هشدار زنجیره‌ای سفارت‌های آمریکا در خاورمیانه؛ واشنگتن به اتباعش گفت آماده خروج باشید

سفارت آمریکا در امان روز شنبه ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد وضعیت امنیتی خاورمیانه به‌دلیل افزایش تنش‌ها همچنان پیچیده است و احتمال تشدید پیش‌بینی‌نشده بحران وجود دارد. این سفارت از آمریکایی‌های حاضر در منطقه خواست احتیاط و هوشیاری خود را افزایش دهند و برای لغو پروازها، بسته‌شدن دوره‌ای حریم هوایی و اختلال در مسیرهای مسافرتی آماده باشند. 

در متن هشدار تأکید شده است که اتباع آمریکایی باید خروج از خاورمیانه را بررسی کنند یا دست‌کم در صورت وخیم‌تر شدن اوضاع، آمادگی ترک سریع منطقه را داشته باشند. به شهروندانی که خارج از خاورمیانه هستند نیز توصیه شده پیش از سفر یا عبور ترانزیتی از منطقه، خطرهای احتمالی را به‌طور جدی ارزیابی کنند. 

سفارت آمریکا در امان همچنین از اتباع این کشور خواسته است از نزدیک‌شدن به پایگاه‌ها و تأسیسات نظامی در اردن خودداری کنند، اطلاعیه‌های رسمی را دنبال کنند و به دستورالعمل‌های دولت و نیروهای امنیتی اردن پایبند بمانند. این بخش از هشدار نشان می‌دهد نگرانی واشنگتن فقط به اختلالات پروازی محدود نیست و احتمال سرایت حملات منطقه‌ای به مراکز نظامی نیز در ارزیابی‌های امنیتی مورد توجه قرار گرفته است. 

هشدارهای آمریکا فقط به اردن محدود نشد

تقریباً هم‌زمان با اطلاعیه سفارت آمریکا در اردن، نمایندگی‌های این کشور در قاهره، کویت، ابوظبی، دبی، ریاض و مسقط نیز هشدارهایی با محتوای مشابه منتشر کردند. سفارت آمریکا در مصر، مأموریت دیپلماتیک آمریکا در عربستان سعودی و سفارتخانه‌های این کشور در کویت، امارات و عمان، همگی بر پیچیده‌بودن محیط امنیتی و احتمال تشدید غیرمنتظره تنش‌ها تأکید کرده‌اند. 

آسوشیتدپرس گزارش داده است وزارت خارجه آمریکا هشدارهای امنیتی تازه‌ای را برای اتباع این کشور در دست‌کم ۱۰ کشور شامل بحرین، اسرائیل، عراق، اردن، کویت، لبنان، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات صادر کرده است. هشدار جداگانه سفارت آمریکا در قاهره نیز نشان می‌دهد دامنه اطلاع‌رسانی‌های احتیاطی واشنگتن از این فهرست فراتر رفته است. 

شباهت بسیار زیاد متن و زمان انتشار اطلاعیه‌ها نشان می‌دهد با یک اقدام هماهنگ از سوی دستگاه دیپلماسی آمریکا روبه‌رو هستیم، نه تصمیم جداگانه چند سفارتخانه. بااین‌حال، این هشدارها تاکنون به معنای صدور دستور تخلیه اجباری، تعطیلی سفارتخانه‌ها یا خروج کارکنان دیپلماتیک آمریکا اعلام نشده‌اند.

آیا آمریکا دستور خروج فوری اتباعش را صادر کرده است؟

عبارت استفاده‌شده در هشدارها اهمیت زیادی دارد. نمایندگی‌های آمریکا از شهروندان خواسته‌اند خروج را «در نظر بگیرند» یا برای خروج احتمالی «آماده باشند». این ادبیات با دستور رسمی ترک کشور یا تخلیه اجباری تفاوت دارد.

در شرایط تخلیه رسمی، وزارت خارجه آمریکا معمولاً خروج کارکنان غیرضروری دولت، خانواده‌های دیپلمات‌ها یا شهروندان را با عباراتی صریح اعلام می‌کند. در هشدارهای روز شنبه، تمرکز بر آمادگی شخصی، بررسی پروازهای تجاری، دنبال‌کردن اطلاعیه شرکت‌های هواپیمایی و داشتن برنامه جایگزین برای سفر بوده است. 

بنابراین این اطلاعیه‌ها را نباید به‌عنوان اعلام قطعی آغاز یک جنگ تازه تفسیر کرد؛ اما انتشار هم‌زمان آن‌ها نشان می‌دهد ارزیابی امنیتی واشنگتن از احتمال اختلال ناگهانی در پروازها، بسته‌شدن حریم‌های هوایی یا گسترش حملات جدی‌تر شده است.

رهگیری پهپادها در کویت؛ نخستین نشانه میدانی تشدید تنش

هم‌زمان با انتشار هشدارهای امنیتی، ارتش کویت اعلام کرد با دور تازه‌ای از حملات پهپادی مقابله کرده است. سخنگوی وزارت دفاع کویت گفت شماری از پهپادها به «تأسیسات حیاتی» و یک ساختمان دولتی در شمال این کشور اصابت کرده‌اند، اما این حوادث تلفات انسانی نداشته است. 

گزارش رویترز نیز پیش‌تر از انهدام پهپادهای مهاجم توسط نیروهای کویتی خبر داده بود. براساس این گزارش، سقوط بقایای پهپادها خسارت‌هایی ایجاد کرد، اما تلفاتی گزارش نشد. 

وجود تأسیسات نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس باعث شده هر حمله پهپادی یا موشکی در کویت، بحرین، قطر یا امارات مستقیماً در محاسبات امنیتی واشنگتن اثر بگذارد. به همین دلیل، توصیه سفارت آمریکا در اردن برای دورماندن از پایگاه‌های نظامی را می‌توان بخشی از یک سیاست احتیاطی گسترده‌تر دانست.

اصابت پرتابه ناشناس به نفتکش در نزدیکی عمان

تحولات دریایی نیز نگرانی‌ها را افزایش داده است. سازمان تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد یک پرتابه ناشناس به نفتکشی در ۱۱ مایل دریایی شمال‌شرق منطقه لیما در عمان اصابت کرده و به موتورخانه آن آسیب زده است. در حادثه‌ای جداگانه نیز خدمه یک نفتکش دیگر در ۲۱ مایل دریایی شمال‌غرب شهر خصب، سقوط جسمی در آب و وقوع انفجار در نزدیکی کشتی را گزارش کردند. در هیچ‌یک از این دو رویداد تلفات انسانی اعلام نشده است. 

هنوز عامل حمله به نفتکش به‌طور مستقل مشخص نشده و هیچ گروه یا کشوری مسئولیت آن را بر عهده نگرفته است. به همین دلیل، استفاده از عبارت «موشک ناشناس» یا «پرتابه ناشناس» دقیق‌تر از نسبت‌دادن قطعی حمله به یک طرف درگیری است.

این حوادث در نزدیکی تنگه هرمز رخ داده‌اند؛ آبراهی که در شرایط عادی مسیر عبور حدود یک‌پنجم محموله‌های انرژی جهان است. افزایش حملات یا محدودیت تردد در این منطقه می‌تواند علاوه بر امنیت مسافران، بازار نفت، هزینه بیمه کشتی‌ها و پروازهای عبوری از کشورهای خلیج فارس را نیز تحت تأثیر قرار دهد. 

چرا سفارتخانه‌ها درباره لغو پروازها هشدار می‌دهند؟

در بحران‌های نظامی منطقه‌ای، شرکت‌های هواپیمایی معمولاً پیش از صدور دستور رسمی دولت‌ها، مسیرهای خود را تغییر می‌دهند یا پروازها را لغو می‌کنند. بسته‌شدن موقت حریم هوایی یک کشور نیز می‌تواند زنجیره‌ای از تأخیرها و لغو پروازها را در فرودگاه‌های منطقه ایجاد کند.

اگر حریم هوایی چند کشور هم‌زمان محدود شود، اتباع خارجی ممکن است بدون وجود برنامه تخلیه دولتی، برای خروج با کمبود پرواز و افزایش شدید قیمت بلیت مواجه شوند. به همین علت سفارتخانه‌های آمریکا از شهروندان خواسته‌اند وضعیت پروازها را مستقیماً از شرکت‌های هواپیمایی بررسی کنند و برای مسیرهای جایگزین آماده باشند. 

این توصیه همچنین نشان می‌دهد واشنگتن در شرایط فعلی همچنان پروازهای تجاری را مسیر اصلی خروج می‌داند و تاکنون از آغاز عملیات گسترده تخلیه با هواپیماهای نظامی یا چارترهای دولتی خبر نداده است.

پیام سیاسی هشدارهای هماهنگ آمریکا چیست؟

هشدار زنجیره‌ای سفارتخانه‌ها دو پیام دارد. پیام نخست برای اتباع آمریکایی است: خطر اختلال ناگهانی در سفر و گسترش دامنه درگیری را جدی بگیرند. پیام دوم به دولت‌ها و بازیگران منطقه منتقل می‌شود: واشنگتن احتمال تشدید بحران را آن‌قدر جدی می‌داند که شبکه دیپلماتیک خود را در چندین کشور به‌طور هم‌زمان فعال کرده است.

بااین‌حال، نباید این هشدارها را الزاماً نشانه تصمیم قطعی آمریکا برای آغاز عملیات نظامی تازه دانست. دونالد ترامپ هم‌زمان با تهدید به حملات بیشتر گفته است امکان رسیدن به توافق همچنان وجود دارد و مقام‌های آمریکایی در تماس‌های دیپلماتیک مشارکت دارند. این ترکیب تهدید نظامی و باز نگه‌داشتن مسیر مذاکره، فضای منطقه را بیش از گذشته غیرقابل‌پیش‌بینی کرده است. 

آیا منطقه در آستانه موج تازه‌ای از درگیری است؟

مجموع نشانه‌ها از افزایش سطح خطر حکایت دارد: هشدار هم‌زمان سفارتخانه‌های آمریکا، حملات پهپادی در کویت، حادثه برای نفتکش‌ها در نزدیکی عمان و ادامه تهدیدهای متقابل. اما هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت یک عملیات نظامی گسترده و فوری آغاز خواهد شد.

سه متغیر در ساعات و روزهای آینده اهمیت بیشتری دارند: اعلام محدودیت‌های تازه پروازی، تغییر وضعیت کارکنان سفارتخانه‌های خارجی و افزایش حملات به تأسیسات نظامی یا مسیرهای کشتیرانی. صدور دستور خروج کارکنان غیرضروری سفارت‌ها یا بسته‌شدن گسترده حریم هوایی می‌تواند نشانه ورود بحران به مرحله جدی‌تری باشد.

در حال حاضر، هشدار آمریکا بیش از هر چیز یک اقدام پیشگیرانه در برابر شرایطی است که امکان تغییر سریع آن وجود دارد. با این حال، گستردگی جغرافیایی اطلاعیه‌ها نشان می‌دهد نگرانی واشنگتن دیگر به یک کشور یا یک جبهه محدود نیست و از شرق مدیترانه تا خلیج فارس و تنگه هرمز امتداد یافته است.