نفت زیر ۸۹ دلار عقب نشست؛ امید به آتش‌بس بازار را آرام کرد، اما خطر باب‌المندب باقی است

در نخستین ساعات معاملات، نفت برنت با ۵۷ سنت کاهش در محدوده ۸۸ دلار و ۶۵ سنت و نفت وست‌تگزاس اینترمدیت با ۲۵ سنت افت در سطح ۸۲ دلار و ۹۸ سنت معامله می‌شد. با ادامه فعالیت بازارهای اروپایی، فشار فروش افزایش یافت و قیمت‌ها پایین‌تر رفت.

براساس آخرین به‌روزرسانی رویترز در ساعت ۸:۱۵ به وقت گرینویچ، بهای معاملات آتی برنت یک دلار و ۲۱ سنت، معادل ۱.۴ درصد، کاهش یافت و به ۸۸ دلار و یک سنت رسید. قرارداد سررسید نزدیک نفت آمریکا نیز با افت ۹۴ سنتی در سطح ۸۲ دلار و ۲۹ سنت قرار گرفت. قرارداد فعال‌تر تحویل سپتامبر نفت آمریکا با قیمت ۸۱ دلار و ۵۳ سنت معامله شد.

قرارداد سررسید نزدیک وست‌تگزاس روز سه‌شنبه منقضی می‌شود؛ به همین دلیل معامله‌گران برای ارزیابی جهت اصلی بازار، به قرارداد فعال‌تر سپتامبر نیز توجه می‌کنند. اختلاف قیمت این قرارداد با سررسید نزدیک می‌تواند بخشی از تفاوت ارقام منتشرشده در گزارش‌های لحظه‌ای را توضیح دهد.

چرا قیمت نفت پس از رکورد یک‌ماهه کاهش یافت؟

برنت در جلسه معاملاتی دوشنبه تا ۹۱ دلار و ۴۲ سنت بالا رفت که بالاترین سطح آن از ۱۱ ژوئن بود. نفت آمریکا نیز با لمس قیمت ۸۵ دلار و ۳۹ سنت به بالاترین سطح خود از ۱۲ ژوئن رسید. در پایان روز، برنت با رشد ۱.۳ درصدی روی ۸۹ دلار و ۲۲ سنت و نفت آمریکا با افزایش ۰.۹ درصدی روی ۸۳ دلار و ۲۳ سنت بسته شد.

بازگشت قیمت‌ها در روز سه‌شنبه نشان می‌دهد معامله‌گران بخشی از سود جلسه قبل را شناسایی کرده‌اند. عامل مهم‌تر، خبر ارائه پیشنهاد آتش‌بس ۱۰روزه از سوی میانجی‌هاست. یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته تهران پیشنهاد میانجی‌ها را برای توقف موقت درگیری‌ها دریافت کرده است؛ پیشنهادی که هدف آن احیای تفاهم موقت امضاشده در ۱۷ ژوئن و فراهم‌کردن مسیر توافقی پایدارتر عنوان شده است.

با این حال، دریافت پیشنهاد با پذیرش آن تفاوت دارد. هنوز توافق قطعی، زمان اجرای آتش‌بس یا سازوکاری برای بازگشایی کامل مسیرهای نفتی اعلام نشده است. آمریکا و ایران نیز هم‌زمان حملات تازه‌ای انجام داده‌اند و اختلاف‌های مهم میان دو طرف پابرجاست. به همین دلیل، بازار فقط بخشی از ریسک جنگ را از قیمت نفت حذف کرده و وارد فاز آرامش کامل نشده است.

اصلاح قیمت یا آغاز یک روند نزولی؟

افت سه‌شنبه را فعلاً باید «اصلاح قیمت» دانست، نه آغاز قطعی یک روند نزولی. قیمت برنت از سقف روز دوشنبه تا آخرین نرخ سه‌شنبه حدود ۳.۷ درصد پایین آمده است؛ اما همچنان در محدوده‌ای قرار دارد که نشان‌دهنده وجود حق بیمه قابل‌توجه ریسک ژئوپلیتیک است.

اگر پیشنهاد آتش‌بس پذیرفته شود، حملات متوقف شوند و عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز افزایش پیدا کند، بخشی دیگر از حق بیمه جنگ می‌تواند از بازار خارج شود. در مقابل، شکست گفت‌وگوها یا حمله تازه به نفتکش‌ها، بنادر و تأسیسات انرژی می‌تواند کاهش فعلی را به‌سرعت معکوس کند.

یکی از نفتکش‌های حاضر در تنگه هرمز روز سه‌شنبه از برخورد یک پرتابه ناشناس خبر داد و خدمه آن مجبور به ترک کشتی شدند. هم‌زمان تعداد عبور شناورها از تنگه نیز پس از دور تازه حملات آمریکا و ایران کاهش یافته است. این اتفاقات نشان می‌دهد ریسک فیزیکی عرضه، صرفاً یک نگرانی سیاسی یا رسانه‌ای نیست.

تهدید محاصره عربستان چقدر جدی است؟

در متن‌های خبری عمومی گاهی گفته می‌شود «یمن عربستان را محاصره کرد»، اما تعبیر دقیق‌تر این است که حوثی‌های همسو با ایران در یمن، محاصره دریایی عربستان را اعلام و تهدید به اجرای آن کرده‌اند. هنوز شواهدی از بسته‌شدن کامل مسیر یا توقف همه کشتی‌های عربستان منتشر نشده است.

حوثی‌ها گفته‌اند تحریم دریایی علیه عربستان فوراً اجرایی می‌شود. ائتلاف به رهبری عربستان نیز این تهدید را مصداق دزدی دریایی خوانده و اعلام کرده است اقدامات حفاظتی برای کشتی‌های عبوری از باب‌المندب را آغاز خواهد کرد. تحلیلگران تأکید می‌کنند پرسش تعیین‌کننده این است که آیا حوثی‌ها واقعاً حمله به کشتی‌های مرتبط با بنادر عربستان را آغاز می‌کنند یا این موضع در سطح تهدید باقی می‌ماند.

تنگه باب‌المندب دروازه جنوبی دریای سرخ و یکی از مسیرهای اصلی انتقال نفت و فرآورده میان خاورمیانه، اروپا و آسیاست. بسته‌شدن این گذرگاه، مسیر جایگزین عربستان برای دورزدن مشکلات تنگه هرمز را نیز محدود می‌کند. رویترز گزارش داده است که تعطیلی کامل باب‌المندب می‌تواند جریان نفت در بازار جهانی را تا حدود هفت درصد کاهش دهد.

نفت ۱۲۰ دلاری در چه شرایطی ممکن است؟

برآوردهای هشداردهنده درباره نفت ۱۱۵ تا ۱۲۰ دلاری به سناریوی اجرای مؤثر محاصره و اختلال واقعی در صادرات مربوط است، نه صرف انتشار یک بیانیه. بیش از سه میلیون بشکه نفت عربستان در روز که از مسیر دریای سرخ به آسیا منتقل می‌شود، در صورت بسته‌شدن باب‌المندب باید از مسیر طولانی دماغه امیدنیک در جنوب آفریقا عبور کند.

براساس داده‌های کپلر، عربستان از ماه آوریل به‌طور متوسط روزانه بیش از ۴.۵ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده از بندر ینبع صادر کرده و حدود ۷۰ درصد آن راهی آسیا شده است. تغییر مسیر نفتکش‌ها می‌تواند تحویل محموله‌های ینبع به پالایشگاه‌های آسیایی را نزدیک به یک ماه به تأخیر بیندازد.

شرکت مشاوره‌ای استراتاس برآورد کرده است که در صورت توقف جدی این جریان‌ها، قیمت نفت می‌تواند دوباره به محدوده ۱۱۵ تا ۱۲۰ دلار برسد. چنین اتفاقی فقط نفت خام را گران نمی‌کند؛ هزینه کرایه کشتی، بیمه جنگ، گازوئیل و سوخت هواپیما نیز افزایش خواهد یافت و فشار تازه‌ای بر تورم و رشد اقتصاد جهانی وارد می‌شود.

در مقابل، امکان استفاده از خط لوله سومد مصر و تغییر مسیر کشتی‌ها از اطراف آفریقا وجود دارد. این مسیرهای جایگزین مانع حذف کامل عرضه می‌شوند، اما ظرفیت محدود و زمان حمل طولانی‌تر آن‌ها نمی‌تواند همه اثرات اختلال را خنثی کند.

تنگه هرمز همچنان مهم‌ترین متغیر بازار است

پیش از آغاز جنگ، حدود ۲۰ درصد عرضه نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کرد. شدت‌گرفتن درگیری‌ها باعث شده تردد نفتکش‌ها در این مسیر به‌شدت کاهش یابد. داده‌های کشتیرانی نشان می‌دهد روز یکشنبه تنها چهار کشتی از تنگه عبور کردند؛ در حالی که این تعداد یک روز قبل هشت فروند بود.

این کاهش تردد یکی از دلایل اصلی باقی‌ماندن نفت برنت در نزدیکی ۹۰ دلار است. بازار ممکن است به خبر مذاکرات واکنش مثبت نشان دهد، اما برای کاهش پایدار قیمت‌ها به نشانه‌های عملی مانند افزایش عبور کشتی‌ها، کاهش هزینه بیمه و توقف حملات نیاز دارد.

گزارش حمله به نفتکش‌ها و افت عبور شناورها، خوش‌بینی ناشی از مذاکرات را محدود کرده است. در واقع بازار دو خبر متضاد را هم‌زمان قیمت‌گذاری می‌کند: احتمال آتش‌بس از یک طرف و خطر گسترش اختلال از هرمز به باب‌المندب از طرف دیگر.

ذخایر نفت آمریکا چه پیامی برای قیمت‌ها دارد؟

نظرسنجی مقدماتی رویترز نشان می‌دهد تحلیلگران انتظار دارند موجودی تجاری نفت خام و بنزین آمریکا در هفته گذشته کاهش یافته باشد؛ در حالی که ذخایر فرآورده‌های تقطیری شامل گازوئیل و نفت گرمایشی احتمالاً افزایش پیدا کرده است. ارقام رسمی اداره اطلاعات انرژی آمریکا قرار است پس از داده‌های مؤسسه نفت آمریکا منتشر شود.

کاهش ذخایر نفت خام و بنزین معمولاً نشانه‌ای حمایتی برای قیمت است، زیرا می‌تواند از تقاضای قوی یا محدودبودن عرضه حکایت داشته باشد. با این حال، افزایش فرآورده‌های تقطیری ممکن است بخشی از اثر مثبت کاهش دو گروه دیگر را خنثی کند.

ذخایر راهبردی نفت آمریکا نیز در هفته منتهی به ۱۷ ژوئیه حدود ۵.۱ میلیون بشکه کاهش یافته و به ۳۱۱.۴ میلیون بشکه رسیده است؛ پایین‌ترین سطح از مارس ۱۹۸۳. کاهش ذخایر اضطراری به این معناست که ادامه استفاده از این ابزار برای مهار قیمت‌ها، حاشیه امنیت انرژی آمریکا را کمتر خواهد کرد.

سه سناریو برای ادامه قیمت نفت

در سناریوی نخست، آتش‌بس ۱۰روزه پذیرفته می‌شود، حملات متوقف می‌شوند و تفاهم موقت به مذاکرات جدی‌تر منتهی خواهد شد. در این وضعیت، بازار به‌تدریج بر بازگشت جریان نفت و کاهش هزینه حمل تمرکز می‌کند و فشار نزولی بر قیمت‌ها ادامه می‌یابد.

در سناریوی دوم، مذاکرات ادامه پیدا می‌کند اما هم‌زمان حملات محدود و اختلال در کشتیرانی باقی می‌ماند. این سناریو می‌تواند نفت را در یک دامنه پرنوسان نگه دارد؛ به‌طوری که هر خبر سیاسی کاهش و هر حادثه دریایی افزایش تازه‌ای ایجاد کند.

سناریوی سوم، شکست میانجی‌گری و عملی‌شدن تهدید حوثی‌هاست. اگر تنگه هرمز همچنان نیمه‌بسته بماند و باب‌المندب نیز دچار اختلال جدی شود، بازار با یک شوک هم‌زمان در دو گلوگاه اصلی انرژی روبه‌رو خواهد شد. در چنین شرایطی، بازگشت سریع نفت به بالای ۱۰۰ دلار و حرکت به سمت برآوردهای ۱۱۵ تا ۱۲۰ دلاری تحلیلگران دور از انتظار نخواهد بود. این نتیجه یک سناریوی مشروط است و نه پیش‌بینی قطعی قیمت.

جمع‌بندی

قیمت نفت در روز سه‌شنبه کاهش یافت، اما بازار هنوز آرام نشده است. نفت برنت در تازه‌ترین معاملات به ۸۸ دلار و یک سنت و نفت آمریکا به ۸۲ دلار و ۲۹ سنت رسیده است. افت قیمت‌ها بیش از هر چیز حاصل امید به پیشنهاد آتش‌بس ۱۰روزه میان ایران و آمریکاست.

در سوی مقابل، حملات متقابل ادامه دارد، عبور نفتکش‌ها از هرمز کاهش یافته و حوثی‌ها عربستان را به محاصره دریایی تهدید کرده‌اند. هنوز محاصره مؤثری شکل نگرفته، اما بسته‌شدن واقعی باب‌المندب می‌تواند میلیون‌ها بشکه نفت را مجبور به تغییر مسیر کند و موج تازه‌ای از افزایش قیمت و هزینه حمل ایجاد کند.

بنابراین، کاهش سه‌شنبه نشانه پایان ریسک نیست؛ بازار فقط احتمال موفقیت دیپلماسی را موقتاً جدی‌تر گرفته است. جهت بعدی قیمت نفت را نه بیانیه‌ها، بلکه سه عامل تعیین خواهد کرد: پذیرش یا رد آتش‌بس، میزان عبور واقعی نفتکش‌ها از هرمز و تبدیل‌شدن یا نشدن تهدید باب‌المندب به اقدام عملی.