توپ جدید لیگ برتر رونمایی شد؛ دربی‌استار بدون حسگر و ادامه فاصله با فناوری روز فوتبال

سازمان لیگ فوتبال ایران از توپ رسمی فصل ۱۴۰۶-۱۴۰۵ لیگ برتر رونمایی کرد. مانند چند فصل گذشته، برند دربی‌استار تأمین‌کننده توپ مسابقات خواهد بود و طراحی نسخه جدید نیز تا حد زیادی به توپ فصل قبل شباهت دارد.

رونمایی در حاشیه مراسم قرعه‌کشی بیست‌وششمین دوره لیگ برتر انجام شد. براساس تصاویر منتشرشده، بدنه سفید توپ با نقش‌های ستاره‌ای و ترکیبی از رنگ‌های تیره و قرمز طراحی شده و نام دربی‌استار در بخش مرکزی آن دیده می‌شود. سازمان لیگ تا این لحظه اطلاعات فنی کاملی مانند نام دقیق مدل، شیوه اتصال پنل‌ها، وزن، نوع لایه داخلی یا گواهی کیفی نسخه جدید را منتشر نکرده است.

طراحی توپ جدید لیگ برتر چه تغییری کرده است؟

مهم‌ترین ویژگی ظاهری توپ فصل بیست‌وششم، شباهت زیاد آن به نمونه مورد استفاده در فصل گذشته است. تغییرات بیشتر به ترکیب رنگ‌ها و جزئیات گرافیکی محدود شده و ساختار کلی طرح، هویت بصری تازه‌ای را نشان نمی‌دهد.

این شباهت می‌تواند از نظر بازیکنان مزیت محسوب شود؛ زیرا تغییر ناگهانی مدل توپ گاهی بر کنترل، ارسال پاس‌های بلند، ضربات ایستگاهی و واکنش دروازه‌بان‌ها اثر می‌گذارد. بااین‌حال، ظاهر توپ به‌تنهایی معیار مناسبی برای سنجش کیفیت آن نیست. رفتار توپ در زمین خیس، میزان جذب آب، حفظ فشار باد، پایداری در مسیر پرواز و یکنواختی نمونه‌های تحویلی به باشگاه‌ها اهمیت بیشتری دارد.

دربی‌استار برای محصولات سطح اول خود از ساختارهای متنوعی استفاده می‌کند. برای مثال، توپ رسمی بوندس‌لیگا در فصل ۲۶-۲۰۲۵ دارای استاندارد FIFA Quality Pro، ساختار ۳۲ پنلی و رویه میکروفایبر پلی‌اورتان است. بااین‌حال، نمی‌توان بدون انتشار شناسنامه فنی، مشخصات مدل بوندس‌لیگا را به توپ لیگ ایران نسبت داد.

آیا توپ لیگ برتر واقعاً فاقد فناوری خط دروازه است؟

در گزارش مربوط به رونمایی گفته شده توپ جدید به فناوری خط دروازه مجهز نیست، اما از نظر فنی این توصیف نیاز به اصلاح دارد. سیستم تشخیص عبور توپ از خط دروازه لزوماً درون توپ قرار نمی‌گیرد.

فناوری خط دروازه یا GLT سامانه‌ای برای تشخیص لحظه‌ای عبور کامل توپ از خط است. در نمونه دوربین‌محور مورد استفاده فیفا، چندین دوربین پرسرعت اطراف زمین حرکت توپ را بررسی می‌کنند و در صورت عبور کامل آن، پیام تأیید در زمانی کوتاه به ساعت داور ارسال می‌شود. در جام جهانی ۲۰۱۸ این سیستم با ۱۴ دوربین پرسرعت فعالیت می‌کرد. بنابراین حتی یک توپ معمولی و فاقد تراشه نیز می‌تواند در مسابقه‌ای مجهز به فناوری خط دروازه استفاده شود.

در نتیجه، نبود GLT در لیگ ایران بیش از آنکه به مدل توپ مربوط باشد، نتیجه نبود زیرساخت تأییدشده در ورزشگاه‌هاست. نصب دوربین‌ها، کالیبراسیون زمین، اتصال تجهیزات به ساعت داور، آزمایش پیش از مسابقه و دریافت تأییدیه فنی، بخش‌های اصلی این فناوری هستند.

تفاوت VAR با آفساید نیمه‌خودکار چیست؟

برنامه اعلام‌شده کمیته داوران این است که همه مسابقات فصل آینده لیگ برتر با VAR برگزار شوند. دانیال مرادی، رئیس دپارتمان داوری، اعلام کرده است هر ۹ مسابقه هر هفته باید تحت پوشش کمک‌داور ویدیویی قرار بگیرند. این اتفاق در صورت اجرای کامل، گامی رو به جلو برای لیگ ایران خواهد بود؛ اما VAR با آفساید نیمه‌خودکار یکسان نیست.

در سیستم معمول VAR، داوران ویدیویی تصاویر را بررسی می‌کنند و برای صحنه‌های آفساید، نقطه ارسال پاس و خطوط مربوط به مهاجم و مدافع را مشخص می‌کنند. این فرآیند ممکن است زمان‌بر باشد و کیفیت نتیجه آن به زاویه دوربین، نرخ ثبت تصاویر و دقت اپراتور وابسته است.

فناوری آفساید نیمه‌خودکار با استفاده از دوربین‌های ردیابی و پردازش داده، موقعیت اندام‌های بازیکنان را محاسبه و خط پیشنهادی آفساید را تولید می‌کند. در سامانه مورد استفاده جام جهانی قطر، ۱۲ دوربین مخصوص موقعیت توپ و ۲۹ نقطه از بدن هر بازیکن را ۵۰ بار در ثانیه ثبت می‌کردند. تصمیم نهایی همچنان پس از کنترل اطلاعات بر عهده داوران ویدیویی بود؛ به همین دلیل نام این فناوری «نیمه‌خودکار» است، نه کاملاً خودکار.

نقش توپ هوشمند در تشخیص آفساید

برخی نسخه‌های پیشرفته آفساید نیمه‌خودکار از «توپ متصل» نیز استفاده می‌کنند. حسگر داخلی چنین توپی لحظه دقیق تماس پای بازیکن با توپ را مشخص می‌کند و اطلاعات را در اختیار سیستم قرار می‌دهد. تشخیص دقیق لحظه پاس، به‌خصوص در آفسایدهای میلی‌متری، می‌تواند زمان بررسی را کاهش دهد.

اما نبود تراشه در توپ جدید لیگ ایران به‌تنهایی به معنای غیرممکن‌بودن آفساید نیمه‌خودکار نیست. بعضی سامانه‌های جدید می‌توانند با ردیابی نوری توپ و بازیکنان فعالیت کنند و الزاماً به حسگر فیزیکی داخل توپ وابسته نیستند. در هر دو حالت، لیگ به دوربین‌های تخصصی، نرم‌افزار پردازش، کالیبراسیون ورزشگاه و تأییدیه فنی نیاز دارد.

نکته جالب اینکه خود دربی‌استار در سال ۲۰۲۶ از مدل هوشمند «iBall» برای فینال جام حذفی آلمان رونمایی کرد. حسگر نصب‌شده در آن توپ می‌تواند اطلاعات مربوط به تماس، سرعت، مسیر و چرخش را در لحظه ثبت کند. بنابراین دربی‌استار توانایی تولید توپ هوشمند را دارد، اما براساس اطلاعات منتشرشده، نسخه انتخاب‌شده برای لیگ ایران از این خانواده نیست.

کیفیت توپ دربی‌استار چگونه ارزیابی می‌شود؟

توپ‌های دربی‌استار سابقه‌ای طولانی در لیگ ایران دارند. سازمان لیگ در سال ۱۳۹۸ اعلام کرده بود نمونه‌های مورد استفاده در آن مقطع مورد تأیید فیفا هستند و از نظر کیفیت تولید، وضعیت مطلوبی دارند. بااین‌حال، تأیید یک نسخه قدیمی نمی‌تواند خودکار به تمام مدل‌های بعدی تعمیم داده شود.

برای رفع ابهام، سازمان لیگ می‌تواند نام تجاری کامل مدل، سطح گواهی فیفا، وزن استاندارد، روش ساخت و نتایج آزمایش‌های کنترل کیفیت توپ فصل بیست‌وششم را منتشر کند. این اطلاعات امکان مقایسه فنی را فراهم می‌کند و مانع از آن می‌شود که ارزیابی توپ فقط بر اساس ظاهر یا نظر چند بازیکن در هفته‌های نخست انجام شود.

یکنواختی توپ‌ها نیز اهمیت دارد. تمام باشگاه‌ها باید برای تمرین، تعداد کافی از همان مدل رسمی مسابقات را پیش از شروع لیگ دریافت کنند. تمرین با محصول متفاوت و ورود ناگهانی توپ مسابقه می‌تواند به‌خصوص برای دروازه‌بان‌ها و بازیکنان متخصص ضربات ایستگاهی مشکل ایجاد کند.

توپ تازه یا فقط رنگ‌آمیزی تازه؟

ادامه همکاری با یک برند شناخته‌شده لزوماً تصمیم منفی نیست. ثبات در تأمین، دسترسی باشگاه‌ها به توپ تمرینی مشابه و رضایت فنی بازیکنان می‌تواند مهم‌تر از تغییر سالانه برند باشد. مسئله اصلی آن است که رونمایی از محصول جدید با انتشار اطلاعات فنی و تضمین کیفیت همراه شود.

توپ فصل بیست‌وششم از نظر ظاهری تغییر انقلابی ندارد و طبق گزارش‌های اولیه، حسگر متصل نیز در آن نصب نشده است. بااین‌حال، عقب‌ماندگی فناوری داوری لیگ را نباید فقط به توپ نسبت داد. خط دروازه و آفساید نیمه‌خودکار پروژه‌هایی ورزشگاه‌محور هستند و به سرمایه‌گذاری در دوربین‌ها، شبکه ارتباطی، نرم‌افزار و آموزش داوران نیاز دارند.

لیگ ایران در فصل جدید قرار است پوشش کامل VAR را تجربه کند؛ هدفی که اجرای دقیق آن خود یک آزمون بزرگ خواهد بود. پس از تثبیت VAR، حرکت به سمت فناوری خط دروازه و آفساید نیمه‌خودکار می‌تواند مرحله بعدی باشد. تا آن زمان، توپ جدید دربی‌استار یک وسیله مسابقه با طراحی تازه محسوب می‌شود، نه ابزار هوشمندی که اختلاف‌های داوری را به‌تنهایی حل کند.