سقوط بورس عمیق‌تر شد؛ خروج ۱۹.۴ همت پول و اصلاح ۱۰ درصدی شاخص از اوج تاریخی

بازار سرمایه در هفته منتهی به چهارشنبه ۲۴ تیر، تمام روزهای معاملاتی را با کاهش شاخص کل به پایان رساند. نماگر اصلی بازار از سطح ۵ میلیون و ۲۸۶ هزار واحد در پایان هفته قبل به ۴ میلیون و ۸۹۳ هزار واحد رسید و حدود ۳۹۳ هزار واحد، معادل ۷.۴ درصد، از ارتفاع خود را از دست داد. این نخستین بازدهی هفتگی منفی بورس از ابتدای سال ۱۴۰۵ و پایان یک دوره هشت‌هفته‌ای صعودی بود.

کارنامه نخستین هفته منفی بورس در سال ۱۴۰۵

شاخص کل هم‌وزن نیز نزدیک ۵۸ هزار واحد کاهش یافت، اما میزان افت آن کمتر از شاخص کل بود. این تفاوت نشان می‌دهد فشار فروش به کل بازار سرایت کرده بود، ولی شرکت‌های بزرگ، صادراتی و شاخص‌ساز ضربه شدیدتری از سهام کوچک‌تر دریافت کردند. بنابراین نمی‌توان ریزش را فقط به چند نماد بزرگ محدود دانست، اما وزن اصلی افت شاخص بر دوش همین شرکت‌ها بوده است.

بورس چگونه از رکورد تاریخی فاصله گرفت؟

شاخص کل روز ۱۶ تیر با رشد بیش از ۱۲۴ هزار واحدی به رکورد تاریخی ۵ میلیون و ۳۱۱ هزار و ۵۲۴ واحد رسید. در آن روز بیش از ۹۰ درصد نمادهای بازار در محدوده مثبت معامله شدند و شاخص هم‌وزن نیز تا نزدیکی یک میلیون و ۳۹۰ هزار واحد بالا رفت.

اما تنها چند روز بعد، تشدید نااطمینانی‌های سیاسی آرایش بازار را تغییر داد. شاخص از رکورد ۵ میلیون و ۳۱۱ هزار واحدی تا پایان چهارشنبه حدود ۴۱۸ هزار واحد، معادل ۷.۹ درصد، عقب نشست و مرز روانی پنج میلیون واحد را نیز از دست داد. این مرز از ۲۶ خرداد در اختیار خریداران بود و بازگشت به کانال چهار میلیون واحد، از نظر روانی پیام مهمی برای معامله‌گران داشت.

بازدهی بورس از ابتدای سال نیز بر همین اساس از حدود ۴۳ درصد در اوج به نزدیک ۳۲ درصد در پایان هفته کاهش یافت. شاخص کل سال ۱۴۰۴ را در محدوده سه میلیون و ۷۱۳ هزار واحد به پایان رسانده بود؛ بنابراین بورس با وجود اصلاح اخیر، همچنان بازدهی اسمی مثبتی نسبت به ابتدای سال دارد.

خروج ۱۹.۴ همت پول حقیقی چه پیامی دارد؟

مهم‌ترین علامت هشدار بازار، فقط کاهش شاخص نبود. برآورد گزارش هفتگی دنیای اقتصاد نشان می‌دهد در هر پنج روز معاملاتی هفته، خالص تغییر مالکیت حقیقی به حقوقی منفی بود و مجموع خروج پول سرمایه‌گذاران حقیقی به حدود ۱۹ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان رسید.

در آخرین روز هفته نیز حدود دو هزار و ۶۷۷ میلیارد تومان پول حقیقی از سهام، حق‌تقدم‌ها و صندوق‌های سهامی خارج شد. هم‌زمان ۶۱۷ میلیارد تومان وارد صندوق‌های درآمد ثابت، ۶۲۸ میلیارد تومان وارد صندوق‌های طلا و ۳۵ میلیارد تومان وارد صندوق‌های نقره شد. این جابه‌جایی نشان می‌دهد بخشی از سرمایه‌گذاران به‌جای خروج کامل از بازار سرمایه، منابع خود را به ابزارهای کم‌ریسک‌تر یا وابسته به طلا منتقل کرده‌اند.

خروج سنگین پول لزوماً به معنای ارزنده‌نبودن همه سهام نیست. در دوره‌های افزایش ریسک سیاسی، سرمایه‌گذار پیش از ارزیابی سودآوری شرکت به نقدشوندگی و حفظ سرمایه توجه می‌کند. به همین دلیل ممکن است حتی سهام شرکت‌هایی با فروش و سود مناسب نیز موقتاً با عرضه سنگین مواجه شوند.

چرا بورس برخلاف دلار و طلا نزولی شد؟

افزایش نرخ ارز در شرایط عادی می‌تواند درآمد ریالی شرکت‌های صادراتی را بالا ببرد و برای گروه‌هایی مانند پتروشیمی، فلزات، معدنی‌ها و پالایشی‌ها سیگنال مثبتی باشد. اما این رابطه زمانی برقرار است که صادرات، تولید، حمل‌ونقل و دسترسی شرکت‌ها به منابع ارزی با اختلال جدی مواجه نشود.

در هفته گذشته، بازار بیش از مزیت افزایش دلار بر احتمال اختلال در فعالیت اقتصادی، محدودیت تجارت، افزایش هزینه حمل و تشدید درگیری‌ها تمرکز کرد. گزارش هفتگی بازار نیز افزایش ریسک‌های سیستماتیک و تنش‌های ژئوپلیتیک را مهم‌ترین عامل تغییر مسیر شاخص معرفی کرده است.

طلا و ارز برای بسیاری از معامله‌گران ابزار مستقیم‌تری جهت پوشش تورم و ریسک سیاسی هستند؛ درحالی‌که سهام علاوه بر قیمت ارز، به میزان تولید، فروش، قیمت‌گذاری دولتی، تأمین انرژی، مالیات و سیاست‌های اقتصادی وابسته است. بنابراین ممکن است دلار و طلا در یک دوره بحرانی رشد کنند، اما بورس به دلیل افزایش ریسک عملیاتی شرکت‌ها کاهش یابد.

به‌روزرسانی شنبه؛ اصلاح شاخص به ۱۰ درصد رسید

فشار فروش در نخستین روز معاملاتی هفته جدید نیز متوقف نشد. تا حوالی میانه معاملات شنبه ۲۷ تیر، شاخص کل بیش از ۱۱۳ هزار واحد، معادل حدود ۲.۳ درصد، افت کرد و به محدوده چهار میلیون و ۷۸۰ هزار واحد رسید. شاخص هم‌وزن نیز حدود ۱.۷ درصد پایین آمد.

در همین مقطع، ۵۸۲ نماد منفی و فقط ۸۳ نماد مثبت بودند و تعداد صف‌های فروش به ۴۳۳ نماد رسید. خروج پول حقیقی نیز به حدود ۲.۸ هزار میلیارد تومان نزدیک شد. بانک‌ها، فلزات اساسی، پالایشی‌ها و محصولات شیمیایی بیشترین خروج نقدینگی را تجربه کردند. این ارقام میان‌روزی هستند و ممکن است تا پایان معاملات تغییر کنند.

با رسیدن شاخص به محدوده ۴.۷۸ میلیون واحد، فاصله آن از رکورد ۵.۳۱۱ میلیون واحدی ۱۶ تیر تقریباً به ۱۰ درصد رسیده است. از نظر متعارف بازار، افت ۱۰ درصدی از یک قله را می‌توان ورود به محدوده اصلاح جدی دانست؛ هرچند تشخیص پایان اصلاح فقط با مشاهده بازگشت تقاضا، کاهش صف‌های فروش و توقف خروج پول امکان‌پذیر خواهد بود.

گزارش‌های سه‌ماهه می‌توانند بازار را نجات دهند؟

صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای و گزارش‌های عملکرد بهار شرکت‌ها در سامانه کدال، مهم‌ترین محرک بنیادی روزهای آینده خواهند بود. این گزارش‌ها مشخص می‌کنند جهش نرخ ارز و تغییر قیمت محصولات تا چه اندازه به رشد درآمد و سود واقعی شرکت‌ها منجر شده است. سامانه کدال مرجع رسمی انتشار اطلاعات و صورت‌های مالی ناشران بازار سرمایه است.

گزارش مناسب می‌تواند سبب تفکیک مسیر سهام شود؛ به این معنا که بازار به‌جای خرید یا فروش یکپارچه، میان شرکت‌های سودآور و شرکت‌های دارای عملکرد ضعیف تمایز بگذارد. بااین‌حال، تجربه هفته گذشته نشان داد هنگامی که ریسک سیاسی بر معاملات غالب است، حتی گزارش بنیادی قوی نیز ممکن است فقط شدت افت یک سهم را کاهش دهد و بلافاصله موج صعودی ایجاد نکند.

سه سناریوی بورس در هفته پایانی تیر

سناریوی بازگشت

کاهش تنش‌های سیاسی، انتشار اخبار مثبت و جمع‌شدن صف‌های فروش می‌تواند تقاضای از‌دست‌رفته را به بازار برگرداند. در این حالت، بازپس‌گیری محدوده ۴.۸۹ میلیون واحد و سپس مرز پنج میلیون واحد، نخستین نشانه‌های بهبود اعتماد خواهد بود. این محدوده‌ها براساس سطوح شکسته‌شده اخیر اهمیت روانی دارند، نه اینکه حمایت یا مقاومت قطعی باشند.

سناریوی تعادل

ممکن است شاخص پس از اصلاح نزدیک ۱۰ درصدی وارد دوره‌ای از نوسان کم‌دامنه شود. در چنین شرایطی، صف‌های فروش کاهش می‌یابد، اما پول تازه نیز با قدرت وارد بازار نمی‌شود. عملکرد سهام بیشتر به گزارش‌های سه‌ماهه و وضعیت اختصاصی هر صنعت وابسته خواهد شد.

سناریوی ادامه ریزش

تداوم تنش‌ها و خروج روزانه پول حقیقی می‌تواند فشار عرضه را حفظ کند. ترکیب ۵۸۲ نماد منفی، ۴۳۳ صف فروش و خروج حدود ۲.۸ همت پول در میانه معاملات شنبه نشان می‌دهد بازار هنوز به نقطه تعادل پایدار نرسیده است.

آیا اکنون زمان خرید سهام است؟

افت قیمت‌ها به‌تنهایی به معنای تشکیل کف بازار نیست. سهمی که ۲۰ درصد کاهش یافته، در صورت افت سودآوری یا افزایش ریسک‌های عملیاتی می‌تواند همچنان گران باشد؛ همان‌طور که یک شرکت بنیادی ممکن است در جریان فروش هیجانی به محدوده‌ای جذاب برسد.

برای سرمایه‌گذار بلندمدت، بررسی سود عملیاتی، بدهی، جریان نقد، وضعیت صادرات، تأمین انرژی و قیمت‌گذاری محصولات باید بر حرکت روزانه شاخص مقدم باشد. ورود مرحله‌ای نیز ریسک خرید تمام سرمایه در یک نقطه نامناسب را کاهش می‌دهد.

سرمایه‌گذار کوتاه‌مدت با شرایط دشوارتری روبه‌رو است. وجود صدها صف فروش، خروج مستمر نقدینگی و وابستگی بازار به اخبار سیاسی، امکان تغییر سریع جهت معاملات را بالا برده است. در چنین فضایی، تصمیم صرفاً براساس تصور «ریزش کافی بوده است» می‌تواند پرریسک باشد.

جمع‌بندی؛ بازار هنوز سیگنال پایان اصلاح نداده است

هفته منفی بورس فقط یک استراحت ساده پس از هشت هفته رشد نبود. افت ۷.۴ درصدی شاخص کل، خروج ۱۹.۴ همت پول حقیقی و ازدست‌رفتن مرز پنج میلیون واحد نشان داد انتظارات سرمایه‌گذاران به‌سرعت تغییر کرده است. ادامه ریزش شنبه نیز فاصله شاخص با اوج تاریخی را به حدود ۱۰ درصد رساند.

با وجود این، بازدهی شاخص نسبت به ابتدای سال همچنان مثبت است و انتشار گزارش‌های سه‌ماهه می‌تواند ارزش واقعی شرکت‌ها را روشن‌تر کند. مسیر کوتاه‌مدت بازار بیش از هر چیز به کاهش ریسک سیاسی، توقف خروج پول و جمع‌شدن صف‌های فروش وابسته خواهد بود.

تا زمانی که شاخص نتواند سطوح ازدست‌رفته را بازپس بگیرد و جریان نقدینگی حقیقی تغییر جهت دهد، سخن‌گفتن از پایان قطعی اصلاح زودهنگام است. بورس اکنون در مرحله‌ای قرار دارد که انتخاب شرکت و مدیریت ریسک، از پیش‌بینی یک عدد برای شاخص اهمیت بیشتری دارد.