جهش دوباره قیمت نفت؛ تنگه هرمز بازار انرژی را به بالاترین التهاب چهار هفته اخیر برد

مهم‌ترین دلیل جهش قیمت نفت، بازگشت ریسک ژئوپلیتیک به قلب بازار انرژی است. طبق گزارش رویترز، آمریکا محاصره دریایی علیه ایران را دوباره اعمال کرده و همزمان حملات و تنش‌های نظامی میان واشنگتن و تهران در محدوده تنگه هرمز شدت گرفته است. همین موضوع نگرانی معامله‌گران را درباره امنیت جریان انرژی از خلیج فارس افزایش داده و باعث شده بازار، دوباره «حق بیمه ریسک» را وارد قیمت نفت کند.

این بار نگرانی بازار فقط درباره یک حمله محدود یا یک تهدید لفظی نیست. گزارش‌ها نشان می‌دهد آمریکا محاصره دریایی را به کل خط ساحلی، بنادر و پایانه‌های نفتی ایران گسترش داده و قرار بوده این محدودیت از ۱۴ ژوئیه ساعت ۲۰ به وقت گرینویچ اجرایی شود. ترامپ همچنین از دریافت هزینه ۲۰ درصدی بابت تردد محموله‌ها از تنگه هرمز سخن گفته است؛ موضوعی که هم از منظر حقوقی و هم از نظر اقتصادی می‌تواند بحران را پیچیده‌تر کند.

جدول قیمت نفت در معاملات سه‌شنبه

در ادامه معاملات، رویترز قیمت بالاتری را برای هر دو شاخص ثبت کرد؛ برنت با رشد ۳.۱۷ دلاری به ۸۶.۴۷ دلار رسید و نفت آمریکا نیز با افزایش ۲.۱۵ دلاری تا ۸۰.۲۹ دلار بالا رفت. این اختلاف میان ارقام اولیه و به‌روزرسانی بعدی نشان می‌دهد بازار نفت در وضعیت بسیار پرنوسانی قرار دارد و قیمت‌ها با هر خبر تازه از تنگه هرمز تغییر می‌کنند.

جهش ۹.۶ درصدی برنت؛ بزرگ‌ترین شوک از ۲۰۲۰

اهمیت رشد سه‌شنبه زمانی بیشتر می‌شود که آن را در کنار جهش روز قبل قرار دهیم. نفت برنت در جلسه معاملاتی قبلی ۹.۵۹ درصد افزایش یافت و به ۸۳ دلار و ۳۰ سنت رسید؛ رویترز این رشد را بزرگ‌ترین جهش روزانه دلاری برنت از ۲ آوریل و بالاترین سطح تسویه از ۱۲ ژوئن گزارش کرده است. نفت آمریکا نیز در همان روز ۹.۴۲ درصد رشد کرد و روی ۷۸ دلار و ۱۴ سنت بسته شد.

به بیان ساده، بازار نفت در دو روز گذشته از فاز احتیاط وارد فاز اضطراب شده است. افزایش بیش از ۹ درصدی در یک روز و ادامه رشد در روز بعد، معمولاً نشان می‌دهد معامله‌گران فقط به داده‌های عرضه و تقاضای معمول نگاه نمی‌کنند، بلکه احتمال اختلال واقعی در مسیر انتقال نفت را جدی گرفته‌اند.

تنگه هرمز؛ گلوگاه ترس بازار

تنگه هرمز در این بحران نقش اصلی را دارد. رویترز نوشته این آبراه پیش از آغاز درگیری‌ها مسیر عبور حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع روزانه جهان بوده است. بنابراین هرگونه اختلال در عبور کشتی‌ها از این مسیر، فقط مسئله ایران و آمریکا نیست؛ بلکه مستقیماً به امنیت انرژی آسیا، اروپا و بازار جهانی سوخت گره می‌خورد.

به همین دلیل، حتی خبر کاهش تردد نفتکش‌ها یا افزایش ریسک بیمه کشتیرانی می‌تواند قیمت‌ها را بالا ببرد. رویترز گزارش داده داده‌های کشتیرانی نشان می‌دهد تعداد نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز در روزهای اخیر به پایین‌ترین سطح دو ماه گذشته رسیده است؛ نشانه‌ای که بازار آن را به‌عنوان احتمال اختلال در عرضه تعبیر می‌کند.

تفاهم ۱۷ ژوئن عملاً زیر سؤال رفت

یکی از نکات مهم بازار، مقایسه قیمت فعلی نفت با زمان امضای تفاهم میان ایران و آمریکا در ۱۷ ژوئن است. پس از آن تفاهم، انتظار می‌رفت جریان انرژی از تنگه هرمز به‌تدریج عادی‌تر شود و بخشی از ریسک جنگ از قیمت نفت خارج شود. اما رویترز گزارش داده قیمت برنت و WTI اکنون به بالاترین سطح از پیش از همان تفاهم رسیده‌اند؛ یعنی بازار عملاً پایداری آن توافق را زیر سؤال برده است.

سونی کوماری، تحلیلگر ANZ، در گفت‌وگو با رویترز گفته نگرانی بازار دقیقاً این است که با وجود امضای تفاهم، آرامش حتی چند هفته هم دوام نیاورده است. او همچنین برآورد کرده اگر اختلال‌ها ادامه پیدا کند، قیمت نفت می‌تواند در محدوده ۸۵ تا ۹۰ دلار باقی بماند.

حمله به نفتکش‌ها و افزایش ریسک کشتیرانی

در کنار تصمیم آمریکا برای بازگشت محاصره دریایی، حمله به نفتکش‌ها نیز به نگرانی بازار دامن زده است. رویترز به نقل از وزارت دفاع امارات گزارش داده دو نفتکش اماراتی در تنگه هرمز هدف موشک‌های کروز ایرانی قرار گرفته‌اند که در نتیجه آن یک خدمه هندی کشته و هشت نفر دیگر زخمی شده‌اند.

چنین خبرهایی برای بازار نفت بسیار حساس است. حتی اگر تولید نفت در مبدأ کاهش پیدا نکند، ریسک انتقال، بیمه، کرایه حمل و تصمیم شرکت‌های کشتیرانی می‌تواند جریان عرضه را مختل کند. در بازار انرژی، گاهی نفت روی کاغذ موجود است، اما اگر مسیر حمل آن پرریسک شود، قیمت‌ها همان واکنشی را نشان می‌دهند که در زمان کاهش عرضه واقعی دیده می‌شود.

واکنش بازارهای جهانی؛ فقط نفت نبود

افزایش قیمت نفت فقط بازار انرژی را تکان نداد. رویترز گزارش داده بازارهای سهام جهان نیز در واکنش به تهدید ترامپ درباره تنگه هرمز و افزایش قیمت نفت، نوسانی و منفی شدند. سهام اروپا افت کرد و شاخص STOXX 600 تحت فشار قرار گرفت، در حالی که سرمایه‌گذاران همزمان نگران تورم، فصل گزارش‌های مالی شرکت‌ها و تصمیم‌های احتمالی فدرال رزرو بودند.

این واکنش طبیعی است. نفت گران‌تر می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، تولید، پتروشیمی، سوخت هواپیما و قیمت مصرف‌کننده را بالا ببرد. اگر نفت برای مدت طولانی در محدوده بالاتر باقی بماند، بانک‌های مرکزی نیز ممکن است در تصمیم‌های پولی خود محتاط‌تر شوند؛ به‌ویژه در شرایطی که نگرانی درباره تورم همچنان وجود دارد.

بازار به دنبال چه سیگنالی است؟

در روزهای آینده، معامله‌گران نفت بیش از هر چیز به سه نشانه توجه خواهند کرد: نخست، میزان واقعی تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز؛ دوم، شدت و دامنه حملات متقابل ایران و آمریکا؛ سوم، موضع کشورهایی مانند چین، هند، ژاپن و کره‌جنوبی که از واردکنندگان بزرگ انرژی خلیج فارس هستند.

اگر تردد نفتکش‌ها دوباره به حالت عادی نزدیک شود و تنش‌ها از سطح نظامی به مسیر دیپلماتیک برگردد، بخشی از رشد اخیر قیمت نفت می‌تواند تخلیه شود. اما اگر حملات به نفتکش‌ها ادامه یابد یا محاصره دریایی دامنه عملیاتی بیشتری پیدا کند، بازار احتمالاً قیمت‌های بالاتر را تجربه خواهد کرد.

سناریوهای پیش‌روی قیمت نفت

در سناریوی خوش‌بینانه، تنش‌ها محدود می‌ماند، مسیر تنگه هرمز باز می‌ماند و نفت پس از جهش اخیر وارد فاز اصلاح می‌شود. در این حالت، بخشی از رشد پرشتاب برنت می‌تواند به‌تدریج تخلیه شود، به‌ویژه اگر داده‌های تقاضای جهانی نشانه‌ای از ضعف نشان دهد.

در سناریوی میانی، تنگه هرمز کاملاً بسته نمی‌شود، اما تردد نفتکش‌ها کند، پرهزینه و پرریسک باقی می‌ماند. در این وضعیت، قیمت برنت می‌تواند در همان محدوده‌ای که تحلیلگر ANZ گفته، یعنی حوالی ۸۵ تا ۹۰ دلار، نوسان کند.

اما در سناریوی بدبینانه، حملات به کشتی‌ها ادامه پیدا می‌کند، محاصره دریایی عملیاتی‌تر می‌شود و شرکت‌های کشتیرانی مسیر خود را محدود می‌کنند. در چنین شرایطی، بازار نفت ممکن است وارد فاز جهش تازه شود و قیمت‌ها از سطح فعلی هم بالاتر بروند.

جمع‌بندی

قیمت نفت در سه‌شنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵ تحت تأثیر بازگشت محاصره دریایی آمریکا علیه ایران و تشدید حملات در محدوده تنگه هرمز، به بالاترین سطح چهار هفته اخیر رسید. برنت در گزارش اولیه تا ۸۴.۶۶ دلار بالا رفت و در به‌روزرسانی بعدی رویترز حتی تا ۸۶.۴۷ دلار صعود کرد؛ نفت آمریکا نیز از مرز ۸۰ دلار عبور کرد.

بازار نفت اکنون بیش از آنکه به داده‌های معمول عرضه و تقاضا واکنش نشان دهد، چشم به تنگه هرمز دارد؛ گلوگاهی که پیش از جنگ، مسیر عبور حدود یک‌پنجم نفت و LNG جهان بود. اگر بحران در این مسیر کنترل نشود، رشد اخیر نفت می‌تواند به یک موج پایدارتر تبدیل شود؛ موجی که نه‌تنها قیمت انرژی، بلکه تورم جهانی، بازار ارز، حمل‌ونقل و حتی سیاست پولی کشورها را تحت تأثیر قرار خواهد داد.