جهش قیمت نفت با تشدید تنش‌های خاورمیانه؛ برنت به مرز ۸۷ دلار بازگشت

بازار جهانی نفت پس از چند روز عقب‌نشینی، بار دیگر وارد مسیر صعودی شد. در یکی از نخستین قیمت‌گیری‌های روز، بهای معاملات آتی نفت برنت با ۲ دلار و ۷۰ سنت، معادل ۳.۲ درصد افزایش، به ۸۶ دلار و ۷۹ سنت رسید. نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت نیز ۲ دلار و ۶۵ سنت یا ۳.۳ درصد رشد کرد و روی رقم ۸۱ دلار و ۹۱ سنت قرار گرفت. ساعاتی بعد، قیمت برنت تا محدوده ۸۷ دلار و ۳۰ سنت و WTI تا حدود ۸۲ دلار و ۳۰ سنت بالا رفت.

اختلاف جزئی میان ارقام، ناشی از نوسان لحظه‌ای بازار و تفاوت زمان ثبت قیمت است. در گزارش‌های خبری مربوط به کالاهای جهانی، درج ساعت قیمت‌گیری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا قراردادهای نفتی در طول روز پیوسته معامله می‌شوند و ممکن است ظرف چند دقیقه ده‌ها سنت تغییر کنند.

چرا قیمت نفت ناگهان افزایش یافت؟

عامل اصلی جهش امروز، افزایش دوباره نگرانی درباره گسترش جنگ و مختل‌شدن صادرات انرژی خاورمیانه بود. ارتش آمریکا اعلام کرد حمله موشکی ایران به نیروهای این کشور در منطقه را رهگیری کرده است. پس از آن، آمریکا و عربستان به مواضعی در عراق حمله کردند که به گفته آنها، مورد استفاده گروه‌های مورد حمایت ایران بوده است. عربستان نیز اعلام کرد پهپادهایی را که تأسیسات نفتی منطقه شرقی این کشور را هدف گرفته بودند، منهدم کرده است.

گروه‌های عراقی متهم‌شده، نقش خود در حملات پهپادی را رد کرده‌اند. بنابراین نسبت‌دادن قطعی تمام این حملات به یک بازیگر، بدون پایان بررسی‌های رسمی، دقیق نیست. آنچه برای معامله‌گران نفت اهمیت دارد، افزایش احتمال برخورد مستقیم‌تر بازیگران منطقه‌ای و تهدید زیرساخت‌های تولید و صادرات انرژی است.

به همین دلیل، عبارت «قیمت نفت صرفاً در واکنش به اقدامات آمریکا افزایش یافت» تصویر کاملی ارائه نمی‌دهد. رشد امروز نتیجه مجموعه‌ای از تحولات شامل حملات موشکی و پهپادی، عملیات آمریکا و عربستان، تهدید تأسیسات نفتی و کاهش امید به یک آرامش پایدار بود.

بازگشت بازار پس از سه روز کاهش

افزایش امروز پس از سه جلسه متوالی افت قیمت رخ داد. بازار در روزهای گذشته به احتمال توقف حملات و بازگشت مذاکرات واکنش مثبت نشان داده و بخشی از «حق بیمه جنگ» از قیمت نفت تخلیه شده بود. روز دوشنبه، قرارداد برنت در مقطعی حدود هشت درصد و نفت آمریکا بیش از هفت درصد سقوط کرد؛ WTI نیز معاملات آن روز را در سطح ۸۲ دلار و ۶۱ سنت به پایان رساند.

این کاهش به معنای حل‌شدن مشکل عرضه نبود. تحلیلگران هشدار داده بودند که با وجود آرامش موقت، جریان فیزیکی نفت از منطقه همچنان محدود است و حمل‌ونقل دریایی به شرایط عادی بازنگشته است. از این رو، انتشار خبر دور تازه درگیری‌ها کافی بود تا معامله‌گران بار دیگر موقعیت‌های خرید ایجاد کنند.

رفتار چند روز اخیر نشان می‌دهد بازار بیش از آنکه از یک روند بنیادی و آرام پیروی کند، با خبرهای سیاسی بالا و پایین می‌شود. خبر آتش‌بس یا مذاکره قیمت را به‌سرعت کاهش می‌دهد و هر حمله یا شکست دیپلماتیک، همان کاهش را جبران می‌کند.

تنگه هرمز همچنان قلب بحران نفتی است

مهم‌ترین نگرانی بازار، وضعیت تنگه هرمز است. داده‌های حمل‌ونقل مورد استناد رویترز نشان می‌دهد روز سه‌شنبه فقط پنج کشتی تجاری حامل کالا از این مسیر عبور کردند. پیش از آغاز جنگ، حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت خام و گاز طبیعی از این آبراه عبور می‌کرد.

برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان می‌دهد در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۲۳.۲ میلیون بشکه نفت و فرآورده نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کرد که معادل ۲۹ درصد کل تجارت دریایی نفت جهان بود. اختلال در چنین مسیری فقط صادرات ایران را تهدید نمی‌کند؛ عراق، کویت، قطر، بحرین و بخش بزرگی از صادرات عربستان و امارات نیز به امنیت این آبراه وابسته‌اند.

در سال ۲۰۲۶، توقف یا کاهش عبور کشتی‌ها باعث شده هزینه بیمه جنگ، کرایه نفتکش‌ها و زمان تحویل محموله‌ها افزایش پیدا کند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا گزارش داده نرخ اجاره نفتکش‌های بسیار بزرگ از خلیج فارس به آسیا در ماه مارس به بالاترین سطح از زمان آغاز ثبت داده‌ها در سال ۲۰۰۵ رسید.

شکست طرح عمان چه پیامی به بازار داد؟

عمان طرحی با حمایت برخی کشورهای خلیج فارس برای مدیریت منطقه‌ای تنگه هرمز ارائه کرده بود. این پیشنهاد شامل سازوکاری مشترک برای مدیریت مسیر و دریافت هزینه‌های داوطلبانه از کشتی‌ها می‌شد؛ اما ایران با بخش مربوط به مدیریت مشترک منطقه‌ای مخالفت کرد. کاهش احتمال موفقیت این طرح، نگرانی معامله‌گران درباره ادامه محدودیت تردد را افزایش داد.

بازار نفت فقط به تعداد بشکه‌های از دست‌رفته واکنش نشان نمی‌دهد؛ مدت اختلال نیز اهمیت دارد. اگر معامله‌گران تصور کنند محدودیت چند روزه است، افزایش قیمت موقتی خواهد بود. اما اگر احتمال دهند بازگشت جریان کامل نفت هفته‌ها یا ماه‌ها طول می‌کشد، قیمت قراردادهای آتی نیز برای مدت بیشتری بالا می‌ماند.

بانک بارکلیز پیش‌تر میانگین قیمت برنت در سال ۲۰۲۶ را به ۸۵ دلار افزایش داده و هشدار داده بود طولانی‌شدن اختلال هرمز می‌تواند بازار را دوباره به سمت ۱۰۰ دلار سوق دهد.

کاهش ذخایر نفت آمریکا از قیمت‌ها حمایت کرد

عامل دوم صعود قیمت، گزارش اولیه کاهش ذخایر نفت خام آمریکا بود. منابع بازار به نقل از مؤسسه نفت آمریکا اعلام کردند ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۲۴ ژوئیه حدود ۳.۳ میلیون بشکه کاهش یافته است. داده رسمی اداره اطلاعات انرژی آمریکا قرار بود بعدتر منتشر شود.

کاهش ذخایر معمولاً نشان می‌دهد تقاضای پالایشگاه‌ها یا مصرف بازار قوی بوده است. در روزهایی که نگرانی عرضه خاورمیانه وجود دارد، پایین‌آمدن موجودی آمریکا اثر بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا یکی از مهم‌ترین منابع جایگزین برای بازار جهانی نیز ذخایر کمتری در اختیار دارد.

بااین‌حال، داده مؤسسه نفت آمریکا یک برآورد صنعتی است و ممکن است با آمار رسمی تفاوت داشته باشد. بنابراین بهتر است کاهش ۳.۳ میلیون بشکه‌ای تا انتشار گزارش دولتی، به‌عنوان آمار اولیه معرفی شود.

تصمیم احتمالی اوپک‌پلاس چه اثری دارد؟

هم‌زمان با تحولات نظامی، معامله‌گران نشست دوم اوت اوپک‌پلاس را دنبال می‌کنند. منابع رویترز گفته‌اند هفت عضو این ائتلاف احتمالاً برای ماه سپتامبر هدف تولید خود را حدود ۱۸۸ هزار بشکه در روز افزایش می‌دهند، اما ممکن است از ماه اکتبر افزایش تولید را برای سه ماه متوقف کنند.

توقف افزایش عرضه می‌تواند از قیمت نفت حمایت کند، به‌ویژه اگر صادرات خاورمیانه همچنان با اختلال مواجه باشد. البته این تصمیم هنوز رسمی نشده است. اوپک‌پلاس پیش‌تر نیز تأکید کرده که در صورت تغییر شرایط بازار، اختیار افزایش، توقف یا معکوس‌کردن برنامه بازگرداندن تولید را حفظ می‌کند.

در نتیجه، بازار اکنون با سه نیروی صعودی روبه‌روست: ریسک جنگ، کاهش احتمالی ذخایر آمریکا و احتمال توقف افزایش تولید اوپک‌پلاس.

نفت برنت به ۱۰۰ دلار می‌رسد؟

یکی از تحلیلگران بانک DBS پیش‌بینی کرده است نفت برنت در کوتاه‌مدت، هم‌زمان با بالا و پایین‌شدن شدت درگیری‌ها، در محدوده بسیار گسترده ۸۰ تا ۱۰۰ دلار نوسان کند. به گفته او، حتی در سناریوی کاهش تنش نیز بسته‌نشدن کامل پرونده هرمز می‌تواند کف قیمت نفت را نزدیک ۸۰ دلار نگه دارد.

سه سناریو را می‌توان برای ادامه بازار در نظر گرفت:

سناریوی تشدید درگیری: حمله تازه به تأسیسات نفتی، نفتکش‌ها یا مسیرهای صادراتی می‌تواند برنت را به سمت ۹۰ دلار و سپس ۱۰۰ دلار هدایت کند.

سناریوی نوسان کنترل‌شده: اگر درگیری‌ها ادامه یابد اما تولید یا صادرات بزرگ دیگری متوقف نشود، احتمال رفت‌وبرگشت قیمت در کانال ۸۰ تا ۹۰ دلار بیشتر است.

سناریوی توافق و بازگشایی هرمز: توافق قابل اجرا برای امنیت کشتیرانی می‌تواند حق بیمه جنگ را کاهش دهد و قیمت‌ها را دوباره تحت فشار قرار دهد.

این سناریوها پیش‌بینی قطعی نیستند. بازار نفت در شرایط جنگی ممکن است با یک خبر سیاسی، نظامی یا دیپلماتیک در مدت کوتاهی چندین دلار تغییر کند.

افزایش قیمت نفت برای ایران کاملاً سودآور نیست

در نگاه نخست، افزایش قیمت نفت می‌تواند درآمد هر بشکه صادراتی ایران را بالا ببرد. اما زمانی که اختلال در کشتیرانی، محدودیت صادرات یا افزایش هزینه بیمه و حمل‌ونقل وجود دارد، رشد قیمت الزاماً به معنای افزایش درآمد کل نیست.

اگر کشوری نفت کمتری بفروشد، حتی فروش هر بشکه با قیمت بالاتر ممکن است کاهش حجم صادرات را جبران نکند. علاوه بر آن، افزایش قیمت جهانی نفت و فرآورده‌ها می‌تواند هزینه واردات کالا، حمل‌ونقل و تورم جهانی را بالا ببرد و در نهایت فشار اقتصادی منطقه‌ای ایجاد کند.

برای دیگر کشورهای خلیج فارس نیز وضعیت مشابه است. عربستان و امارات بخشی از صادرات خود را از مسیرهای جایگزین منتقل می‌کنند، اما ظرفیت خطوط لوله جایگزین برای انتقال تمام نفت صادراتی منطقه کافی نیست. اداره اطلاعات انرژی آمریکا تأکید کرده عربستان و امارات تنها تولیدکنندگان منطقه‌ای هستند که بخشی از صادرات خود را بدون عبور از هرمز منتقل می‌کنند.

بازار نفت دوباره در اختیار اخبار جنگ قرار گرفت

افزایش بیش از سه درصدی قیمت نفت، بازگشت تقاضای معمول یا تغییر ناگهانی اقتصاد جهانی نبود؛ این جهش بیش از هر چیز به بازگشت خطر نظامی و نگرانی از امنیت عرضه مربوط می‌شود.

برنت پس از سقوط سنگین روزهای قبل، دوباره به محدوده ۸۷ دلار رسیده و نفت آمریکا از ۸۲ دلار عبور کرده است. اما همان عاملی که قیمت‌ها را بالا برده، بازار را شکننده نیز کرده است. انتشار یک خبر معتبر درباره توقف حملات یا توافق بر سر تنگه هرمز می‌تواند بخشی از افزایش امروز را از بین ببرد.

بنابراین تعبیر دقیق وضعیت فعلی، «بازگشت قطعی روند صعودی چند‌هفته‌ای» نیست؛ بلکه بازگشت شدید نوسان و حق بیمه ژئوپلیتیکی به بازار نفت است. دوام قیمت‌های بالاتر به این بستگی دارد که تنش‌های اخیر به اختلال واقعی و طولانی‌تر در تولید و صادرات تبدیل شوند یا بار دیگر مسیر مذاکره و کاهش درگیری باز شود.