جهش ۷۴ هزار واحدی بورس؛ بازگشت خریداران یا آرامش موقت پیش از موج بعدی؟

در پایان معاملات سه‌شنبه ۳۰ تیر، شاخص کل بورس تهران ۷۴ هزار و ۴۶ واحد، معادل ۱.۵۴ درصد، افزایش یافت و در ارتفاع چهار میلیون و ۸۸۷ هزار واحد ایستاد. شاخص کل هم‌وزن نیز ۲۶ هزار و ۵۰۹ واحد، معادل ۲.۰۱ درصد، رشد کرد و به سطح یک میلیون و ۳۴۶ هزار واحد رسید.

رشد بیشتر شاخص هم‌وزن نسبت به شاخص کل نشان می‌دهد حرکت صعودی بازار تنها به چند شرکت بزرگ و شاخص‌ساز محدود نبود. سهام شرکت‌های کوچک و متوسط نیز با تقاضای قابل‌توجهی مواجه شدند و به‌طور میانگین عملکرد بهتری از نمادهای بزرگ داشتند.

این وضعیت برای سهامداران اهمیت دارد؛ زیرا افزایش شاخص کل در کنار ضعف شاخص هم‌وزن معمولاً نشانه رشد محدود چند نماد بزرگ است. معاملات امروز، دست‌کم از نظر گستردگی نمادهای مثبت، تصویر متفاوتی داشت.

چند درصد بازار در محدوده مثبت بود؟

در آمار یکی از گزارش‌های پایان بازار، ۶۰۰ نماد در محدوده مثبت و تنها ۳۵ نماد در محدوده منفی بسته شدند. همچنین ۴۸۳ نماد صف خرید و فقط ۱۳ نماد صف فروش داشتند. ارزش سفارش‌های خرید در پایان بازار به حدود ۹.۳ همت رسید، درحالی‌که سفارش‌های فروش نزدیک به ۵۰۰ میلیارد تومان بود.

در داده‌های ارائه‌شده از برخی تابلوهای تجمیعی، تعداد ۶۶۸ نماد مثبت، ۵۳ نماد منفی، ۴۸۹ صف خرید و ۱۴ صف فروش ذکر شده است. اختلاف این ارقام می‌تواند به تفاوت زمان ثبت داده‌ها، محاسبه نمادهای بورس و فرابورس یا نحوه احتساب صندوق‌ها و حق‌تقدم‌ها مربوط باشد. نتیجه کلی در هر دو مجموعه آمار یکسان است: بیش از ۹۰ درصد نمادهای مورد محاسبه در محدوده مثبت قرار داشتند و تقاضا با فاصله زیادی از عرضه بیشتر بود.

به همین دلیل، توصیف معاملات امروز به‌عنوان یک رشد فراگیر درست‌تر از این است که آن را صرفاً نتیجه حمایت از چند نماد شاخص‌ساز بدانیم.

ورود ۳.۷ همت پول حقیقی چه معنایی دارد؟

یکی از مهم‌ترین اتفاقات بازار، ورود سه هزار و ۷۱۶ میلیارد تومان پول حقیقی به سهام، حق‌تقدم‌ها و صندوق‌های سهامی بود. هم‌زمان حدود یک هزار و ۹۴۷ میلیارد تومان پول از صندوق‌های درآمد ثابت خارج شد. این ترکیب می‌تواند نشانه انتقال بخشی از نقدینگی از دارایی‌های کم‌ریسک به سهام باشد.

سرانه خرید حقیقی نیز در داده‌های ارائه‌شده ۱۰۶ میلیون تومان و سرانه فروش ۷۷ میلیون تومان اعلام شده است. نسبت این دو رقم نشان می‌دهد قدرت متوسط خریداران حقیقی حدود ۱.۳۸ برابر فروشندگان بوده است.

بااین‌حال، ورود پول یک‌روزه تضمین‌کننده آغاز روند صعودی پایدار نیست. برای تأیید تغییر رفتار سرمایه‌گذاران باید ورود نقدینگی در چند جلسه متوالی ادامه یابد و در زمان افزایش عرضه نیز خریداران از بازار عقب‌نشینی نکنند.

چرا ارزش معاملات پایین باقی ماند؟

ارزش معاملات خرد سهام، حق‌تقدم و صندوق‌های سهامی حدود ۱۱ هزار و ۴۹۱ میلیارد تومان ثبت شد؛ رقمی که نسبت به روز قبل و میانگین برخی جلسات گذشته پایین‌تر بود. دلیل مهم این کاهش، توقف تعداد زیادی از نمادها برای برگزاری مجامع عمومی سالانه در روزهای پایانی تیر عنوان شده است.

بنابراین کاهش ارزش معاملات را نباید صرفاً نشانه ضعف تقاضا دانست. بخشی از بازار عملاً امکان معامله نداشت و تعداد نمادهای فعال کمتر از شرایط عادی بود.

از طرف دیگر، توقف گسترده نمادها تحلیل شاخص را دشوار می‌کند. ممکن است با بازگشایی شرکت‌ها پس از مجامع، عرضه‌های تازه‌ای وارد بازار شود یا تعدیل قیمت ناشی از تقسیم سود بر شاخص‌ها اثر بگذارد. قدرت واقعی تقاضا زمانی بهتر سنجیده می‌شود که بیشتر نمادها فعال باشند.

صنایع شیمیایی، پالایشی و معدنی چرا مورد توجه بودند؟

براساس داده‌های بازار، گروه محصولات شیمیایی، فرآورده‌های نفتی و استخراج کانه‌های فلزی در میان صنایع دارای ارزش و حجم معاملات بالا قرار گرفتند. این سه گروه بخش بزرگی از شرکت‌های صادراتی و کالامحور بورس را دربر می‌گیرند و سودآوری آنها به نرخ ارز، قیمت‌های جهانی، میزان تولید و سیاست‌های مربوط به خوراک و انرژی وابسته است.

محصولات شیمیایی، پالایشی‌ها و شرکت‌های معدنی در ساختار بورس ایران نیز وزن بالایی دارند. صنایع شیمیایی و فرآورده‌های نفتی همراه با فلزات و کانه‌های فلزی از مهم‌ترین گروه‌های سودساز و بزرگ بازار سرمایه به شمار می‌روند.

استقبال امروز از این صنایع می‌تواند به ارزندگی نسبی سهام پس از افت‌های اخیر، افزایش نرخ ارز و انتظار برای بهبود حاشیه سود برخی شرکت‌های صادراتی مربوط باشد. بااین‌حال، آثار جنگ، محدودیت انرژی و احتمال اختلال در تولید یا صادرات باید در تحلیل هر شرکت به‌صورت جداگانه بررسی شود.

آیا بورس در برابر ریسک سیاسی مقاوم شده است؟

نتیجه‌گیری درباره مقاوم‌شدن بورس در برابر تحولات سیاسی، فقط با استناد به یک یا دو روز مثبت، زودهنگام است. بورس پیش از بازگشت اخیر، هشت روز معاملاتی متوالی کاهش یافته بود و روز دوشنبه ۲۹ تیر نخستین روز مثبت پس از این دوره نزولی ثبت شد.

تنها در روز شنبه ۲۷ تیر، شاخص کل ۱۲۰ هزار و ۸۴۸ واحد، معادل ۲.۴۷ درصد، سقوط کرد و حدود ۴.۹ همت پول حقیقی از بازار خارج شد. در آن جلسه ۶۵۷ نماد منفی و ۴۸۷ نماد دارای صف فروش بودند و ارزش سفارش‌های فروش از ۱۴.۶ همت عبور کرد.

این آمار نشان می‌دهد بازار همچنان به نااطمینانی و خبرهای منفی حساس است. توصیف دقیق‌تر این است که معامله‌گران در روز سه‌شنبه وزن کمتری به سناریوی تشدید فوری بحران داده‌اند، نه اینکه ریسک‌های سیاسی را کاملاً کنار گذاشته باشند.

بازار ممکن است با تکرار یک ریسک به آن عادت کند و واکنش اولیه‌اش کاهش یابد؛ اما انتشار خبری که احتمال اختلال جدی در تولید، صادرات، زیرساخت‌ها یا سیاست‌گذاری اقتصادی را افزایش دهد، می‌تواند دوباره فروشندگان را فعال کند.

رشد بورس نتیجه ارزندگی بود یا اخبار سیاسی؟

رشد امروز احتمالاً از ترکیب چند عامل شکل گرفت. افت سنگین هفته‌های قبل بسیاری از قیمت‌ها را پایین آورده و زمینه بازگشت خریداران کوتاه‌مدت را فراهم کرده بود. کاهش فشار فروش، تشکیل صف‌های خرید و خروج پول از صندوق‌های درآمد ثابت نیز این حرکت را تقویت کرد.

از سوی دیگر، انتشار سیگنال‌هایی درباره تلاش برای کاهش تنش‌های سیاسی می‌تواند انتظارات منفی را تعدیل کرده باشد. بااین‌حال، بازار سهام ایران فقط از کاهش ریسک سیاسی تأثیر نمی‌گیرد. کاهش شدید نرخ ارز نیز ممکن است برای شرکت‌های صادراتی و کالامحور یک عامل منفی باشد، درحالی‌که ثبات سیاسی می‌تواند به سود بانک‌ها، حمل‌ونقل، بیمه و صنایع وابسته به تجارت خارجی تمام شود.

بنابراین واکنش صنایع در سناریوی توافق یا تشدید تنش یکسان نیست و رشد فراگیر امروز ممکن است در جلسات بعد جای خود را به حرکت انتخابی‌تر سهام بدهد.

پیش‌بینی بورس؛ سه علامت مهم برای ادامه صعود

برای تأیید ادامه روند مثبت باید سه شاخص بررسی شود: تداوم ورود پول حقیقی، حفظ ارزش سفارش‌های خرید پس از بازگشایی نمادهای متوقف و افزایش ارزش معاملات خرد بدون تشدید عرضه.

اگر ورود پول حقیقی ادامه پیدا کند و صف‌های خرید هنگام افزایش عرضه جمع نشوند، شاخص کل می‌تواند برای تثبیت بالای محدوده چهار میلیون و ۹۰۰ هزار واحد تلاش کند. در مقابل، کاهش ارزش سفارش‌های خرید و بازگشت خروج پول می‌تواند نشان دهد رشد دو روز اخیر بیشتر یک واکنش اصلاحی به افت قبلی بوده است.

ریسک سیاسی نیز همچنان متغیری مهم است. تشدید درگیری‌ها، آسیب به زیرساخت‌های تولیدی یا محدودیت صادرات می‌تواند دوباره جریان نقدینگی را معکوس کند. در مقابل، کاهش تنش همراه با ثبات نرخ ارز و سیاست‌های قابل پیش‌بینی اقتصادی، امکان تداوم تقاضا را بیشتر خواهد کرد.

جمع‌بندی؛ روز قدرتمند، اما نه پایان ریسک

بورس تهران روز ۳۰ تیر یکی از مثبت‌ترین جلسات هفته‌های اخیر را تجربه کرد. رشد ۷۴ هزار واحدی شاخص کل، افزایش دو درصدی شاخص هم‌وزن، ورود نزدیک به ۳.۷ همت پول حقیقی و برتری چشمگیر صف‌های خرید، از بازگشت خریداران حکایت دارد.

اما بازار هنوز از مرحله آزمون عبور نکرده است. ارزش معاملات تحت تأثیر توقف نمادها پایین بود و بورس تنها چند روز قبل با خروج سنگین پول و صدها صف فروش مواجه شده بود.

بنابراین نمی‌توان گفت سهامداران دیگر برای تحولات سیاسی اهمیتی قائل نیستند. داده‌ها فقط نشان می‌دهند در معاملات سه‌شنبه، احتمال تشدید فوری ریسک‌ها کمتر از روزهای قبل قیمت‌گذاری شد و ارزندگی ایجادشده پس از افت‌های سنگین، خریداران را به بازار بازگرداند. تثبیت این تغییر به رفتار بازار پس از بازگشایی نمادها و تداوم ورود نقدینگی در روزهای آینده وابسته است.