گوشی نو از دسترس خارج شد؛ هجوم مردم به تعمیرگاه‌ها و بازگشت آیفون ۱۳

صف دستگاه‌های منتظر تعمیر در بازار موبایل طولانی‌تر شده است. گوشی‌هایی که تا چند ماه قبل احتمالاً با یک مدل تازه جایگزین می‌شدند، اکنون دوباره روی میز تعمیرکار قرار گرفته‌اند؛ زیرا قیمت گوشی نو از توان مالی بخش بزرگی از کاربران فاصله گرفته است.

فعالان این بازار می‌گویند پس از جهش نرخ ارز و افزایش قیمت ۳۰ تا ۵۰ درصدی برخی مدل‌های تلفن همراه، رفتار مشتریان تغییر کرده است. کاربر پیش از آنکه سراغ خرید دستگاه جدید برود، ابتدا هزینه تعویض باتری، نمایشگر یا تعمیر برد را می‌پرسد و تنها زمانی از تعمیر منصرف می‌شود که قیمت قطعه به ارزش گوشی دست‌دوم نزدیک باشد.

برخی تعمیرکاران از افزایش حدود ۴۰ درصدی پذیرش تعمیرات طی شش ماه گذشته و رشد تا ۵۰ درصدی ورودی دستگاه‌ها خبر داده‌اند. این ارقام نتیجه مشاهدات واحدهای صنفی مورد گفت‌وگو هستند و نباید آنها را آمار رسمی کل کشور دانست؛ با این حال، از تغییر محسوس الگوی مصرف در بازار موبایل حکایت دارند.

چرا مردم به‌جای خرید گوشی، تعمیر می‌کنند؟

عامل اصلی، کاهش قدرت خرید است. فاصله میان درآمد خانوار و قیمت گوشی‌های جدید به‌قدری افزایش یافته که خرید یک مدل میان‌رده نیز به تصمیم مالی مهمی تبدیل شده است. در این وضعیت، پرداخت چند میلیون تومان برای تعمیر، حتی اگر برای مشتری سنگین باشد، همچنان از خرید دستگاه تازه ارزان‌تر تمام می‌شود.

رئیس اتحادیه تجهیزات مخابراتی البرز نیز نوسان نرخ ارز و کمبود قطعات را از عوامل اصلی افزایش هزینه تعمیرات دانسته است. بخش بزرگی از نمایشگرها، باتری‌ها، بردها و تجهیزات مورد استفاده تعمیرکاران وارداتی هستند؛ بنابراین تغییر قیمت دلار با فاصله کوتاهی در نرخ قطعات منعکس می‌شود.

بلاتکلیفی واردات نیز فشار بازار را افزایش داده است. فعالان صنعت موبایل در پایان تیرماه اعلام کردند با گذشت چهار ماه از سال ۱۴۰۵، برنامه مشخصی برای واردات یا تولید تلفن همراه به شرکت‌ها ابلاغ نشده است. ادامه این وضعیت، علاوه بر افزایش قیمت گوشی، دسترسی به برخی قطعات و مدل‌ها را نیز دشوارتر می‌کند.

به این ترتیب، رونق تعمیرگاه‌ها لزوماً نشانه بهترشدن وضعیت این صنف یا افزایش رفاه مصرف‌کننده نیست. بخش مهمی از تقاضای جدید از «اجبار اقتصادی» سرچشمه می‌گیرد؛ یعنی مشتری توان خرید گوشی تازه را ندارد و ناچار است دستگاه قبلی را دوباره قابل استفاده کند.

باتری، نمایشگر و مادربرد؛ پرتقاضاترین تعمیرات بازار

بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد باتری، تاچ و ال‌سی‌دی و مادربرد بیشترین سهم را در مراجعات دارند. باتری یک قطعه مصرفی است و با افزایش عمر دستگاه، ظرفیت اولیه خود را از دست می‌دهد. شکستگی نمایشگر نیز یکی از رایج‌ترین و در عین حال گران‌ترین خرابی‌های تلفن همراه است.

مادربرد شرایط پیچیده‌تری دارد. هزینه تعمیر برد به نوع خرابی، امکان دسترسی به قطعات، مهارت تعمیرکار و ارزش خود گوشی بستگی دارد. در برخی مدل‌ها تعمیر برد منطقی است، اما در دستگاه‌های اقتصادی یا بسیار قدیمی، هزینه و ریسک تعمیر ممکن است از ارزش باقیمانده گوشی بیشتر باشد.

رشد هزینه‌ها فقط به اجرت تعمیرکار مربوط نیست. یک فعال بازار گفته است قیمت نمایشگر آیفون X طی کمتر از دو ماه از حدود سه میلیون و ۲۰۰ یا ۳۰۰ هزار تومان به چهار میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده؛ یعنی افزایشی نزدیک به ۳۰ تا ۳۵ درصد. برآورد همین فعال صنفی از رشد قیمت بعضی باتری‌ها نیز ۵۰ تا ۶۰ درصد بوده است. این ارقام، قیمت‌های تجربه‌شده در بازار قطعات هستند و ممکن است با کیفیت، برند و زمان خرید تغییر کنند.

چه زمانی تعمیر گوشی دیگر به‌صرفه نیست؟

تمام گوشی‌های خراب ارزش تعمیر ندارند. مهم‌ترین معیار، نسبت هزینه تعمیر به قیمت نمونه سالم دست‌دوم است. اگر یک گوشی قدیمی ۱۳ تا ۱۴ میلیون تومان ارزش داشته باشد، اما تعویض نمایشگر آن ۱۲ میلیون تومان هزینه ببرد، قیمت قطعه معادل حدود ۸۶ تا ۹۲ درصد ارزش دستگاه خواهد بود.

در چنین شرایطی، صاحب گوشی علاوه بر پرداخت مبلغ بالا، همچنان دستگاهی قدیمی با باتری، برد و دیگر قطعات مستهلک در اختیار خواهد داشت. احتمال خرابی دوباره، کیفیت قطعه جایگزین و افت ارزش فروش نیز باید به محاسبه اضافه شود.

پیش از تأیید تعمیر باید قیمت نمونه سالم دست‌دوم، مدت ضمانت قطعه، کیفیت نمایشگر یا باتری جایگزین و هزینه احتمالی خرابی‌های دیگر بررسی شود. گاهی خرید یک دستگاه دست‌دوم سالم از تعمیر گوشی فرسوده منطقی‌تر است.

آیفون ۱۳ چرا به مشتری ثابت تعمیرگاه‌ها تبدیل شد؟

آیفون ۱۳ یکی از مدل‌های پرتکرار روی میز تعمیرکاران معرفی شده است. این گوشی در سال ۲۰۲۱ وارد بازار جهانی شد و بسیاری از دستگاه‌های موجود در ایران اکنون چند سال استفاده شده‌اند. افزایش شدید قیمت نسل‌های جدید آیفون باعث شده دارندگان این مدل، مدت بیشتری آن را نگه دارند.

مهم‌ترین مراجعه مربوط به آیفون ۱۳، تعویض باتری گزارش شده است. افزایش سن دستگاه، تعداد چرخه‌های شارژ و استفاده سنگین روزانه به افت سلامت باتری منجر می‌شود. کاربران نیز به‌جای پرداخت هزینه سنگین برای خرید آیفون جدید، ترجیح می‌دهند با تعویض باتری، عمر گوشی فعلی را افزایش دهند.

البته ادعای اینکه استفاده از فیلترشکن به‌تنهایی باتری را خراب می‌کند، نیازمند دقت بیشتری است. هر برنامه‌ای که به‌طور مداوم در پس‌زمینه فعال باشد، تبادل داده انجام دهد یا پردازنده و شبکه را درگیر کند، می‌تواند مصرف انرژی را افزایش دهد؛ اما فرسودگی باتری بیشتر تابع سن، گرما، تعداد چرخه‌های شارژ و الگوی کلی استفاده است.

چالش قطعات آیفون؛ «اصلی» دقیقاً به چه معناست؟

نبود شبکه رسمی گسترده اپل در ایران، تشخیص اصالت قطعات آیفون را دشوار کرده است. تعمیرکاران می‌گویند بخش بزرگی از باتری‌ها و نمایشگرهای موجود، قطعات افترمارکت با درجات کیفی متفاوت، نمونه‌های بازشده از دستگاه‌های دیگر یا قطعات بازسازی‌شده هستند. بنابراین استفاده از عبارت‌هایی مانند «اورجینال شرکتی» بدون مدرک قابل استعلام، برای اطمینان از کیفیت کافی نیست.

در مقابل، سامسونگ در وب‌سایت رسمی ایران همچنان صفحه مراکز خدمات و شماره تماس پشتیبانی محصولات موبایل را ارائه می‌کند. وجود مسیر رسمی خدمات، امکان پیگیری قطعه و ضمانت را بیشتر می‌کند؛ هرچند مشتری همچنان باید وضعیت موجودی، اصالت قطعه و شرایط ضمانت همان مرکز را بررسی کند.

هنگام تعمیر آیفون باید نوع قطعه، وضعیت پیام‌های هشدار سیستم‌عامل، ظرفیت و برند باتری، کیفیت تصویر و لمس نمایشگر و ضمانت کتبی تعمیر مشخص شود. قیمت پایین‌تر ممکن است نتیجه استفاده از قطعه‌ای باشد که روشنایی، رنگ، مصرف انرژی یا دوام آن با نمونه اصلی تفاوت دارد.

سامسونگ و شیائومی چه سهمی از تعمیرات دارند؟

یکی از تعمیرکاران مورد گفت‌وگو، سهم مراجعات واحد خود را حدود ۵۰ درصد سامسونگ، ۳۰ درصد شیائومی و ۲۰ درصد آیفون برآورد کرده است. این نسبت را نمی‌توان به کل بازار ایران تعمیم داد؛ زیرا محل تعمیرگاه، تخصص مرکز، ترکیب مشتریان و سهم فروش برندها بر نتیجه اثر می‌گذارد.

با این حال، فراوانی گوشی‌های سامسونگ و شیائومی در بازار طبیعی است که به افزایش تعداد دستگاه‌های نیازمند تعمیر نیز منجر شود. سهم بالای تعمیر یک برند الزاماً به معنای کیفیت پایین‌تر آن نیست؛ تعداد دستگاه‌های فعال و میانگین عمر آنها نیز باید در نظر گرفته شود.

در مورد شیائومی، تعمیرکاران میان مدل‌های اقتصادی و محصولات گران‌تر تفاوت قائل می‌شوند. برخی مدل‌های ارزان برای پایین نگه‌داشتن قیمت با قطعات و طراحی ساده‌تری عرضه می‌شوند و ممکن است هزینه تعمیر نمایشگر یا برد آنها نسبت به ارزش دستگاه بالا باشد.

آینده بازار تعمیرات موبایل

مسیر بازار تعمیرات در ماه‌های آینده به سه عامل اصلی وابسته است: نرخ ارز، وضعیت واردات و قیمت گوشی نو. اگر دلار در سطوح بالا باقی بماند و عرضه تلفن همراه و قطعات محدود باشد، نگهداری طولانی‌تر دستگاه‌های قدیمی و مراجعه به تعمیرگاه‌ها ادامه خواهد یافت.

افزایش تعرفه و هزینه‌های واردات نیز بر قیمت نهایی اثر می‌گذارد. در سال ۱۴۰۵ حقوق گمرکی گوشی‌های ۶۰۰ تا ۹۰۰ یورویی ۱۵ درصد تعیین شده و مدل‌های گران‌تر نیز با هزینه بالاتری وارد می‌شوند؛ موضوعی که تعویض گوشی‌های پرچمدار را برای کاربران دشوارتر می‌کند.

در مقابل، ثبات نرخ ارز، تعیین تکلیف ثبت سفارش و افزایش عرضه می‌تواند سرعت رشد قیمت قطعات و گوشی را کاهش دهد. با این حال، حتی در چنین سناریویی نیز افت قدرت خرید به‌سرعت جبران نخواهد شد و بازار تعمیرات احتمالاً پرمراجعه باقی می‌ماند.

رونق امروز تعمیرگاه‌های موبایل بیش از آنکه داستان رشد یک کسب‌وکار باشد، نشانه تغییر سبک مصرف خانوار ایرانی است. گوشی قدیمی دیگر به‌راحتی کنار گذاشته نمی‌شود؛ باتری تعویض می‌شود، نمایشگر تعمیر می‌شود و دستگاه تا آخرین مرحله ممکن در چرخه استفاده باقی می‌ماند. پشت صف طولانی تعمیرگاه‌ها، واقعیتی ساده قرار دارد: برای بسیاری از مردم، خرید دوباره تلفن همراه دیگر تصمیمی آسان نیست.