دستور ویژه پزشکیان پس از ماجرای عادل فردوسیپور؛ بستن سایتها بدون تأیید رئیسجمهور ممنوع شد
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، از ابلاغ دستور تازهای خبر داده است که براساس آن، محدودسازی یا مسدود کردن سکوها و وبسایتها باید پس از بررسی در ستاد راهبری فضای مجازی و با دستور نهایی رئیسجمهور انجام شود. این تصمیم پس از محدودیت ناگهانی فوتبال ۳۶۰ اتخاذ شد؛ اتفاقی که به گفته دولت، نمونهای از چندصدایی و تصمیمگیری بدون هماهنگی در مدیریت فضای مجازی بود.
۱۴:۳۲ - ۱۱ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
ماجرای خارج شدن سایت و اپلیکیشن فوتبال ۳۶۰ از دسترس، اکنون از یک پرونده مربوط به رسانه ورزشی فراتر رفته و به صدور دستور تازهای در سطح ریاستجمهوری منجر شده است. فاطمه مهاجرانی اعلام کرد مسعود پزشکیان روز پنجم مرداد ۱۴۰۵ طی نامهای به دولت ابلاغ کرده است که از این پس، محدودسازی یا انسداد فعالیت سکوها و سایتها بدون طی فرایند تعیینشده و دستور رئیسجمهور انجام نشود.
براساس توضیحات سخنگوی دولت، نظر ستاد راهبری فضای مجازی و دستور نهایی رئیسجمهور دو بخش اصلی این سازوکار هستند. بنابراین تصمیم اعلامشده را نباید صرفاً حمایتی شخصی از عادل فردوسیپور تلقی کرد؛ دستکم در روایت دولت، این ابلاغیه قرار است درباره دیگر پلتفرمها و کسبوکارهای اینترنتی نیز اجرا شود.
ماجرای فوتبال ۳۶۰ چگونه به هیئت دولت رسید؟
سایت و اپلیکیشن فوتبال ۳۶۰ شامگاه ۲۹ تیر ۱۴۰۵، تنها دقایقی پیش از شروع یکی از برنامههای زنده این مجموعه، از دسترس خارج شد. عادل فردوسیپور همان شب اعلام کرد تیم فنی رسانهاش توضیح روشنی درباره علت اختلال دریافت نکرده است. فعالیت فوتبال ۳۶۰ در شبکههای اجتماعی ادامه داشت، اما کاربران امکان استفاده عادی از وبسایت و اپلیکیشن را نداشتند.
همزمانی این اتفاق با بالا گرفتن اختلافهای رسانهای پیرامون نقد عملکرد تیم ملی فوتبال، به گمانهزنیهای گستردهای منجر شد. فردوسیپور نیز احتمال داد محدودیت ایجادشده با مواضع انتقادی برنامه ارتباط داشته باشد، اما در آن مقطع هیچ نهاد رسمی مسئولیت مسدودسازی را بهصورت شفاف نپذیرفت.
دو روز بعد، موضوع در جلسه ۳۱ تیر هیئت دولت مطرح شد. ستار هاشمی، وزیر ارتباطات، گزارشی از اتفاق رخداده و اقدامات انجامشده ارائه کرد و «چندصدایی» در تصمیمهای مربوط به فضای مجازی را یکی از مشکلات اساسی دانست. پزشکیان نیز دستور پیگیری جدی پرونده و جلوگیری از تکرار اقدامات بدون هماهنگی را صادر کرد.
تماس سخنگوی دولت با عادل فردوسیپور
مهاجرانی گفته است هنگام بروز محدودیت در سفر مناطق جنوبی کشور بوده و به تلفن همراه دسترسی مناسبی نداشته است. او پس از بازگشت با فردوسیپور تماس گرفته و از پیگیری موضوع خبر داده است.
سخنگوی دولت همچنین فردوسیپور را یکی از «سرمایههای کشور» توصیف کرد و گفت دولت از فعالیت او حمایت میکند. به گفته مهاجرانی، فردوسیپور پس از پایان برنامه «نود» توانست کسبوکار رسانهای مستقلی راهاندازی کند و حفظ چنین چهرههایی در داخل کشور مستلزم حمایت از فعالیت قانونمند آنهاست.
این بخش از سخنان مهاجرانی از آن جهت اهمیت دارد که ماجرای فوتبال ۳۶۰ را به بحث گستردهتری درباره مهاجرت سرمایه انسانی، فعالیت چهرههای فرهنگی و رسانهای و برخورد با کسبوکارهای مستقل پیوند میزند. پیام دولت این است که نمیتوان از ماندن نیروهای شناختهشده در کشور سخن گفت، اما همزمان فعالیت حرفهای آنها را با تصمیمهایی نامشخص و بدون پاسخگویی متوقف کرد.
دستور تازه پزشکیان دقیقاً چه چیزی را تغییر میدهد؟
تا پیش از این ابلاغیه، یکی از مهمترین انتقادها به مدیریت فضای مجازی، تعدد نهادهایی بود که میتوانستند بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم در محدود شدن دسترسی به یک سرویس نقش داشته باشند. در برخی پروندهها، مشخص نبود تصمیم از سوی کدام نهاد گرفته شده و مالک پلتفرم باید اعتراض خود را به چه مرجعی ارائه کند.
دستور تازه در سطح اجرایی تلاش میکند یک نقطه نهایی برای تصمیمگیری ایجاد کند. براساس توضیحات دولت، انسداد فعالیت یک سکوی اینترنتی باید ابتدا در سازوکار راهبری فضای مجازی بررسی شود و سپس تأیید نهایی رئیسجمهور را دریافت کند.
بااینحال، این تصمیم به معنای ممنوعیت کامل فیلترینگ یا غیرممکن شدن محدودیت برای سایتهای متخلف نیست. دولت نگفته است هیچ سایتی تحت هیچ شرایطی بسته نخواهد شد؛ بلکه تأکید کرده چنین اقدامی نباید بدون هماهنگی، بررسی و دستور نهایی رئیسجمهور انجام شود.
نکته مهم دیگر این است که متن کامل نامه پنجم مرداد تاکنون بهطور عمومی منتشر نشده و بیشتر اطلاعات موجود، از توضیحات سخنگوی دولت به دست آمده است. به همین دلیل هنوز جزئیاتی مانند دامنه دقیق شمول دستور، نحوه مواجهه با احکام قضایی، موارد اضطراری، مدت محدودیت و شیوه اعتراض صاحبان پلتفرمها بهصورت عمومی روشن نیست.
آیا این ابلاغیه میتواند جلوی تصمیمهای سلیقهای را بگیرد؟
تمرکز تصمیم نهایی در سطح رئیسجمهور میتواند احتمال مسدودسازیهای پراکنده و بدون هماهنگی را کاهش دهد، اما موفقیت آن به اجرای عملی بستگی دارد. هرچه مراحل تصمیمگیری، دلایل محدودیت و مسئولیت نهاد صادرکننده شفافتر باشد، امکان برخورد سلیقهای کمتر خواهد شد.
در مقابل، اگر تنها مرجع امضاکننده تغییر کند اما دلایل انسداد، مستندات تخلف و مسیر اعتراض منتشر نشوند، بخش مهمی از مشکل همچنان باقی میماند. کسبوکار اینترنتی باید پیش از محدود شدن، جز در موارد اضطراری و مشخص، از اتهام یا تخلف ادعایی مطلع شود و فرصت دفاع داشته باشد.
ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی نیز در ماههای گذشته با بحثهای حقوقی مواجه شده بود. شکایت مطرحشده برای ابطال سند تشکیل این ستاد در نهایت رد و پرونده مختومه شد؛ همزمان ساختار آن به شکلی اصلاح شد که نقش آن بیشتر بر ارائه پیشنهاد و گزارش کارشناسی متمرکز باشد و تصمیم نهایی در سطح دیگری اتخاذ شود.
رسانه بهعنوان رکن چهارم دموکراسی
مهاجرانی در بخش دیگری از سخنان خود، رسانهها را رکن چهارم دموکراسی خواند، اما تأکید کرد فعالیت رسانهای و برخورد نهادهای مسئول هر دو باید براساس قانون باشد. او این رویکرد را بخشی از تلاش دولت برای کاهش دوگانگیها و جلوگیری از تشدید شکافهای اجتماعی معرفی کرد.
اجرای قانونمند فقط به رعایت مقررات از سوی رسانه محدود نیست. دستگاههای اجرایی و نهادهای تصمیمگیر نیز باید به تشریفات قانونی، اعلام دلیل و پاسخگویی پایبند باشند. هنگامی که یک پلتفرم بدون ابلاغ روشن از دسترس خارج میشود و چند نهاد مسئولیت آن را نمیپذیرند، مسئله فقط تعطیلی یک رسانه نیست؛ اعتماد عمومی به فرایند حکمرانی نیز آسیب میبیند.
از این منظر، اهمیت پرونده فردوسیپور بیشتر از نام و محبوبیت یک مجری ورزشی است. این پرونده به آزمونی برای مشخص شدن حدود اختیارات نهادها، امنیت فعالیت کسبوکارهای دیجیتال و امکان نقد چهرهها و ساختارهای ورزشی تبدیل شده است.
حمایت از فردوسیپور یا قاعدهای برای همه؟
دولت تأکید کرده دستور جدید درباره «هر کدام از سکوها و سایتها» است. اگر این عبارت در عمل نیز بهصورت عمومی اجرا شود، صاحبان رسانههای کمتر شناختهشده و کسبوکارهایی که دسترسی مستقیم به مدیران دولتی ندارند نیز باید از همان سطح حمایت برخوردار شوند.
مهمترین انتقادی که ممکن است مطرح شود این است که ورود سریع دولت به پرونده فردوسیپور ناشی از شهرت و سرمایه اجتماعی او بوده، درحالیکه پلتفرمهای کوچکتر معمولاً چنین امکانی برای طرح مشکل در هیئت دولت ندارند. پاسخ واقعی به این انتقاد نه در سخنان حمایتی، بلکه در اجرای برابر دستور پنجم مرداد مشخص خواهد شد.
اگر هر کسبوکار اینترنتی بتواند مرجع تصمیمگیرنده را بشناسد، ابلاغ رسمی دریافت کند، دلایل محدودیت را ببیند و حق اعتراض داشته باشد، ماجرای فوتبال ۳۶۰ میتواند به اصلاحی فراتر از یک پرونده شخصی منجر شود.
نخستین آزمون دستور جدید پزشکیان
اظهارات مهاجرانی نشان میدهد دولت تلاش دارد پرونده فردوسیپور را به نمادی از رویکرد خود در حمایت از چهرههای فرهنگی، رسانهای و ورزشی تبدیل کند. دستور رئیسجمهور نیز در ظاهر، مسدودسازیهای بدون هماهنگی را دشوارتر میکند.
بااینحال، اعتبار این تصمیم به نحوه مواجهه با پروندههای بعدی وابسته است. انتشار عمومی متن ابلاغیه، مشخص شدن حدود اختیارات دستگاهها، اعلام سازوکار اعتراض و ارائه گزارش درباره علت اتفاقی که برای فوتبال ۳۶۰ رخ داد، میتواند نشان دهد دستور پنجم مرداد صرفاً واکنشی مقطعی نبوده است.
ماجرای عادل فردوسیپور اکنون یک پرسش اساسی پیش روی دولت قرار داده است: آیا حمایت اعلامشده از رسانهها و سرمایههای انسانی به یک قاعده شفاف و برابر تبدیل میشود یا تنها در پرونده چهرههای شناختهشده اجرایی خواهد شد؟ پاسخ این پرسش را نه سخنان سخنگوی دولت، بلکه عملکرد نهادهای اجرایی در برخورد با نخستین پلتفرم منتقد بعدی مشخص خواهد کرد.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
