واریز بزرگ در راه حساب گندمکاران؛ ۵۰ همت جدید چه زمانی پرداخت می‌شود؟

غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، اعلام کرد در جلسه هیئت دولت و با تأکید مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، ۵۰ هزار میلیارد تومان دیگر برای پرداخت مطالبات گندمکاران تأمین و کارسازی شده است.

براساس وعده وزیر جهاد کشاورزی، این مبلغ قرار است طی روزهای آینده به حساب کشاورزان واریز شود. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که ۱۷ هزار میلیارد تومان دیگر از مطالبات گندمکاران از طریق سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها پرداخت شد.

وزیر جهاد کشاورزی گفته است تأمین منابع مالی و سرعت‌بخشیدن به تسویه مطالبات کشاورزان، در اولویت دولت و وزارت جهاد کشاورزی قرار دارد. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم خرید تضمینی گندم همچنان ادامه دارد و با تحویل محموله‌های جدید، رقم تعهد مالی دولت نیز افزایش پیدا می‌کند.

مجموع پرداختی به گندمکاران به ۱۱۰.۱ همت رسید

اطلاعات منتشرشده از سوی سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها نشان می‌دهد با پرداخت مرحله جدید ۱۷ همتی، مجموع مطالبات پرداخت‌شده به گندمکاران تا چهارم مرداد ۱۴۰۵ به ۱۱۰ هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان رسیده است.

پیش از این مرحله، ۹۳.۱ هزار میلیارد تومان در دو مرحله به حساب کشاورزان واریز شده بود. مبلغ جدید نیز به گندمکارانی اختصاص یافت که محصول خود را تا هشتم تیرماه ۱۴۰۵ به مراکز خرید تضمینی تحویل داده بودند.

بر این اساس، در صورت واریز کامل اعتبار ۵۰ هزار میلیارد تومانی وعده داده‌شده، مجموع پرداختی دولت به گندمکاران می‌تواند به حدود ۱۶۰.۱ همت برسد. البته این رقم به معنای بسته‌شدن قطعی پرونده مطالبات نیست؛ زیرا عملیات برداشت و خرید گندم در تعدادی از استان‌ها ادامه دارد و با خرید محموله‌های تازه، ارزش کل مطالبات نیز تغییر خواهد کرد.

از سوی دیگر، عبارت «کارسازی اعتبار» لزوماً به معنای واریز فوری و هم‌زمان تمام ۵۰ همت نیست. منابع باید در فرایند تخصیص، انتقال به سازمان پرداخت‌کننده و سپس واریز به حساب ذی‌نفعان قرار گیرد. بنابراین، برای گندمکاران مهم است که جدول زمانی دقیق پرداخت و گروه‌های مشمول هر مرحله به‌صورت شفاف اعلام شود.

خرید تضمینی گندم به ۶.۸ میلیون تن رسید

آخرین آمار اعلام‌شده از سوی وزیر جهاد کشاورزی نشان می‌دهد حجم خرید تضمینی گندم در سال جاری به ۶ میلیون و ۸۰۰ هزار تن رسیده است.

قیمت خرید تضمینی گندم معمولی در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵، براساس کیفیت محصول، بین کیلویی ۲۷ هزار و ۵۰۰ تا ۲۹ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شده است. قیمت گندم دوروم نیز ۱۰ درصد بالاتر از قیمت گندم معمولی محاسبه می‌شود.

با درنظرگرفتن همین بازه قیمتی، ارزش تقریبی ۶.۸ میلیون تن گندم خریداری‌شده معمولی بین ۱۸۷ تا ۲۰۰.۶ هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود. این محاسبه تقریبی است؛ زیرا کیفیت گندم‌های تحویلی یکسان نیست و بخشی از خریدها نیز ممکن است شامل گندم دوروم یا پرداخت‌های مرتبط با بیمه باشد.

با این حال، این برآورد نشان می‌دهد که ۱۱۰.۱ همت پرداخت‌شده تاکنون، تقریباً معادل ۵۵ تا ۵۹ درصد ارزش گندم خریداری‌شده است. در صورت واریز ۵۰ همت جدید، پوشش پرداختی‌ها نسبت به ارزش فعلی خرید می‌تواند به حدود ۸۰ تا ۸۶ درصد برسد.

این نسبت نیز ثابت نخواهد ماند؛ زیرا با ادامه خرید تضمینی، مبلغ تعهد دولت افزایش می‌یابد. به همین دلیل، سرعت و استمرار پرداخت‌ها به‌اندازه رقم ۵۰ هزار میلیارد تومانی اهمیت دارد.

کدام گندمکاران پول بیشتری دریافت کرده‌اند؟

پرداخت مطالبات گندمکاران در مراحل گذشته براساس زمان تحویل محصول انجام شده است. طبق اعلام مدیرعامل سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، کشاورزانی که از ابتدای فروردین تا ۱۵ اردیبهشت محصول خود را تحویل داده‌اند، معادل ۷۵ درصد مطالباتشان را دریافت کرده‌اند.

برای گندمکارانی که محصول خود را از ۱۶ اردیبهشت تا ۲۰ خرداد تحویل داده‌اند، میزان پرداخت معادل ۶۰ درصد مطالبات اعلام شده است. کشاورزانی که گندم خود را بین ۲۱ تا ۳۱ خرداد تحویل مراکز خرید داده‌اند نیز تاکنون معادل ۴۰ درصد طلب خود را دریافت کرده‌اند.

این شیوه پرداخت نشان می‌دهد اولویت با کشاورزانی است که زودتر محصول خود را به دولت فروخته‌اند. از نظر اجرایی، چنین اولویتی قابل‌درک است؛ اما فاصله میان زمان تحویل گندم و دریافت کامل وجه، همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشاورزان محسوب می‌شود.

گندمکار پس از برداشت محصول باید هزینه ماشین‌آلات، حمل‌ونقل، دستمزد کارگر، کود، سم، بذر و بدهی‌های بانکی یا شخصی خود را پرداخت کند. تأخیر در دریافت مطالبات می‌تواند او را مجبور کند برای تأمین سرمایه در گردش، از منابع غیررسمی یا تسهیلات گران‌قیمت استفاده کند.

واریز ۵۰ همت چه اثری بر کشاورزان دارد؟

ورود ۵۰ هزار میلیارد تومان به حساب گندمکاران، در درجه نخست فشار نقدینگی را کاهش می‌دهد. بسیاری از کشاورزان درآمد اصلی سالانه خود را در فصل فروش محصول دریافت می‌کنند و هرگونه تأخیر، برنامه مالی خانوار و مزرعه را با مشکل مواجه می‌کند.

اثر دوم این پرداخت به تأمین نهاده‌های فصل آینده مربوط می‌شود. کشاورزان برای آماده‌سازی زمین و شروع کشت بعدی به نقدینگی نیاز دارند. پرداخت به‌موقع می‌تواند امکان خرید بذر مناسب، کود، سوخت و خدمات مکانیزه را فراهم کند و احتمال کاهش سطح زیرکشت را پایین بیاورد.

اثر سوم به اعتماد کشاورزان به سازوکار خرید تضمینی بازمی‌گردد. زمانی که دولت محصول را با قیمت تعیین‌شده خریداری می‌کند اما وجه آن با فاصله زمانی طولانی پرداخت می‌شود، جذابیت تحویل محصول به شبکه رسمی کاهش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی احتمال فروش به واسطه‌ها، نگهداری محصول یا انتقال آن به بازارهای غیررسمی افزایش می‌یابد.

بنابراین، پرداخت مطالبات فقط یک عملیات مالی نیست؛ بلکه مستقیماً بر میزان تحویل گندم به دولت، استمرار تولید و وضعیت ذخایر راهبردی کشور اثر می‌گذارد.

آیا ۵۰ همت جدید برای تسویه کامل کافی است؟

برخی گزارش‌ها از اعتبار ۵۰ هزار میلیارد تومانی به‌عنوان منبع تسویه باقی‌مانده مطالبات نام برده‌اند. بااین‌حال، مقایسه حجم خرید با قیمت تضمینی نشان می‌دهد تعیین دقیق مانده بدهی، به اطلاعات جزئی‌تری درباره کیفیت گندم، استان محل تحویل، زمان ثبت محموله و پرداخت‌های انجام‌شده نیاز دارد.

اگر مجموع پرداختی پس از واریز اعتبار جدید به ۱۶۰.۱ همت برسد، همچنان ممکن است بخشی از ارزش گندم خریداری‌شده فعلی باقی بماند. علاوه بر آن، با ادامه برداشت در استان‌های سردسیر، میزان خرید از رقم ۶.۸ میلیون تن فراتر خواهد رفت.

به همین دلیل، ۵۰ همت جدید را باید گام بزرگی در مسیر کاهش مطالبات دانست، نه لزوماً پایان قطعی تمام تعهدات سال جاری. تسویه کامل زمانی قابل تأیید است که وزارت جهاد کشاورزی یا سازمان هدفمندسازی، ارزش کل گندم خریداری‌شده، مبلغ پرداخت‌شده و مانده بدهی را به‌صورت رسمی منتشر کند.

آزمون دولت در پرداخت سریع مطالبات گندمکاران

اعلام تأمین ۵۰ هزار میلیارد تومان، خبر مثبتی برای تولیدکنندگان گندم است؛ اما مهم‌تر از اعلام اعتبار، زمان تبدیل آن به پرداخت واقعی است. کشاورزان اکنون منتظرند مشخص شود پول در چه تاریخی، با چه درصدی و برای محصول تحویل‌شده تا چه بازه زمانی واریز خواهد شد.

پرداخت مرحله‌ای ۱۷ همت نشان داد منابع جدید می‌تواند مستقیماً به حساب کشاورزان منتقل شود. اکنون اجرای وعده ۵۰ همتی می‌تواند مجموع پرداخت‌ها را به سطحی نزدیک به ارزش بخش عمده گندم تحویل‌شده برساند.

در نهایت، موفقیت سیاست خرید تضمینی تنها با افزایش حجم خرید سنجیده نمی‌شود. زمانی می‌توان این سیاست را موفق دانست که کشاورز علاوه بر داشتن بازار مطمئن، پول محصول خود را در زمانی دریافت کند که برای پرداخت هزینه‌ها و برنامه‌ریزی کشت آینده به آن نیاز دارد. سرعت و شفافیت در واریز ۵۰ همت جدید، آزمون مهم دولت در حمایت عملی از تولیدکنندگان و حفظ امنیت غذایی کشور خواهد بود.