نصرتی دست روی زخم تیم ملی گذاشت؛ ایران چگونه با سه تساوی از جام جهانی حذف شد؟

محمد نصرتی در تازه‌ترین ارزیابی خود از عملکرد تیم ملی، مسیر ایران در جام جهانی را «پرفرازونشیب» توصیف کرد. او معتقد است تیم ملی مسابقات را بد آغاز کرد، اما در ادامه مقابل بلژیک و مصر نمایش بهتری داشت؛ هرچند این پیشرفت برای رسیدن به مرحله یک‌سی‌ودوم نهایی کافی نبود.

مدافع اسبق تیم ملی، آماده‌سازی نامناسب، کیفیت بازی‌های دوستانه و شرایط ناشی از جنگ را از عوامل شروع ضعیف ایران دانست. نصرتی همچنین گفت بازیکنان پس از تساوی ناامیدکننده مسابقه نخست، متوجه شدند چیزی برای از دست دادن ندارند و در دو بازی بعدی با جسارت بیشتری وارد زمین شدند. او رامین رضاییان را بهترین بازیکن ایران و سعید عزت‌اللهی را یکی از نفرات نسبتاً موفق خط میانی معرفی کرد.

اظهارات نصرتی یک ارزیابی کارشناسی و شخصی است، اما بخش مهمی از آن با نتایج و اتفاقات ثبت‌شده در مسابقات همخوانی دارد؛ به‌ویژه این گزاره که ایران بیشترین لطمه را از بازی نخست خورد.

جدول گروه G چه می‌گوید؟

ایران مرحله گروهی را با سه مساوی، سه گل زده و سه گل خورده به پایان رساند. بلژیک و مصر هرکدام پنج امتیاز گرفتند و به‌ترتیب اول و دوم شدند؛ ایران با سه امتیاز در جایگاه سوم ایستاد و نیوزیلند با یک امتیاز قعرنشین شد. ایران به‌رغم شکست‌ناپذیری، در میان هشت تیم برتر رتبه سوم گروه‌های دوازده‌گانه قرار نگرفت و حذف شد.

این جدول از یک تناقض تلخ حکایت دارد: تیم ملی در هیچ مسابقه‌ای شکست نخورد، اما هیچ بازی‌ای را هم نبرد. در قالب ۴۸ تیمی جام جهانی، تساوی‌های متوالی می‌تواند یک تیم را تا آستانه صعود ببرد، ولی سه امتیاز بدون تفاضل گل مثبت تضمینی برای قرار گرفتن میان بهترین تیم‌های سوم نیست.

سرنوشت ایران سرانجام با تساوی دیرهنگام اتریش مقابل الجزایر قطعی شد. ایران برای دقایقی در آستانه صعود قرار داشت، اما گل لحظات پایانی اتریش، هر دو تیم آن مسابقه را به مرحله بعد فرستاد و شاگردان قلعه‌نویی را بیرون گذاشت.

چرا تساوی با نیوزیلند گران تمام شد؟

ایران در نخستین مسابقه خود برابر نیوزیلند خیلی زود غافلگیر شد. الایجا جاست در دقیقه هفتم گل نخست را زد، رامین رضاییان در دقیقه ۳۲ بازی را مساوی کرد، اما نیوزیلند در دقیقه ۵۴ بار دیگر پیش افتاد. محمد محبی در دقیقه ۶۴ روی ارسال رضاییان گل دوم ایران را به ثمر رساند و بازی ۲ بر ۲ تمام شد.

آمار رسمی فیفا نشان می‌دهد ایران ۱۷ اقدام به گل داشت و از نظر حجم حملات، فرصت کافی برای بردن مسابقه ایجاد کرد. بااین‌حال، ضعف دفاعی در شروع هر دو نیمه و ناکامی در استفاده از موقعیت‌ها اجازه نداد تیم ملی سه امتیاز بگیرد.

اهمیت این نتیجه با یک محاسبه ساده روشن می‌شود. اگر ایران به‌جای تساوی، نیوزیلند را شکست می‌داد، پنج امتیازی می‌شد؛ امتیازی که براساس جدول نهایی تیم‌های سوم برای صعود کافی بود. بنابراین نصرتی درست می‌گوید که دو امتیاز ازدست‌رفته برابر ضعیف‌ترین تیم نهایی گروه، نقشی تعیین‌کننده داشت.

اما نسبت دادن تمام ناکامی به همان مسابقه نیز منصفانه نیست. ایران پس از آن دو فرصت دیگر برای جبران داشت و در هیچ‌کدام به پیروزی نرسید.

نمایش دفاعی قابل قبول مقابل بلژیک

تیم ملی در مسابقه دوم برابر بلژیک تغییر چهره داد. ایران با آرایشی محتاطانه‌تر بازی کرد، فاصله خطوط را کاهش داد و اجازه نداد ستاره‌های هجومی بلژیک به‌آسانی وارد محوطه جریمه شوند. گزارش فیفا از مقاومت دفاعی ایران، واکنش‌های علیرضا بیرانوند و بلوک‌های متعدد مدافعان تمجید کرده و نوشته است ایران در نیمه نخست حتی موقعیت‌های جدی‌تری ایجاد کرد.

این تساوی بدون گل از نظر کیفیت دفاعی ارزشمند بود. سخن نصرتی درباره بهتر شدن عملکرد مدافعان پس از بازی اول نیز با روند مسابقه تطابق دارد. ایران مقابل نیوزیلند در شروع دو نیمه گل خورد، اما مقابل بلژیک تمرکز خود را تا پایان حفظ کرد.

مشکل این بود که تیم ملی در فاز مالکیت و بازی‌سازی همچنان محدود ماند. دفاع منظم یک امتیاز به همراه آورد، ولی برای تبدیل مسابقه به پیروزی، کیفیت پاس‌های خروجی و تصمیم‌گیری در یک‌سوم پایانی کافی نبود.

بازی مصر؛ جایی که حذف دوباره قابل جلوگیری بود

ایران در دیدار آخر می‌دانست پیروزی مقابل مصر، صعود را بدون وابستگی جدی به نتایج سایر گروه‌ها امکان‌پذیر می‌کند. مسابقه یک بر یک تمام شد، اما تیم ملی چند فرصت بزرگ برای تغییر سرنوشت داشت.

مهدی طارمی در نیمه اول یک ضربه پنالتی را از دست داد، در ادامه ضربه سر او به تیر دروازه برخورد کرد و گل ایران در وقت‌های تلف‌شده نیز به دلیل آفساید مردود شد. رویترز در گزارش حذف ایران نوشت سرنوشت تیم ملی در نهایت به همین لحظات وابسته بود؛ لحظاتی که می‌توانستند نخستین صعود تاریخ ایران به مرحله حذفی جام جهانی را رقم بزنند.

بنابراین ایران فقط در مسابقه نیوزیلند فرصت‌سوزی نکرد. تیم ملی در آخرین بازی نیز سرنوشتش را در اختیار داشت و نتوانست ضربات تعیین‌کننده را به گل تبدیل کند.

توصیف نصرتی از پایان «عالی» ایران را نیز باید نسبی دانست. نمایش مقابل بلژیک از نظر دفاعی خوب بود و ایران برابر مصر تا آستانه پیروزی پیش رفت، اما دو تساوی متوالی را نمی‌توان از منظر نتیجه عالی نامید؛ به‌خصوص زمانی که تیم برای صعود به برد احتیاج داشت.

آیا رامین رضاییان بهترین بازیکن ایران بود؟

انتخاب رامین رضاییان به‌عنوان بهترین بازیکن ایران، نظر شخصی نصرتی است، اما شواهد مهمی از آن حمایت می‌کند. رضاییان در مسابقه اول گل زد و پاس گل دوم را برای محمد محبی ارسال کرد؛ یعنی مستقیماً روی هر دو گل ایران برابر نیوزیلند اثر گذاشت.

او علاوه بر مشارکت هجومی، در انتقال سریع توپ و اضافه شدن از جناح راست نیز یکی از فعال‌ترین بازیکنان تیم بود. در تیمی که بازی‌سازی مرکزی آن طبق ارزیابی نصرتی «معمولی» بود، ارسال‌ها و حرکت‌های مستقیم رضاییان یکی از معدود راه‌های منظم ایجاد موقعیت محسوب می‌شد.

بااین‌حال، انتخاب بهترین بازیکن تورنمنت بدون انتشار داده‌های کامل دوندگی، خلق موقعیت، پاس‌های پیش‌رونده و عملکرد دفاعی تمام بازیکنان، قطعیت آماری ندارد. علیرضا بیرانوند نیز مقابل بلژیک نقش مهمی در ثبت کلین‌شیت داشت و برخی بازیکنان دفاعی در دو مسابقه پایانی کم‌اشتباه ظاهر شدند.

سهم سعید عزت‌اللهی و مشکل بازی‌سازی

نصرتی عملکرد سعید عزت‌اللهی را «نسبتاً خوب» ارزیابی کرده و گفته است او برای کنترل بازی تلاش کرد. این توصیف، نقطه ضعف ساختاری ایران را نیز آشکار می‌کند: تیم ملی در میانه زمین بازیکنانی برای درگیری، توپ‌گیری و پوشش فضا داشت، اما در ساختن حملات پیوسته و رساندن توپ به مهاجمان با سرعت مناسب مشکل پیدا می‌کرد.

بخش بزرگی از حملات ایران از انتقال‌های سریع، توپ‌های دوم و ارسال از جناحین شکل گرفت. این روش مقابل تیم‌هایی که فضای پشت خط دفاعی باقی می‌گذاشتند مؤثر بود، اما وقتی ایران ناچار می‌شد مالک توپ باشد و ساختار فشرده حریف را باز کند، کیفیت کاهش می‌یافت.

همین مسئله در برابر نیوزیلند و مصر اهمیت بیشتری داشت. ایران در این دو بازی به پیروزی نیاز داشت، اما نتوانست برای مدت طولانی فشار سازمان‌یافته و متنوعی ایجاد کند. حمله خوب در چند صحنه با توانایی مدیریت کل مسابقه تفاوت دارد.

جنگ و محدودیت سفر چقدر اثر داشت؟

شرایط خارج از زمین واقعاً غیرعادی بود. به گزارش رویترز، مشکلات ویزا و جنگ ایران و آمریکا سبب شد تیم ملی از پایگاه خود در مکزیک برای مسابقات به ایالات متحده رفت‌وآمد کند. در دو دیدار نخست، اعضای تیم مجبور بودند حداکثر ۲۴ ساعت پیش از مسابقه وارد آمریکا شوند و همان روز نیز کشور را ترک کنند. این محدودیت برای بازی آخر کمی کاهش یافت و ایران اجازه پیدا کرد دو روز زودتر وارد سیاتل شود.

چنین برنامه‌ای بر خواب، ریکاوری، تمرکز و اجرای جلسات تمرینی تأثیر می‌گذارد و نمی‌توان آن را نادیده گرفت. طارمی نیز پس از مسابقه مصر وضعیت لجستیکی تیم را «فاجعه» توصیف کرده بود. بااین‌حال، این مشکلات مسئولیت فنی تیم را از بین نمی‌برد؛ ایران همچنان برابر نیوزیلند و مصر فرصت‌های کافی برای برد داشت.

درباره بازی‌های دوستانه نیز باید با دقت بیشتری سخن گفت. ایران پیش از جام جهانی گامبیا را ۳ بر یک و کاستاریکا را ۵ بر صفر شکست داده بود. بنابراین مشکل لزوماً نتیجه دیدارهای تدارکاتی نبود؛ انتقاد نصرتی بیشتر به سطح حریفان و میزان شباهت آنها به بلژیک، مصر و نیوزیلند مربوط می‌شود.

حذف تلخ، اما قابل پیشگیری

ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ شکست نخورد، مقابل بلژیک دفاع خوبی داشت و در دقایق پایانی مسابقه مصر تا آستانه صعود پیش رفت. بااین‌حال، سه مساوی برای عبور از مرحله گروهی کافی نبود.

نصرتی درست روی بازی نیوزیلند دست گذاشته است؛ مسابقه‌ای که ایران باید می‌برد و نبرد. اما پرونده حذف فقط با آن تساوی بسته نمی‌شود. پنالتی ازدست‌رفته مقابل مصر، گل مردود لحظات پایانی، بازی‌سازی متوسط و ناتوانی در تبدیل برتری مقطعی به پیروزی، مجموعه عواملی بودند که نخستین صعود تاریخی تیم ملی را از بین بردند.

بزرگ‌ترین درس این تورنمنت روشن است: در جام جهانی ۴۸ تیمی، شکست نخوردن افتخار قابل‌احترامی است، اما برای صعود باید دست‌کم یک مسابقه را برد. ایران بهترین فرصت خود را داشت و بدون باخت به خانه برگشت؛ نتیجه‌ای که شاید همان‌طور که نصرتی گفت، با گذشت زمان حسرت‌برانگیزتر شود.