بیت‌کوین سبزتر شد اما برق بیشتری بلعید؛ تناقض بزرگ مصرف ۱۹۰ تراوات‌ساعتی

تازه‌ترین داده‌های مقدماتی مرکز فاینانس آلترناتیو دانشگاه کمبریج، تصویری دوگانه از صنعت استخراج بیت‌کوین ارائه می‌کند. از یک سو، سهم منابع کم‌کربن در برق مصرفی ماینرها از ۵۲.۴ درصد به ۵۹.۴ درصد رسیده و برق‌آبی به بزرگ‌ترین منبع منفرد انرژی تبدیل شده است؛ از سوی دیگر، اشتهای شبکه برای برق با سرعتی بیشتر از روند کاهش شدت کربن افزایش یافته است.

الکساندر نویمولر، پژوهشگر مرکز فاینانس آلترناتیو کمبریج، این ارقام را در نشست «Energy Investors Forum» دالاس ارائه کرد. او تأکید کرده است که داده‌ها پیش‌نمایشی از پژوهش بعدی کمبریج هستند؛ بنابراین ارقام ۵۹.۴ درصد و ۱۹۰ تراوات‌ساعت هنوز باید «برآورد مقدماتی» تلقی شوند، نه نتیجه نهایی و داوری‌شده گزارش کامل.

جهش مصرف برق بیت‌کوین در ۱۸ ماه

در گزارش رسمی آوریل ۲۰۲۵ کمبریج، مصرف سالانه برق شبکه بیت‌کوین حدود ۱۳۸ تراوات‌ساعت و انتشار مرتبط با آن ۳۹.۸ میلیون تن معادل دی‌اکسیدکربن برآورد شده بود. همان مطالعه سهم منابع پایدار را ۵۲.۴ درصد اعلام می‌کرد که از ۴۲.۶ درصد انرژی تجدیدپذیر و ۹.۸ درصد انرژی هسته‌ای تشکیل می‌شد.

برآورد جدید نشان می‌دهد مصرف سالانه‌شده برق در دسامبر ۲۰۲۵ به حدود ۱۹۰ تراوات‌ساعت و انتشار گازهای گلخانه‌ای به نزدیک ۴۸ میلیون تن معادل دی‌اکسیدکربن رسیده است. به بیان دیگر، مصرف برق حدود ۳۷.۷ درصد افزایش یافته، درحالی‌که رشد انتشار نزدیک به ۲۰ درصد بوده است.

یک اصلاح مهم در تفسیر عدد ۱۹۰ تراوات‌ساعت ضروری است: این رقم، مصرف «سالانه‌شده» بر پایه وضعیت شبکه در دسامبر ۲۰۲۵ است؛ یعنی اگر نرخ مصرف آن مقطع برای یک سال کامل ادامه پیدا کند، شبکه تقریباً چنین میزان برقی مصرف خواهد کرد. این عدد الزاماً به معنای آن نیست که ماینرها در سال تقویمی ۲۰۲۵ دقیقاً ۱۹۰ تراوات‌ساعت برق مصرف کرده‌اند.

بیت‌کوین واقعاً سبز شده است؟

پاسخ به نحوه تعریف «سبز» بستگی دارد. اگر معیار، میزان انتشار به ازای هر واحد برق مصرفی باشد، ترکیب جدید نسبت به گذشته کم‌کربن‌تر شده است. رشد ۳۸ درصدی مصرف برق تنها با افزایش حدود ۲۰ درصدی انتشار همراه شده؛ بنابراین شدت کربن برق مصرفی شبکه کاهش یافته است.

اما اگر معیار، کل اثر زیست‌محیطی باشد، نتیجه چندان مثبت نیست. انتشار مطلق از حدود ۴۰ میلیون به ۴۸ میلیون تن افزایش یافته است. شبکه برق بیشتری مصرف می‌کند و در مجموع آلایندگی بیشتری تولید می‌کند؛ فقط سرعت افزایش آلایندگی از سرعت رشد مصرف برق کمتر شده است.

به همین دلیل، عبارت دقیق‌تر این است که استخراج بیت‌کوین کم‌کربن‌تر شده، نه کم‌مصرف‌تر و نه بدون آلایندگی. این تمایز در بحث‌های سیاسی و سرمایه‌گذاری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا قانون‌گذار ممکن است هم به ترکیب تولید برق و هم به فشار مطلق واردشده بر شبکه توجه کند.

برق‌آبی چگونه جای گاز طبیعی را گرفت؟

گزارش نهایی کمبریج در سال ۲۰۲۵ گاز طبیعی را با سهم ۳۸.۲ درصدی، بزرگ‌ترین منبع منفرد برق استخراج معرفی کرده بود. زغال‌سنگ نیز ۸.۹ درصد سهم داشت؛ رقمی که در مقایسه با برآورد ۳۶.۶ درصدی سال ۲۰۲۲ کاهش چشمگیری را نشان می‌داد.

در داده‌های مقدماتی جدید، برق‌آبی از گاز جلو افتاده است، اما هنوز سهم تفکیکی همه منابع منتشر نشده و جزئیات کامل نمونه آماری در دسترس نیست. بنابراین مشخص نیست چه مقدار از تغییر مشاهده‌شده ناشی از جابه‌جایی واقعی ماینرها به مناطق دارای برق‌آبی و چه مقدار نتیجه پوشش بهتر فعالیت‌های استخراج در کشورهای جدید است.

این محدودیت روش‌شناسی مهم است. برآورد مصرف و آلایندگی بیت‌کوین دشوار است، زیرا محل استقرار همه دستگاه‌ها، قراردادهای برق و منبع واقعی تولید انرژی آنها به‌صورت عمومی مشخص نیست. گزارش قبلی کمبریج بر داده‌های شرکت‌هایی استوار بود که حدود ۴۸ درصد فعالیت جهانی استخراج را نمایندگی می‌کردند؛ بنابراین ارقام کل شبکه با استفاده از نمونه و مدل‌های تعمیم محاسبه شده‌اند.

آیا فشار مقرراتی بر استخراج کمتر می‌شود؟

افزایش سهم انرژی کم‌کربن می‌تواند موقعیت دفاعی صنعت ماینینگ را تقویت کند، اما احتمالاً تهدیدهای مقرراتی را به‌طور کامل از بین نمی‌برد. منتقدان همچنان می‌توانند به مصرف مطلق ۱۹۰ تراوات‌ساعتی، افزایش انتشار و تأثیر مراکز استخراج بر قیمت برق یا ظرفیت شبکه‌های محلی اشاره کنند.

دولت آمریکا در بودجه پیشنهادی سال مالی ۲۰۲۵، مالیات ۳۰ درصدی بر هزینه برق مصرف‌شده برای استخراج دارایی‌های دیجیتال را پیشنهاد کرده بود. این طرح یک پیشنهاد بودجه‌ای بود و نباید آن را قانون اجرایی یا مالیات فعلی همه ماینرهای آمریکایی دانست.

اتحادیه اروپا نیز در مقررات MiCA به‌جای ممنوعیت عمومی استخراج مبتنی بر اثبات کار، بر افشای میزان مصرف انرژی و آثار محیط‌زیستی دارایی‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات رمزارزی تمرکز کرده است. استانداردهای فنی نهاد ناظر بازارهای اروپا، انتشار روش محاسبه، منابع داده و شاخص‌های مربوط به انرژی و گازهای گلخانه‌ای را برای کاهش خطر سبزشویی ضروری می‌داند.

در نتیجه، عدد ۵۹.۴ درصد می‌تواند شدت برخی انتقادها را کاهش دهد، اما برای پایان دادن به بحث مقرراتی کافی نیست. سیاست‌گذاران احتمالاً خواهند پرسید آیا برق‌آبی استفاده‌شده مازاد و بلااستفاده بوده یا از مصارف خانگی و صنعتی منحرف شده است و آیا ماینرها هنگام اوج مصرف، توان کاهش بار شبکه را دارند.

آیا سرمایه‌گذاران نهادی به بیت‌کوین نزدیک‌تر می‌شوند؟

اثر زیست‌محیطی بیت‌کوین سال‌ها یکی از موانع مطرح‌شده در برابر پذیرش شرکتی بوده است. تسلا در ماه مه ۲۰۲۱ پذیرش بیت‌کوین برای خرید خودرو را به‌دلیل نگرانی درباره استفاده از سوخت‌های فسیلی متوقف کرد. ایلان ماسک بعدتر گفت احتمال ازسرگیری پرداخت‌ها وجود دارد، مشروط به انجام بررسی درباره سهم انرژی تجدیدپذیر در استخراج.

عبور سهم کم‌کربن از ۵۹ درصد، روی کاغذ می‌تواند بخشی از نگرانی شرکت‌ها و صندوق‌های دارای تعهدات ESG را کاهش دهد. بااین‌حال، داده جدید هنوز مقدماتی است و انتشار مطلق نیز افزایش یافته؛ بنابراین نمی‌توان انتظار داشت صرف انتشار یک درصد، سیاست تمام سرمایه‌گذاران نهادی را تغییر دهد.

برای این گروه، قابلیت راستی‌آزمایی داده‌ها، محل استخراج، اثر بر شبکه برق محلی، مصرف آب، عمر تجهیزات و تولید زباله الکترونیکی نیز اهمیت دارد. سبزتر شدن ترکیب برق یکی از متغیرهاست، نه پاسخ کامل به تمام نگرانی‌های پایداری.

برق‌آبی، هزینه ماینرها را قابل‌پیش‌بینی‌تر می‌کند؟

قیمت برق مهم‌ترین بخش هزینه عملیاتی بسیاری از شرکت‌های استخراج است. پژوهش‌های تازه درباره رفتار ماینرها در شبکه برق تگزاس نیز نشان می‌دهد میزان فعالیت آنها به رابطه میان هزینه برق و «هش‌پرایس» یا درآمد مورد انتظار از قدرت پردازشی وابسته است؛ هرچه برق نسبت به درآمد استخراج گران‌تر شود، انگیزه خاموش کردن دستگاه‌ها افزایش می‌یابد.

قراردادهای بلندمدت برق‌آبی می‌توانند در برخی مناطق ثبات قیمتی بیشتری نسبت به خرید روزانه گاز یا برق بازار ایجاد کنند. بااین‌حال، این مزیت همیشگی نیست؛ خشکسالی، کاهش سطح مخازن، محدودیت انتقال و اولویت تأمین برق عمومی می‌تواند تولید برق‌آبی یا دسترسی ماینرها را محدود کند.

بهبود ترکیب انرژی می‌تواند هزینه کربن و ریسک سیاست‌گذاری را کاهش دهد، اما سودآوری نهایی همچنان به قیمت بیت‌کوین، سختی شبکه، بازده دستگاه‌ها، هزینه سرمایه و تعرفه برق وابسته خواهد بود.

قیمت بیت‌کوین و رمزارزها در روز دوشنبه

براساس تصویر قیمتی ارائه‌شده در متن خبر، بازار در معاملات دوشنبه عمدتاً مثبت بود. بیت‌کوین در محدوده ۶۵ هزار و ۲۱۰ دلار قرار داشت و اتریوم با رشد روزانه ۳.۳۱ درصدی، عملکرد بهتری از بیت‌کوین ثبت کرده بود.

قیمت رمزارزها لحظه‌ای است و میان صرافی‌ها و تجمیع‌کنندگان داده اختلاف جزئی وجود دارد. در زمان بررسی مستقل، ابزار بازار قیمت بیت‌کوین را حدود ۶۵ هزار و ۱۸۲ دلار نشان می‌داد که بسیار نزدیک به نرخ درج‌شده در متن بود.

همچنین عنوان «۱۰ رمزارز بزرگ بازار» به منبع رتبه‌بندی بستگی دارد. برخی پلتفرم‌ها دارایی‌های استیک‌شده یا توکن‌های خاص را در رتبه‌بندی اصلی وارد می‌کنند و برخی دیگر آنها را کنار می‌گذارند؛ در نتیجه، جایگاه ارزهایی مانند هایپرلیکویید و دوج‌کوین ممکن است در دو سرویس متفاوت یکسان نباشد.

پیام اصلی گزارش؛ شدت کربن پایین آمد، مصرف بالا رفت

داده‌های تازه کمبریج یک پیروزی بدون اما و اگر برای صنعت ماینینگ نیست. سهم انرژی کم‌کربن هفت واحد درصد افزایش یافته و رشد آلایندگی از رشد مصرف برق کمتر بوده است؛ اما شبکه در مجموع برق و کربن بیشتری مصرف و تولید می‌کند.

از دید سرمایه‌گذاران، حرکت به سمت برق‌آبی می‌تواند ریسک هزینه انرژی و فشار ESG را در برخی شرکت‌ها کاهش دهد. از دید سیاست‌گذاران، مصرف سالانه‌شده ۱۹۰ تراوات‌ساعتی همچنان عددی بزرگ است که نیازمند شفافیت، مدیریت بار و بررسی تأثیر بر شبکه‌های محلی خواهد بود.

بنابراین تیتر واقعی تحول جدید این نیست که «بیت‌کوین پاک شد». روایت دقیق‌تر این است: بیت‌کوین در حال سبزتر کردن برق مصرفی خود است، اما رشد سریع صنعت اجازه نداده ردپای مطلق زیست‌محیطی آن کاهش پیدا کند.