حمله دوباره آمریکا به برج مراقبت دریایی چابهار؛ فعالیت بندر متوقف نشد

بر اساس اطلاعیه روابط عمومی اداره‌کل بنادر و دریانوردی سیستان و بلوچستان، مرکز کنترل ترافیک دریایی چابهار در حملات شب گذشته مورد اصابت قرار گرفت و بخشی از سازه آن آسیب دید. این اداره‌کل اعلام کرده حادثه هیچ خسارت جانی و تجهیزاتی نداشته و فعالیت‌های عملیاتی بندر متوقف نشده است.

خبرگزاری مهر نیز گزارش داده برج مراقبت دریایی مستقر در اسکله شهید کلانتری بامداد امروز برای دومین بار طی یک هفته اخیر هدف پرتابه‌های منتسب به نیروهای آمریکایی قرار گرفته است. در گزارش‌های اولیه از واژه‌های «موشک» و «پرتابه» استفاده شده، اما نوع دقیق سلاح، تعداد پرتابه‌ها و میزان تخریب هنوز در یک گزارش فنی مستقل مشخص نشده است.

عبارت «آسیب سازه‌ای بدون خسارت تجهیزاتی» به این معناست که براساس روایت رسمی، بدنه یا بخش ساختمانی مرکز صدمه دیده، اما سامانه‌ها و تجهیزات عملیاتی آن از بین نرفته‌اند. با این حال، میزان دقیق خسارت تنها پس از انتشار تصاویر تازه، گزارش کارشناسی یا ارزیابی رسمی سازمان بنادر قابل تعیین خواهد بود.

حمله نخست به بندر چابهار چه زمانی انجام شد؟

نخستین حمله گزارش‌شده در شامگاه ۱۷ و بامداد ۱۸ تیر رخ داد. در آن مقطع، رسانه‌های داخلی از اصابت چند پرتابه به دو اسکله شهید بهشتی و شهید کلانتری و مرکز کنترل ترافیک دریایی چابهار خبر دادند. هم‌زمان برق بخشی از شهر قطع شد، هرچند ارتباط مستقیم تمام قطعی‌ها با حملات در ساعات نخست مشخص نبود.

تصویر ماهواره‌ای منتشرشده از سوی رویترز نیز خسارت واردشده به برج کنترل بندر چابهار در حمله ۹ ژوئیه را نشان می‌داد. به این ترتیب، وقوع حمله نخست و آسیب دیدن برج فقط به گزارش رسانه‌های داخلی محدود نبود و شواهد تصویری مستقل نیز آن را تأیید کرد.

ارتش آمریکا در جریان موج نخست حملات اعلام کرده بود اهدافی را برای کاهش توان ایران در تهدید کشتیرانی و تضمین آزادی ناوبری هدف قرار داده است. گزارش‌های بین‌المللی همان زمان از اصابت به زیرساخت‌های بندری و برج ترافیک دریایی چابهار خبر دادند.

با این حال، برای حمله دوم بامداد امروز هنوز بیانیه جداگانه‌ای از سوی فرماندهی مرکزی آمریکا که به‌طور مشخص نام برج شهید کلانتری را ذکر کند، در منابع بررسی‌شده پیدا نشده است. بنابراین انتساب حمله تازه به آمریکا در این مرحله بر اطلاعیه‌ها و گزارش‌های رسمی داخل ایران استوار است.

برج کنترل ترافیک دریایی چه کاربردی دارد؟

اداره‌کل بنادر و دریانوردی سیستان و بلوچستان برج مراقبت دریایی چابهار را یک زیرساخت غیرنظامی معرفی کرده و گفته این مرکز برای تأمین ایمنی تجارت دریایی و پشتیبانی از عملیات جست‌وجو و نجات صیادان استفاده می‌شود.

مرکز کنترل ترافیک دریایی یا VTS عملکردی شبیه برج مراقبت فرودگاه دارد، با این تفاوت که رفت‌وآمد شناورها را در محدوده بندر، کانال‌های دسترسی و آب‌های اطراف مدیریت می‌کند. اپراتورها با استفاده از رادار، ارتباطات رادیویی، اطلاعات شناسایی خودکار شناورها و داده‌های هواشناسی، حرکت کشتی‌های ورودی و خروجی را زیر نظر می‌گیرند.

سازمان بین‌المللی دریانوردی تأکید می‌کند خدمات کنترل ترافیک دریایی برای حفاظت از جان افراد در دریا، افزایش ایمنی و کارایی ناوبری و جلوگیری از آسیب‌های زیست‌محیطی ناشی از ترافیک دریایی ایجاد می‌شوند.

براساس اسناد فنی این سازمان، مراکز VTS اطلاعاتی مانند موقعیت و مقصد شناورها، وضعیت مسیر، خطرهای ناوبری، شرایط آب‌وهوایی و دسترسی به خدمات بندری را در اختیار کشتی‌ها قرار می‌دهند. این مراکز همچنین در شرایط دشوار می‌توانند به تصمیم‌گیری ناوبری شناورها کمک کنند و از شکل‌گیری وضعیت‌های خطرناک در مسیرهای پرتردد جلوگیری کنند.

بنابراین آسیب دیدن چنین مرکزی، حتی در صورت ادامه فعالیت بندر، می‌تواند ظرفیت نظارت، هماهنگی و واکنش سریع را کاهش دهد. البته سازمان بنادر می‌تواند بخشی از وظایف را از طریق سامانه‌های پشتیبان، مراکز جایگزین یا تجهیزات مستقر در بخش‌های دیگر بندر ادامه دهد؛ موضوعی که احتمالاً دلیل تداوم عملیات تخلیه و بارگیری پس از حمله است.

آیا برج چابهار کاملاً غیرنظامی است؟

موضع رسمی اداره‌کل بنادر این است که مرکز هدف‌گرفته‌شده کاربرد غیرنظامی دارد. کارکردهای شناخته‌شده بین‌المللی سامانه‌های VTS نیز عمدتاً شامل هدایت ایمن کشتی‌ها، مدیریت ترافیک تجاری، پیشگیری از تصادف و حمایت از عملیات امداد دریایی است.

با وجود این، هنوز یک بررسی مستقل و عمومی درباره نحوه استفاده دقیق از تجهیزات این برج پیش از حمله منتشر نشده است. زیرساخت‌های کنترل دریایی ممکن است اطلاعات ترافیکی گسترده‌ای تولید کنند، اما دسترسی به اطلاعات دریایی به‌تنهایی اثبات‌کننده استفاده نظامی از یک مرکز نیست.

از سوی دیگر، آمریکا در توجیه موج گسترده حملات خود بر مقابله با تهدید علیه کشتی‌های تجاری و باز نگه داشتن مسیرهای دریایی تأکید کرده است. منتقدان می‌گویند حمله به مرکزی که مأموریت اصلی آن کنترل ایمنی ناوبری است، ممکن است خود خطر حرکت کشتی‌های تجاری و امدادرسانی دریایی را افزایش دهد. پاسخ دقیق به این تعارض به اطلاعات عملیاتی و ارزیابی حقوقی مستقلی نیاز دارد که فعلاً منتشر نشده است.

آیا فعالیت بندر چابهار مختل شده است؟

اطلاعیه رسمی سازمان بنادر می‌گوید هر دو بندر شهید بهشتی و شهید کلانتری فعال هستند و عملیات تخلیه و بارگیری کالا بدون توقف ادامه دارد. در حمله نخست نیز مدیران محلی اعلام کرده بودند باوجود وارد شدن خسارت به سازه برج، خدمات و فعالیت‌های بندری دچار وقفه نشده است.

ادامه فعالیت بندر اهمیت اقتصادی زیادی دارد. چابهار یکی از مسیرهای دسترسی تجاری ایران به دریای عمان است و در اتصال هند و افغانستان به شبکه‌های ترانزیتی منطقه نقش دارد. افغانستان نیز پیش‌تر خواستار افزایش انتقال کالا از مسیر چابهار شده بود تا وابستگی خود به گذرگاه‌های پاکستان را کاهش دهد.

فعال بودن اسکله‌ها به معنای بی‌اهمیت بودن خسارت نیست. در عملیات بندری، تداوم کار کوتاه‌مدت ممکن است با استفاده از تجهیزات پشتیبان امکان‌پذیر باشد، اما تکرار حمله به مرکز کنترل می‌تواند هزینه تعمیرات، بیمه حمل‌ونقل، سطح ریسک کشتی‌ها و نگرانی شرکت‌های تجاری را افزایش دهد.

چرا برج مراقبت چابهار دوباره هدف قرار گرفت؟

دلیل دقیق انتخاب دوباره این هدف هنوز از سوی آمریکا اعلام نشده است. در حملات قبلی، واشنگتن گفته بود قصد دارد توان ایران برای تهدید کشتیرانی و ایجاد محدودیت در مسیرهای دریایی را کاهش دهد. ایران این روایت را رد کرده و حملات به تأسیسات بندری و شهری را نقض حاکمیت و تهدیدی برای تجارت غیرنظامی می‌داند.

تکرار حمله می‌تواند چند احتمال داشته باشد: ناکافی بودن خسارت حمله نخست از نگاه طراحان عملیات، تلاش برای از کار انداختن کامل مرکز یا هدف قرار گرفتن تجهیزات و سامانه‌هایی که در حمله قبلی سالم مانده بودند. هیچ‌یک از این سناریوها تاکنون به‌طور رسمی تأیید نشده‌اند.

نکته مهم این است که بنا بر اطلاعیه سازمان بنادر، حمله دوم نیز نتوانسته عملیات تجاری بنادر چابهار را متوقف کند. اگر هدف نظامی از حمله تعطیل کردن فعالیت بندر یا از کار انداختن کامل سامانه کنترل بوده باشد، گزارش رسمی فعلی نشان می‌دهد این هدف دست‌کم در ساعات نخست محقق نشده است.

پیامدهای حمله برای صیادان و کشتی‌های تجاری

صیادان محلی، شناورهای باری و کشتی‌هایی که به بندر نزدیک می‌شوند به ارتباطات ساحلی، هشدارهای ناوبری و هماهنگی با مراکز کنترل نیاز دارند. هرگونه کاهش پوشش راداری یا اختلال ارتباطی می‌تواند در هوای نامساعد، تاریکی شب یا شرایط پرترافیک ریسک حادثه را افزایش دهد.

سازمان بنادر اعلام نکرده است که کدام خدمات برج از محل اصلی و کدام خدمات از سامانه‌های جایگزین ارائه می‌شوند. انتشار این اطلاعات برای شرکت‌های کشتیرانی، مالکان شناورها و صیادان اهمیت دارد؛ البته جزئیات فنی حساس ممکن است به دلایل امنیتی به‌طور عمومی اعلام نشود.

در ساعات آینده سه موضوع تعیین‌کننده خواهد بود: انتشار ارزیابی کامل خسارت، اعلام وضعیت سامانه‌های راداری و ارتباطی و مشخص شدن اینکه آیا حمله دوم با تلفات یا خسارت‌های پنهان دیگری همراه بوده است یا خیر.

تا این لحظه، خبر تأییدشده این است که سازه مرکز کنترل ترافیک دریایی چابهار برای دومین بار آسیب دیده، اما تلفات جانی گزارش نشده و فعالیت تجاری دو بندر ادامه دارد. ادعا درباره نوع دقیق موشک، میزان تخریب کامل برج یا از کار افتادن خدمات جست‌وجو و نجات هنوز نیازمند اطلاعات تکمیلی است.