مدارس اول مهر حضوری باز میشوند؛ جزئیات مهم ثبتنام، معلمان و کلاسهای جدید
علیرضا کاظمی، وزیر آموزشوپرورش، در جلسه شورای معاونان این وزارتخانه اعلام کرد که مبنای تمام برنامهریزیهای فعلی، بازگشایی منظم مدارس در اول مهر ۱۴۰۵ است. او گفت ثبتنام دانشآموزان، ساماندهی معلمان، آمادهسازی ساختمانهای آموزشی، تأمین کتابهای درسی و تکمیل امتحانات، همگی باید پیش از شروع سال تحصیلی به نتیجه برسند.
اظهارات وزیر آموزشوپرورش پاسخی روشن به نگرانی خانوادههایی است که در هفتههای گذشته با اخبار ضدونقیض درباره احتمال تغییر زمان یا نحوه فعالیت مدارس روبهرو شده بودند. پیشتر نیز این وزارتخانه اعلام کرده بود اخبار مربوط به تغییر عمومی تقویم مدارس، تنها زمانی معتبر است که از سوی دولت یا آموزشوپرورش منتشر شود.
آیا بازگشایی حضوری مدارس قطعی است؟
برنامه رسمی آموزشوپرورش در شرایط فعلی، آغاز حضوری کلاسها از اول مهر است. بنابراین خانوادهها و مدارس باید برنامهریزی خود را بر همین مبنا انجام دهند و خبری درباره بازگشایی سراسری مجازی یا تعویق عمومی مدارس اعلام نشده است.
بااینحال، وزیر آموزشوپرورش یک شرط مهم را نیز مطرح کرده است: چنانچه تا مهرماه اتفاق یا شرایط خاصی به وجود آید، درباره نحوه فعالیت مدارس متناسب با همان وضعیت تصمیمگیری خواهد شد. این توضیح به آن معناست که برنامه حضوری، تصمیم فعلی و مبنای اجرایی وزارتخانه است، اما در برابر حوادث پیشبینینشده تغییرناپذیر نخواهد بود.
آموزشوپرورش در ماههای گذشته نیز تأکید کرده بود آموزش مجازی نمیتواند جایگزین دائمی آموزش حضوری باشد و تنها در شرایط اضطراری بهعنوان راهکار مکمل یا جایگزین موقت مورد استفاده قرار میگیرد.
خانوادهها برای ثبتنام مدارس چه کنند؟
ثبتنام دانشآموزان یکی از اصلیترین بخشهای آمادهسازی برای مهرماه است؛ زیرا تعداد ثبتنامشدگان، مبنای تشکیل کلاسها، تعیین ظرفیت مدرسه و صدور ابلاغ معلمان قرار میگیرد.
کاظمی گفته است فرایند ثبتنام باید تا حد امکان الکترونیکی شود تا خانوادهها ناچار به مراجعههای مکرر و غیرضروری به مدرسه نباشند. تجربه پیشثبتنام اینترنتی دانشآموزان پایه اول نیز قرار است برای توسعه خدمات غیرحضوری مورد استفاده قرار گیرد.
یکی از نکات مهم برای والدین این است که دانشآموزان میانپایه در حالت معمول به پایه بعدی منتقل میشوند و به ثبتنام مجدد حضوری نیاز ندارند. مواردی مانند تغییر مدرسه، انتقال محل سکونت، مردودی یا شرایط آموزشی خاص از این قاعده مستثنا هستند.
دانشآموزان پایه اول، هفتم و دهم به دلیل ورود به دوره تحصیلی جدید، فرایند متفاوتی دارند. بهویژه ثبتنام پایه دهم به نتایج هدایت تحصیلی و ظرفیت رشتهها در مدارس وابسته است. بنابراین خانوادههای این گروه باید اطلاعیه مدرسه و منطقه آموزشی خود را با دقت بیشتری دنبال کنند.
دریافت کمکهای مردمی نباید مانع ثبتنام شود
وزیر آموزشوپرورش در سخنان خود بر اهمیت مشارکت مردم در اداره و تجهیز مدارس تأکید کرده، اما گفته است این مشارکت باید با توجه به شرایط اقتصادی خانوادهها و در زمان مناسب انجام شود.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که همزمان با فصل ثبتنام، گزارشهایی از مطالبه مبالغ غیررسمی در برخی مدارس منتشر میشود. مشارکت داوطلبانه خانوادهها با دریافت اجباری پول برای ثبتنام یا تحویل کارنامه تفاوت دارد و مدارس دولتی نباید ثبتنام دانشآموز را به پرداخت کمک مالی مشروط کنند. گزارشهایی درباره دریافت مبالغ غیررسمی در بعضی مناطق نیز ضرورت نظارت جدیتر بر این فرایند را نشان داده است.
شفافسازی مبلغ، محل هزینهکرد و داوطلبانه بودن کمکها میتواند هم اعتماد خانوادهها را افزایش دهد و هم از ایجاد مانع مالی در مسیر ثبتنام جلوگیری کند.
چالش اصلی مهر؛ آیا همه کلاسها معلم خواهند داشت؟
ساماندهی نیروی انسانی یکی از دشوارترین بخشهای پروژه بازگشایی مدارس است. مشخص شدن تعداد دانشآموزان هر مدرسه، بازنشستگی معلمان، نقلوانتقال فرهنگیان و توزیع نامتوازن نیرو میان مناطق، همگی بر تعداد کلاسهای دارای معلم اثر میگذارند.
کاظمی گفته است برای جبران نیاز مدارس باید از ظرفیت فارغالتحصیلان دانشگاه فرهنگیان و معلمان حقالتدریس استفاده شود و صدور ابلاغها بهگونهای پیش برود که مدارس در آغاز مهر با کمبود نیرو مواجه نشوند.
در برنامهریزیهای اعلامشده برای بازگشایی نیز تأکید شده است هیچ کلاس ورودی نباید بدون معلم بماند و تشکیل کلاسهای پرتراکم بیش از ۳۵ دانشآموز در پایههای ورودی ممنوع است. بااینحال، اجرای این هدف در همه مناطق به تکمیل فرایند جذب، بازنشستگی، انتقال و سازماندهی نیروها وابسته خواهد بود.
سخنگوی آموزشوپرورش پیشتر گفته بود کمبود اعلامشده معلم از حدود ۲۰۳ هزار نفر در مهر ۱۴۰۲ به میزان قابلتوجهی کاهش یافته و ۲۳ هزار نیروی خرید خدمات نیز تعیین وضعیت شدهاند. این آمار نشاندهنده بهبود نسبی است، اما پراکندگی کمبود در رشتهها و استانهای مختلف همچنان میتواند مسئلهساز باشد.
۱۲ هزار کلاس جدید به آموزشوپرورش اضافه میشود
یکی دیگر از محورهای آمادهسازی مهر، تکمیل ساختمانهای آموزشی است. طبق اعلام وزیر آموزشوپرورش، حدود ۲۳۰۰ پروژه آموزشی در آستانه ورود به چرخه بهرهبرداری قرار دارند که بیش از ۱۲ هزار کلاس درس را به ظرفیت مدارس کشور اضافه میکنند. قرار است بخشی از این طرحها همزمان با آغاز سال تحصیلی و با حضور رئیسجمهور افتتاح شوند.
اضافه شدن کلاسهای جدید میتواند بخشی از تراکم دانشآموزی و کمبود فضای آموزشی را کاهش دهد، اما تأثیر واقعی آن به محل احداث پروژهها بستگی دارد. ساخت مدرسه در مناطق پرجمعیت، حاشیه شهرها و شهرهای دارای مهاجرت بالا، اثر بیشتری نسبت به توزیع نامتناسب پروژهها خواهد داشت.
آماده شدن ساختمان نیز تنها یکی از مراحل است. هر مدرسه جدید به معلم، مدیر، نیروی خدماتی، تجهیزات، میز و صندلی، امکانات سرمایشی و گرمایشی و دسترسی مناسب نیاز دارد. بنابراین تعداد پروژههای افتتاحشده بهتنهایی معیار کافی برای سنجش آمادگی کامل آنها نیست.
وضعیت امتحانات نهایی و تصحیح اوراق
برگزاری و تکمیل امتحانات نهایی، بهویژه در پایه یازدهم، یکی دیگر از عوامل اثرگذار بر تقویم بازگشایی است. وزیر آموزشوپرورش گفته است آزمونهای باقیمانده طبق برنامه تکمیل میشوند و روند تصحیح اوراق از نظر زمان و کیفیت، جلوتر از زمانبندی تعیینشده قرار دارد.
اهمیت تکمیل سریع این فرایند فقط به اعلام نمرات محدود نیست. نتایج امتحانات بر ارتقای دانشآموزان، کلاسبندی پایه بعد، صدور ابلاغ معلمان و در برخی موارد تشکیل سوابق تحصیلی داوطلبان دانشگاه اثر میگذارد. وزارتخانه پیشتر هشدار داده بود طولانی شدن امتحانات و تأخیر در نهایی شدن وضعیت دانشآموزان میتواند ساماندهی مهر را مختل کند.
آیا دانشگاهها هم اول مهر باز میشوند؟
اعلام وزیر آموزشوپرورش فقط به مدارس مربوط است و شامل دانشگاهها نمیشود. کاظمی توضیح داده است تقویم دانشگاهها به فرایندهایی مانند برگزاری کنکور، اعلام نتایج، ثبتنام پذیرفتهشدگان و دوره حذف و اضافه وابسته است و تصمیمگیری درباره آن در حوزه مسئولیت وزارت علوم و دیگر نهادهای آموزش عالی قرار دارد.
بنابراین خانوادهها و دانشجویان نباید خبر بازگشایی مدارس در اول مهر را بهطور خودکار به دانشگاهها تعمیم دهند. زمان شروع هر دانشگاه باید از طریق وزارت علوم، سازمان سنجش یا اطلاعیه رسمی همان دانشگاه پیگیری شود.
طرحهای جبرانی تابستان برای دانشآموزان
آموزشوپرورش در تابستان طرح «حامی» و برنامههایی برای تقویت یادگیری و جبران افت تحصیلی دانشآموزان اجرا میکند. هدف این برنامهها کمک به دانشآموزانی است که در برخی دروس به حمایت آموزشی بیشتری نیاز دارند تا با آمادگی مناسبتری وارد پایه بعدی شوند.
موفقیت این طرحها به شناسایی دقیق دانشآموزان، حضور معلمان توانمند و استمرار آموزش بستگی دارد. برگزاری چند جلسه محدود بدون ارزیابی یادگیری نمیتواند بهتنهایی افت انباشته را جبران کند؛ به همین دلیل کیفیت اجرا از تعداد دانشآموزان شرکتکننده مهمتر است.
خانوادهها فعلاً بر اساس اول مهر برنامهریزی کنند
جمعبندی سخنان وزیر آموزشوپرورش روشن است: مدارس کشور در شرایط فعلی از اول مهر ۱۴۰۵ و به شکل حضوری فعالیت خود را آغاز میکنند. شایعات مربوط به تعویق سراسری یا مجازی شدن عمومی کلاسها تأیید نشده و هرگونه تغییر احتمالی باید از مسیر رسمی دولت و آموزشوپرورش اعلام شود.
بااینحال، بازگشایی موفق فقط به باز بودن در مدارس وابسته نیست. تکمیل ثبتنام، حضور معلم در تمام کلاسها، تحویل کتاب، آماده بودن تجهیزات و ساختمانها و کاهش نگرانی خانوادهها عواملی هستند که کیفیت شروع سال تحصیلی را تعیین میکنند.
در هفتههای باقیمانده تا مهر، مهمترین آزمون وزارت آموزشوپرورش این است که وعده «آغاز آرام و منظم» را از سطح برنامهریزی به تجربه واقعی دانشآموزان، والدین و معلمان تبدیل کند.