ریزش ۳ هزار تومانی دلار؛ سقوط به کانال ۱۸۰ هزار تومان ادامه دارد؟

بازار ارز روز یکشنبه با افزایش عرضه و کاهش تقاضای احتیاطی آغاز به کار کرد. قیمت دلار آزاد که در معاملات روز قبل حوالی ۱۸۹ هزار تومان قرار داشت، تا زمان تنظیم این گزارش به محدوده ۱۸۶ هزار تومان عقب نشست؛ یعنی افتی حدود ۱.۶ درصدی در یک روز. یورو نیز با کاهش پنج هزار تومانی، در محدوده ۲۱۲ هزار تومان معامله شد. گزارش لحظه‌ای تجارت‌نیوز نیز کاهش سه هزار تومانی دلار را در واکنش به توقف حملات و انتشار سیگنال‌های دیپلماتیک تأیید کرده است.

نرخ‌های بازار آزاد لحظه‌ای هستند و به دلیل نبود یک تابلوی رسمی و متمرکز، ممکن است میان منابع مختلف تفاوت داشته باشند. برای مثال، برخی پایگاه‌ها در ساعات دیگری از همین روز ارقامی نزدیک ۱۸۹ هزار و ۵۰۰ تومان برای دلار و ۲۱۵ هزار و ۹۳۰ تومان برای یورو ثبت کرده‌اند. بنابراین عدد ۱۸۶ هزار تومان را باید کف یا محدوده ثبت‌شده در بخشی از معاملات روز دانست، نه لزوماً نرخ یکسان در تمام بازار.

چرا قیمت دلار امروز کاهش یافت؟

مهم‌ترین محرک ریزش دلار، کاهش موقت ریسک نظامی بود. گزارش‌ها نشان می‌دهد دونالد ترامپ دستور داده بود حملات برنامه‌ریزی‌شده آمریکا در روز جمعه انجام نشود؛ تصمیمی که پس از نزدیک به دو هفته حملات متوالی، از سوی بازارها به‌عنوان نشانه‌ای از احتمال تغییر مسیر واشینگتن به سمت دیپلماسی تفسیر شد.

رویترز نیز گزارش داده است آمریکا پس از ۱۳ شب حمله متوالی، برای یک شب از انجام عملیات جدید خودداری کرد. این توقف در شرایطی رخ داد که تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش و باز کردن مسیر گفت‌وگوها ادامه داشت. بااین‌حال، حملات در دیگر نقاط منطقه و درگیری‌های مرتبط با دریای سرخ و تنگه هرمز همچنان ادامه دارد؛ موضوعی که اجازه نمی‌دهد ریسک ژئوپلیتیکی به‌طور کامل از قیمت ارز حذف شود.

بازار ارز ایران در زمان افزایش درگیری‌ها، بخشی از قیمت دلار را به‌عنوان هزینه ریسک و نااطمینانی در نظر می‌گیرد. وقتی احتمال حمله، اختلال در صادرات یا بسته ماندن مسیرهای تجاری افزایش پیدا می‌کند، تقاضا برای ارز و طلا بالا می‌رود. توقف موقت حملات بخشی از این تقاضای احتیاطی را کاهش داد و دارندگان ارز را به فروش یا شناسایی سود تشویق کرد.

توقف حملات به معنای آتش‌بس نیست

یکی از نکات مهم برای معامله‌گران این است که تصمیم اخیر آمریکا هنوز به معنای توافق رسمی یا آتش‌بس پایدار نیست. خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده توقف حملات فرصت تازه‌ای برای پیشرفت دیپلماسی ایجاد کرده، اما مسیر رسیدن به یک توافق همچنان دشوار و نامطمئن است.

ترامپ نیز روز ۲۴ ژوئیه اعلام کرد آمریکا و ایران در حال گفت‌وگو هستند، اما تهران هنوز برای نهایی کردن توافق آماده نیست. او گفته بود ایران نسبت به مراحل قبلی جدی‌تر به نظر می‌رسد، ولی از تأیید نزدیک بودن توافق خودداری کرد. این موضع دوگانه دقیقاً همان عاملی است که مانع کاهش شدیدتر قیمت دلار شده است: مذاکره جریان دارد، اما نتیجه آن تضمین‌شده نیست.

به همین دلیل، فعالان بازار از خرید سنگین خودداری می‌کنند، اما برای فروش گسترده دارایی‌های ارزی نیز اطمینان کافی ندارند. نتیجه این وضعیت، کاهش قیمت همراه با حجم معاملات محتاطانه و نوسان‌های رفت‌وبرگشتی است.

چرا دلار توافقی برخلاف بازار آزاد گران شد؟

هم‌زمان با کاهش دلار آزاد، نرخ فروش حواله دلار در مرکز مبادله با افزایش ۱۰۲ تومانی به ۱۵۱ هزار و ۵۶۹ تومان رسید. نرخ خرید حواله نیز ۱۵۰ هزار و ۲۰۴ تومان اعلام شد. نکته مهم آن است که ارقام منتشرشده به حواله دلار مرکز مبادله مربوط است و نباید آن را با قیمت اسکناس نقدی بازار آزاد یکسان دانست.

بازار آزاد به اخبار سیاسی، انتظارات عمومی و تقاضای احتیاطی واکنش سریع‌تری نشان می‌دهد، اما نرخ مرکز مبادله بیشتر تحت‌تأثیر سیاست ارزی، عرضه صادرکنندگان و برنامه تدریجی سیاست‌گذار برای تعدیل نرخ قرار دارد. به همین دلیل، حرکت روزانه این دو بازار الزاماً هم‌جهت نیست.

فاصله نرخ ۱۸۶ هزار تومانی بازار آزاد با نرخ فروش ۱۵۱ هزار و ۵۶۹ تومانی حواله، حدود ۳۴ هزار و ۴۳۱ تومان است. به بیان دیگر، دلار آزاد تقریباً ۲۲.۷ درصد گران‌تر از نرخ فروش حواله معامله می‌شود. این شکاف با کاهش بازار آزاد و افزایش محدود نرخ توافقی، نسبت به روز گذشته کوچک‌تر شده است.

کاهش فاصله دو نرخ در صورت ادامه می‌تواند بخشی از انگیزه‌های سفته‌بازی و تقاضای ناشی از اختلاف قیمت را محدود کند؛ اما برای همگرایی پایدار، تنها افت مقطعی بازار آزاد کافی نیست و سیاست ارزی، میزان عرضه و انتظارات تورمی نیز باید تغییر کنند.

آیا دلار وارد موج نزولی شده است؟

افت سه هزار تومانی قابل‌توجه است، اما هنوز برای تأیید یک روند نزولی بلندمدت کافی نیست. دلار طی هفته‌های اخیر بارها به اخبار مربوط به مذاکره و درگیری واکنش‌های سریع نشان داده و پس از تغییر فضای سیاسی، بخشی از افت یا رشد خود را جبران کرده است.

برای آنکه کاهش امروز به یک موج پایدار تبدیل شود، بازار به نشانه‌های قوی‌تری نیاز دارد؛ از جمله تمدید توقف حملات، اعلام رسمی زمان و چارچوب مذاکرات، توافق بر سر کاهش تنش در تنگه هرمز و افزایش عرضه ارز در بازار داخلی.

در مقابل، ازسرگیری حملات یا انتشار خبر شکست گفت‌وگوها می‌تواند به‌سرعت تقاضای احتیاطی را فعال کند. توقف فعلی عملیات نظامی هنوز رسمی و دائمی نیست و رئیس‌جمهوری آمریکا نیز احتمال بازگشت تنش را کاملاً کنار نگذاشته است.

سه سناریو برای قیمت دلار

در سناریوی خوش‌بینانه، ادامه توقف حملات و انتشار خبرهای مثبت از مذاکرات می‌تواند دلار را به نیمه پایین کانال ۱۸۰ هزار تومان هدایت کند. تثبیت زیر محدوده ۱۸۵ هزار تومان، احتمال افزایش عرضه از سوی دارندگان ارز و عقب‌نشینی بیشتر قیمت را بالا می‌برد.

در سناریوی میانه، گفت‌وگوها ادامه پیدا می‌کند اما توافق مشخصی حاصل نمی‌شود. در این حالت، محتمل است دلار میان محدوده ۱۸۵ تا ۱۹۰ هزار تومان رفت‌وبرگشت داشته باشد و هر خبر سیاسی، نوسانی کوتاه‌مدت ایجاد کند.

در سناریوی منفی، بازگشت حملات، تشدید درگیری در مسیرهای انرژی یا شکست رسمی مذاکرات می‌تواند دلار را دوباره به بالای ۱۹۰ هزار تومان بازگرداند. در چنین فضایی، تقاضای احتیاطی و خرید ارز به‌عنوان دارایی امن بار دیگر فعال خواهد شد.

بازار ارز همچنان روی موج سیاست حرکت می‌کند

ریزش امروز دلار نشان داد بخشی از قیمت‌های بالای هفته گذشته ناشی از نگرانی‌های نظامی بوده است. با کاهش موقت این نگرانی، بازار بخشی از رشد قبلی خود را پس داد. اما ادامه افزایش دلار توافقی و باقی ماندن فاصله بیش از ۳۴ هزار تومانی میان نرخ آزاد و حواله، نشان می‌دهد مشکلات بنیادی بازار ارز همچنان پابرجاست.

مسیر بعدی دلار بیش از هر چیز به این پرسش وابسته است که توقف حملات به یک روند سیاسی پایدار تبدیل می‌شود یا تنها وقفه‌ای کوتاه در درگیری‌هاست. تا زمانی که پاسخ این پرسش روشن نشود، کاهش‌های چند هزار تومانی نیز شکننده خواهند بود و بازار در برابر هر خبر تازه، آمادگی تغییر مسیر سریع را خواهد داشت.