زلزله در فوتبال جهان؛ ۵۵ عضو یوفا به تحریم مسابقات فیفا رأی دادند

اتحادیه فوتبال اروپا پس از برگزاری نشستی اضطراری با حضور نمایندگان تمام ۵۵ فدراسیون عضو، بیانیه‌ای کم‌سابقه علیه برنامه تجاری جدید جیانی اینفانتینو منتشر کرد.

در این بیانیه آمده است که تمام اعضای یوفا به اتفاق آرا پیشنهاد فیفا برای انتقال بخشی از منافع مالکیتی جام جهانی و سایر رقابت‌های این نهاد به سرمایه‌گذاران خصوصی را رد کرده‌اند. یوفا تأکید کرده هیچ تیم ملی اروپایی تا زمانی که این طرح همچنان مطرح باشد، در رقابت‌های فیفا شرکت نخواهد کرد.

این تصمیم برخلاف تهدیدها و گمانه‌زنی‌های روزهای گذشته، اکنون موضع رسمی تمام فوتبال اروپا محسوب می‌شود. بااین‌حال، استفاده از عبارت «تحریم تمام تورنمنت‌های آینده» بدون توضیح شرط آن، می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

یوفا تصمیمی دائمی و بدون بازگشت نگرفته است. فدراسیون‌های اروپایی اعلام کرده‌اند در صورتی که فیفا طرح را به‌طور کامل کنار بگذارد و تضمین الزام‌آوری بدهد که رقابت‌ها یا ساختار اداره فوتبال را در آینده نیز وارد مالکیت خصوصی نخواهد کرد، تحریم پایان می‌یابد. بنابراین، اروپا عملاً یک اولتیماتوم رسمی پیش‌روی اینفانتینو قرار داده است.

طرح جنجالی اینفانتینو دقیقاً چیست؟

برخلاف برخی روایت‌ها، اینفانتینو قصد ندارد بخشی از سهام خود فیفا را بفروشد. فیفا نهادی غیرانتفاعی است و سهام آن مانند یک شرکت تجاری قابل معامله نیست.

طرح اصلی، ایجاد شرکتی جدید با نام «FIFA Forward Enterprise» یا FFE است. این شرکت قرار است فعالیت‌های تجاری و اجرایی مسابقات فیفا، از جمله فروش حق پخش، قراردادهای اسپانسری، بلیت‌فروشی و عملیات مرتبط با جام جهانی مردان، جام جهانی زنان و جام جهانی باشگاه‌ها را یکپارچه کند.

ارزش تخمینی این شرکت حدود ۲۰ میلیارد دلار اعلام شده و فیفا قصد دارد حداکثر ۲۰ درصد از سهام آن را در اختیار سرمایه‌گذاران بیرونی قرار دهد. فروش این سهم می‌تواند تا ۴.۲ میلیارد دلار سرمایه تازه برای فیفا ایجاد کند.

فیفا می‌گوید همچنان کنترل اکثریت هیئت‌مدیره شرکت را در اختیار خواهد داشت و سرمایه‌گذاران خصوصی در تصمیم‌های ورزشی، قوانین فوتبال، تقویم بین‌المللی یا فرمت مسابقات نقشی نخواهند داشت. فیفا همچنین تأکید کرده سرمایه‌گذاران در شرکت زیرمجموعه آن سهام می‌خرند، نه در خود فیفا.

سرمایه‌گذاران پروژه جدید فیفا چه کسانی هستند؟

براساس اطلاعات منتشرشده، مجموعه Thrive Eternal که توسط جاشوا کوشنر پایه‌گذاری شده، برای رهبری گروه سرمایه‌گذاران پیشنهاد شده است. جاشوا کوشنر برادر جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا است.

بانک جی‌پی مورگان نیز به‌عنوان مشاور مالی با فیفا همکاری می‌کند و گرگ مافی، مدیرعامل پیشین لیبرتی مدیا، در طراحی ساختار تجاری پروژه نقش مشورتی داشته است. لیبرتی مدیا شرکتی است که با خرید و توسعه تجاری فرمول یک، ارزش درآمدی این مسابقات را به‌طور محسوسی افزایش داد.

فیفا معتقد است اجرای الگویی مشابه می‌تواند درآمد مسابقات فوتبال را افزایش دهد و منابع بیشتری برای توسعه فوتبال در کشورهای کوچک و کم‌درآمد فراهم کند. منتقدان اما می‌گویند سرمایه‌گذار خصوصی حتی بدون داشتن اختیار رسمی در تصمیم‌های ورزشی، برای افزایش سودآوری بر ساختار مسابقات فشار خواهد آورد.

بسته ۴۰ میلیون دلاری فیفا برای فدراسیون‌ها

یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های طرح اینفانتینو، بسته مالی پیشنهادی به ۲۱۱ فدراسیون عضو فیفاست. در صورت تصویب پروژه، هر فدراسیون می‌تواند در چرخه مالی آینده تا ۴۰ میلیون دلار دریافت کند.

این مبلغ شامل منابع توسعه‌ای دوره ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۰ و یک بسته ویژه برای پروژه‌هایی مانند ساخت ورزشگاه و زمین تمرین، توسعه فوتبال پایه، آموزش مربیان، تیم‌های ملی و فوتبال زنان خواهد بود. فیفا مجموع منابع پروژه توسعه‌ای جدید را بیش از ۱۰ میلیارد دلار برآورد کرده است.

این پیشنهاد برای فدراسیون‌های کوچک بسیار جذاب است؛ زیرا ممکن است معادل چندین سال درآمد آنها باشد. یوفا اما این سازوکار را نوعی فشار مالی می‌داند: فدراسیون‌ها یا باید طرح را بپذیرند و از منابع بیشتر بهره‌مند شوند یا با رد آن، بخش مهمی از پول پیشنهادی را از دست بدهند.

فیفا از اعضای خود خواسته است تا ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶ موضعشان را درباره طرح اعلام کنند. تصویب پروژه به رأی اکثریت فدراسیون‌های عضو و سپس تأیید تغییرات لازم از سوی شورای فیفا نیاز دارد.

چرا یوفا طرح فیفا را خطرناک می‌داند؟

مخالفت اروپا فقط بر سر مبلغ یا هویت سرمایه‌گذاران نیست. یوفا معتقد است ورود سهام‌داران خصوصی به ساختار تجاری جام جهانی، ماهیت تصمیم‌گیری در فوتبال را برای همیشه تغییر خواهد داد.

در ساختار فعلی، فیفا دست‌کم به‌صورت رسمی موظف است درآمدهایش را دوباره در فوتبال سرمایه‌گذاری کند. اما سهام‌دار خصوصی انتظار بازده مالی، سود و افزایش ارزش سرمایه دارد. به اعتقاد یوفا، همین انتظار می‌تواند به افزایش تعداد تیم‌ها، طولانی‌تر شدن مسابقات، تغییر زمان و مکان بازی‌ها و طراحی فرمت‌هایی منجر شود که بیشترین درآمد تجاری را ایجاد کنند.

بیانیه یوفا همچنین فیفا را متهم کرده که طرحی با چنین ابعاد گسترده‌ای را بدون مشورت معنادار با کنفدراسیون‌ها، بازیکنان، لیگ‌ها و هواداران طراحی کرده است. یوفا جام جهانی را میراث مشترک بازیکنان، تیم‌های ملی و طرفداران می‌داند و تأکید دارد این مسابقات نباید به یک محصول سرمایه‌گذاری تبدیل شوند.

کدام مسابقات در معرض تحریم قرار دارند؟

اولین تورنمنت بزرگ در معرض خطر، جام جهانی زنان ۲۰۲۷ در برزیل است. اروپا بخش بزرگی از قدرت‌های اصلی فوتبال زنان را در اختیار دارد و غیبت تمام تیم‌های یوفا، اعتبار ورزشی و تجاری این رقابت‌ها را به‌شدت کاهش می‌دهد.

اسپانیا در حال حاضر قهرمان جام جهانی مردان و زنان است. در مجموع نیز شش تیم از ۱۰ تیم برتر رده‌بندی‌های مردان و زنان جهان از اروپا هستند. بنابراین برگزاری جام جهانی بدون تیم‌هایی مانند اسپانیا، انگلیس، فرانسه، آلمان، ایتالیا، هلند و پرتغال، از نظر ورزشی و اقتصادی ضربه‌ای بزرگ به فیفا خواهد بود.

تداوم اختلاف تا سال ۲۰۳۰ شرایط پیچیده‌تری ایجاد می‌کند؛ زیرا اسپانیا و پرتغال از میزبانان اصلی جام جهانی مردان آن سال هستند. در عمل، تصور برگزاری جام جهانی در ورزشگاه‌های اروپایی بدون حضور تیم‌های ملی عضو یوفا بسیار دشوار است.

تحریم می‌تواند رقابت‌های رده‌های پایه، جام جهانی باشگاه‌ها و دیگر مسابقات تحت مدیریت فیفا را نیز تحت تأثیر قرار دهد؛ هرچند بیانیه رسمی یوفا مشخصاً از «تیم‌های ملی» نام برده و جزئیات حقوقی مربوط به باشگاه‌های اروپایی هنوز نیازمند روشن شدن است.

آیا فیفا بدون اروپا می‌تواند طرح را تصویب کند؟

از نظر عددی، ۵۵ عضو یوفا تنها حدود یک‌چهارم ۲۱۱ عضو فیفا را تشکیل می‌دهند. بنابراین اینفانتینو ممکن است با جلب حمایت فدراسیون‌های آفریقایی، آسیایی، آمریکایی و اقیانوسیه، اکثریت لازم را به دست آورد.

بااین‌حال، قدرت یوفا فقط به تعداد رأی‌ها محدود نیست. اروپا ثروتمندترین بازار فوتبال جهان، میزبان بزرگ‌ترین لیگ‌ها و محل فعالیت بخش عمده ستاره‌های بین‌المللی است. غیبت تیم‌های اروپایی می‌تواند ارزش حق پخش، اسپانسرینگ و سرمایه‌گذاری در مسابقات فیفا را کاهش دهد؛ یعنی دقیقاً همان دارایی‌هایی که شرکت جدید برای کسب درآمد به آنها وابسته خواهد بود.

کنفدراسیون فوتبال آسیا نیز از نبود مشورت انتقاد کرده و اعلام کرده چنین پروژه‌ای بدون حمایت همه کنفدراسیون‌ها موفق نخواهد شد. کونکاکاف نیز درباره روند تصمیم‌گیری موضع انتقادی گرفته، در حالی که کنفدراسیون آفریقا قرار است طرح را بررسی کند و کونمبول هنوز موضع نهایی خود را اعلام نکرده است.

جنگ قدرت اینفانتینو و چفرین

بحران جدید را باید ادامه رقابت طولانی میان جیانی اینفانتینو و الکساندر چفرین، رئیس یوفا، دانست. دو طرف پیش از این بر سر تقویم فشرده مسابقات، افزایش تعداد تیم‌های جام جهانی، توسعه جام جهانی باشگاه‌ها و نحوه توزیع درآمدها اختلاف داشتند.

فیفا معتقد است ثروت فوتبال بیش از حد در لیگ‌های بزرگ اروپا متمرکز شده و افزایش درآمدهای جهانی می‌تواند فرصت بیشتری به کشورهای کوچک بدهد. یوفا در مقابل می‌گوید اینفانتینو با وعده پرداخت منابع مالی بیشتر، به‌دنبال تمرکز قدرت و گسترش کنترل فیفا بر فوتبال باشگاهی و ملی است.

تصمیم دسته‌جمعی ۵۵ فدراسیون نشان می‌دهد اختلاف از سطح بیانیه‌های سیاسی عبور کرده است. اکنون هر دو طرف ابزارهای واقعی فشار دارند: فیفا آرای اکثریت کشورهای جهان و منابع توسعه‌ای را در اختیار دارد؛ یوفا نیز ستاره‌ها، تیم‌های قدرتمند، لیگ‌های ثروتمند و جذاب‌ترین بازار تجاری فوتبال را نمایندگی می‌کند.

جمع‌بندی؛ جام جهانی در آستانه بزرگ‌ترین بحران تاریخی

رأی یکپارچه اعضای یوفا، جدی‌ترین تهدید سازمان‌یافته علیه مسابقات فیفا در دوران معاصر است. این تصمیم هنوز به معنای غیبت قطعی اروپا از تمام جام‌های جهانی آینده نیست؛ بلکه یک تحریم رسمی و مشروط است که تا زمان کنار گذاشته شدن طرح خصوصی‌سازی تجاری ادامه خواهد داشت.

اکنون سه سناریو پیش‌روی فوتبال جهان قرار دارد: فیفا ممکن است در برابر فشار اروپا عقب‌نشینی کند؛ طرح را با اصلاحاتی محدود به رأی بگذارد؛ یا با اتکا به حمایت اکثریت ۲۱۱ عضو، پروژه را پیش ببرد و خطر برگزاری مسابقات بدون اروپا را بپذیرد.

مهلت ۱۹ سپتامبر به نقطه تعیین‌کننده این جنگ قدرت تبدیل خواهد شد. اگر هیچ‌یک از طرفین عقب‌نشینی نکند، جام جهانی زنان ۲۰۲۷ نخستین قربانی بحرانی خواهد بود که در ظاهر بر سر یک شرکت ۲۰ میلیارد دلاری شکل گرفته، اما در واقع درباره مالکیت، کنترل و آینده اقتصادی محبوب‌ترین ورزش جهان است.