معمای ناپدید شدن تندیس پدر بوکس ایران؛ سرقت از شلوغ‌ترین پارک گچساران یا جمع‌آوری بی‌خبر؟

گزارش‌های تازه نشان می‌دهد محل نصب تندیس حسن باشت‌باوی در پارک دوستی گچساران خالی شده و سرنوشت اثر مشخص نیست. بعضی رسانه‌ها از واژه «سرقت» استفاده کرده‌اند، اما تا زمان تنظیم این گزارش، اطلاعیه رسمی پلیس یا شهرداری که وقوع سرقت، بازداشت فردی یا انتقال قانونی تندیس را تأیید کند، منتشر نشده است. بنابراین تعبیر دقیق‌تر در شرایط فعلی، «ناپدید شدن» یا «مفقود شدن تندیس» است.

یکی از گزارش‌ها به نقل از نگهبان پارک نوشته افرادی که تندیس را برده‌اند تحت تعقیب قرار دارند؛ بااین‌حال، نام و سمت نگهبان، زمان دقیق حادثه، تصاویر دوربین‌های مداربسته و مرجع آغازکننده پیگیری قضایی اعلام نشده است. این روایت تا انتشار توضیح رسمی، به‌تنهایی برای قطعی دانستن سرقت کافی نیست.

تندیس چگونه از یک پارک شلوغ ناپدید شد؟

مهم‌ترین ابهام به موقعیت نصب اثر مربوط می‌شود. پارک لاله یا دوستی یکی از نقاط شلوغ و پرتردد گچساران معرفی شده است. جابه‌جایی یک تندیس معمولاً به زمان، نیروی انسانی و وسیله نقلیه نیاز دارد؛ به همین دلیل، خروج آن از چنین محلی بدون ثبت در دوربین‌ها یا مشاهده نگهبانان، پرسش‌برانگیز است.

در حال حاضر چند احتمال وجود دارد:

انتقال تندیس برای تعمیر یا اجرای یک پروژه شهری ذاتاً اتفاق عجیبی نیست؛ مسئله اصلی، انجام چنین اقدامی بدون نصب تابلو یا انتشار توضیح است. وقتی یک یادمان عمومی ناگهان از جای خود حذف می‌شود، مسئولان شهری باید تاریخ انتقال، دلیل آن، محل نگهداری و زمان بازگشت اثر را اعلام کنند.

اگر موضوع سرقت باشد، پرسش‌های دیگری مطرح خواهد شد: دوربین‌های پارک فعال بوده‌اند؟ نگهبانی چه زمانی از مفقودی مطلع شده است؟ آیا تندیس به‌صورت یکپارچه برداشته شده یا پایه آن تخریب شده است؟ چه نهادی شکایت رسمی ثبت کرده و ارزش مادی و فرهنگی اثر چقدر برآورد شده است؟

یک اصلاح مهم درباره زمان رونمایی

در بعضی بازنشرهای تازه، سال ۱۳۹۷ به‌عنوان زمان رونمایی از تندیس ذکر شده است؛ اما گزارش هم‌زمان خبرگزاری ایلنا نشان می‌دهد مراسم رونمایی در ۱۲ فروردین ۱۳۹۶، هم‌زمان با جشن ۹۰سالگی حسن باشت‌باوی، در پارک دوستی دوگنبدان برگزار شده است. غلامرضا تاجگردون، نماینده وقت گچساران و باشت، در کنار مسئولان محلی و جمعی از مردم و ورزشکاران در این مراسم حضور داشت.

احتمالاً ذکر سال ۱۳۹۷ در خبرهای جدید، ناشی از اشتباه در بازنشر یا خلط زمان رونمایی با سال درگذشت این پیشکسوت است. حسن باشت‌باوی در اردیبهشت ۱۳۹۷ در گچساران درگذشت.

تندیسی که پیش‌تر هم تخریب شده بود

این نخستین بار نیست که یادمان پدر بوکس ایران آسیب می‌بیند. در اسفند ۱۳۹۶، کمتر از یک سال پس از رونمایی، خبر تخریب تندیس توسط افراد ناشناس منتشر شد. تصاویر آن زمان نشان می‌داد بخش اصلی اثر از پایه جدا شده است. علت تخریب نیز در گزارش‌های عمومی مشخص نشد.

گزارش‌های تازه می‌گویند تندیس پس از پیگیری مسئولان وقت بازسازی و دوباره نصب شده بود. اکنون ناپدید شدن دوباره همان اثر نشان می‌دهد مشکل صرفاً یک حادثه موردی نیست و درباره شیوه حفاظت از یادمان‌های شهری گچساران باید بازنگری جدی صورت گیرد.

تکرار آسیب به یک تندیس، آن هم بدون ارائه نتیجه روشن از تحقیقات قبلی، این تصور را ایجاد می‌کند که پس از نصب آثار شهری، مسئولیت نگهداری مستمر آنها جدی گرفته نمی‌شود. رونمایی پرهزینه و رسانه‌ای بدون برنامه مشخص برای حفاظت، مرمت و بیمه اثر، نمی‌تواند ادای دین پایداری به یک چهره ملی باشد.

حسن باشت‌باوی که بود؟

حسن باشت‌باوی از پیشکسوتان برجسته بوکس ایران بود که پس از دوران قهرمانی، در سال ۱۳۳۷ وارد مربیگری شد. او در دهه ۱۳۵۰ در کادر فنی تیم ملی فعالیت کرد و در بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ تهران، در موفقیت تاریخی بوکس ایران نقش داشت. سالن بوکس گچساران نیز در سال ۱۳۸۶ به نام او نام‌گذاری شد.

از باشت‌باوی با لقب «عمو حسن» و «پدر بوکس ایران» یاد می‌شد. او سال‌های پایانی زندگی خود را در دوگنبدان گذراند و در اردیبهشت ۱۳۹۷ درگذشت. نصب تندیس او در پارک دوستی قرار بود یادآور سهم یک چهره محلی در تاریخ ورزش ملی باشد.

ناپدید شدن چنین یادمانی فقط از بین رفتن یک قطعه فلزی یا سازه شهری نیست. این اتفاق به حافظه جمعی شهر، احترام به پیشکسوتان و اعتماد مردم به نحوه نگهداری از اموال عمومی مربوط می‌شود.

شهرداری گچساران باید به چه پرسش‌هایی پاسخ دهد؟

نخستین مسئولیت، مشخص کردن این موضوع است که آیا تندیس با دستور یک واحد شهرداری برداشته شده یا بدون مجوز از محل خارج شده است. اگر انتقال قانونی انجام شده، انتشار یک توضیح کوتاه می‌تواند بخش بزرگی از ابهام را برطرف کند.

در صورت وقوع سرقت، شهرداری باید زمان اطلاع از حادثه، وضعیت دوربین‌های مداربسته، گزارش نگهبانی، شماره پرونده و اقدامات انجام‌شده برای بازیابی اثر را اعلام کند. همچنین باید مشخص شود آیا آثار و المان‌های شهری فهرست اموال، شناسه، پرونده فنی یا پوشش بیمه‌ای دارند.

شورای شهر نیز وظیفه نظارتی دارد. اعضای شورا می‌توانند از شهرداری بخواهند گزارش مکتوبی درباره سرنوشت تندیس و وضعیت حفاظتی سایر یادمان‌های شهری ارائه کند. سکوت طولانی، حتی اگر تندیس برای تعمیر برداشته شده باشد، به گسترش شایعه و کاهش اعتماد عمومی منجر می‌شود.

چرا استفاده قطعی از واژه «سرقت» زود است؟

تیتر «سرقت تندیس پدر بوکس ایران» جذاب‌تر است، اما گزارش مسئولانه باید میان احتمال و واقعیت اثبات‌شده تفاوت بگذارد. در منابع منتشرشده هنوز بیانیه‌ای رسمی از فرماندهی انتظامی، دادستانی یا شهرداری درباره وقوع سرقت دیده نمی‌شود. آنچه فعلاً قطعی است، نبودن تندیس در محل و سکوت مسئولان درباره علت آن است.

در صورت انتشار تصاویر دوربین‌ها یا تأیید پلیس، می‌توان از سرقت سخن گفت. پیش از آن، نسبت دادن جرم به افراد نامعلوم و قطعی جلوه دادن یک روایت، از نظر خبری دقیق نیست.

آزمون احترام به مفاخر، پس از مراسم رونمایی آغاز می‌شود

شهرها معمولاً برای رونمایی از تندیس‌ها، نام‌گذاری سالن‌ها و برگزاری مراسم بزرگداشت بودجه و انرژی زیادی صرف می‌کنند. اما ارزش واقعی این اقدامات زمانی مشخص می‌شود که اثر پس از پایان مراسم نیز مراقبت شود.

ماجرای تندیس حسن باشت‌باوی سه ضعف احتمالی را آشکار کرده است: حفاظت ناکافی از آثار شهری، اطلاع‌رسانی ضعیف در زمان حادثه و نبود سازوکار شفاف برای پاسخ‌گویی. حتی اگر اثر به‌زودی پیدا یا دوباره ساخته شود، بدون اصلاح این ضعف‌ها احتمال تکرار ماجرا درباره همین تندیس یا دیگر یادمان‌ها وجود خواهد داشت.

اکنون انتظار افکار عمومی پیچیده نیست: شهرداری و مسئولان گچساران باید اعلام کنند تندیس چه زمانی و به چه دلیلی از پارک خارج شده، اکنون کجاست و چه زمانی به محل خود بازمی‌گردد. تا آن زمان، جای خالی پدر بوکس ایران در یکی از شلوغ‌ترین پارک‌های گچساران، نمادی از یک پرسش بی‌پاسخ باقی خواهد ماند.