی در بخش دیگری از مذاکرات بر توسعه مناسبات اقتصادی، فرهنگی و پارلمانی دو کشور تأکید کردند. ایران و اندونزی در ماه مه ۲۰۲۳ توافقنامه تجارت ترجیحی امضا کردند که هدف آن کاهش تعرفهها و ایجاد فرصتهای جدید برای تجارت و سرمایهگذاری بود. حوزههایی مانند دارو، تجهیزات، محصولات کشاورزی، انرژی، صنایع شیمیایی، منسوجات و فناوری از ظرفیتهای همکاری دو کشور محسوب میشوند.
با این حال، بانک توسعه آسیایی همچنان این توافقنامه را در وضعیت «امضاشده اما اجرایینشده» ثبت کرده است. این موضوع نشان میدهد فاصله قابلتوجهی میان اعلام اراده سیاسی و تبدیل آن به تجارت واقعی وجود دارد. تحریمهای مالی، دشواری انتقال پول، هزینه حملونقل و نبود شبکه بانکی پایدار از مهمترین موانع توسعه روابط اقتصادی هستند.
تقویت ارتباطات پارلمانی میتواند به تسریع تصویب مقررات، حمایت از شرکتهای خصوصی و ایجاد سازوکارهای مالی جایگزین کمک کند، اما تا زمانی که مسیرهای پرداخت و بیمه حملونقل تثبیت نشود، افزایش جدی حجم تجارت دشوار خواهد بود.
پیام سیاسی دیدار مشهد چه بود؟
دیدار قالیباف و احمد موزانی را باید در دو سطح تحلیل کرد. در سطح نخست، ایران تلاش دارد نشان دهد با وجود جنگ، فشار اقتصادی و بحران دیپلماتیک، روابط خود را با کشورهای مهم اسلامی و آسیایی حفظ کرده است. حضور وزیر خارجه، رئیس مجلس مشورتی و رهبران بزرگترین سازمانهای اسلامی اندونزی، از نظر تهران نشانهای از تداوم این ارتباطات است.
در سطح دوم، قالیباف از این دیدار برای تشریح راهبرد ایران در برابر آمریکا استفاده کرد؛ راهبردی که مذاکره را رد نمیکند، اما اعتماد به واشنگتن را نیز مبنای تصمیمگیری قرار نمیدهد. در این نگاه، تضمین اصلی هر توافق نه وعده سیاسی، بلکه قدرت پاسخگویی نظامی است.
مذاکره ادامه دارد، اما اعتماد از بین رفته است
سخنان رئیس مجلس نشان میدهد مسیر گفتوگو میان ایران و آمریکا هنوز کاملاً بسته نشده، اما سرمایه اعتماد میان دو طرف تقریباً از بین رفته است. واشنگتن از ادامه مذاکرات سخن میگوید و همزمان پایان آتشبس را اعلام میکند؛ تهران نیز از دیپلماسی حمایت میکند و در همان حال بر آمادگی برای دفاع تمامعیار تأکید دارد.
این وضعیت ممکن است در کوتاهمدت به حفظ نوعی بازدارندگی متقابل کمک کند، اما در بلندمدت بسیار شکننده است. هر حمله با تلفات گسترده، اشتباه محاسباتی یا اقدام یک بازیگر ثالث میتواند مذاکرات را متوقف و درگیری را وارد مرحلهای غیرقابلکنترل کند.
جمله قالیباف درباره لزوم آمادگی برای جنگ، خلاصه نگاه فعلی تهران به مذاکره با آمریکاست: گفتوگو همچنان یک ابزار ضروری است، اما از دید تصمیمگیران ایرانی، تنها زمانی نتیجه میدهد که طرف مقابل بداند نقض تعهدات بدون پاسخ نخواهد ماند.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
