توافق ایران و آمریکا نزدیک است؟ پشت پرده پیام تازه ترامپ و مذاکرات تنگه هرمز
دونالد ترامپ بار دیگر از نزدیک شدن ایران و آمریکا به یک توافق سخن گفته و مارکو روبیو نیز از پیشرفت در رایزنیها برای افزایش تردد کشتیها در تنگه هرمز خبر داده است. با این حال، بررسی زنده گزارشهای رسمی و رسانههای معتبر تا شامگاه سهشنبه ۴ اوت ۲۰۲۶ نشان میدهد هنوز هیچ توافق نهایی اعلام نشده، تهران انجام مذاکره مستقیم با واشنگتن را رد کرده و ادعای آغاز مذاکرات در «دوشنبه آینده» نیز تأیید نشده است.
۲۰:۰۳ - ۱۳ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
موج تازه گمانهزنیها پس از آن شکل گرفت که ترامپ در شبکه تروثسوشال مدعی شد ایران و برخی کشورهای خاورمیانه از آمریکا خواستهاند حملات جدید متوقف شود، زیرا به گفته او «چارچوبهای یک توافق» شکل گرفته است. رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد با هدف فراهم شدن فرصت برای دستیابی سریع به توافق، اجرای حملات برنامهریزیشده را متوقف کرده است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده که ترامپ در پیام منتشرشده در آخر هفته، بازگشایی فوری تنگه هرمز و پایان آنچه «تهدید هستهای ایران» مینامد را از مؤلفههای توافق احتمالی معرفی کرده بود. بنابراین، آنچه در منابع معتبر قابل تأیید است انتشار مستقیم یک موضع تازه از سوی ترامپ است؛ نه اینکه صرفاً بازنشر یک پیام، بهتنهایی نشانه نهایی شدن توافق باشد.
ترامپ روز دوشنبه ۳ اوت نیز در گفتوگو با خبرنگاران مدعی شد مذاکرات با تهران آغاز شده یا در آستانه آغاز قرار دارد و این روند را «آخرین فرصت» ایران برای دستیابی به توافق توصیف کرد. او از یک الگوی دومرحلهای سخن گفت: مرحله نخست بازگشایی تنگه هرمز و مرحله دوم رسیدگی به نگرانیهای آمریکا درباره برنامه هستهای ایران.
روبیو از «پیشرفت» گفت، نه توافق نهایی
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز سهشنبه لحن امیدوارانهای داشت اما برخلاف برخی تیترهای منتشرشده، از نهایی شدن توافق خبر نداد. او گفت در گفتوگوهای مرتبط با ایران، عمان و افزایش عبور کشتیها از تنگه هرمز پیشرفتهایی حاصل شده، اما هنوز نتیجه نهایی به دست نیامده است.
روبیو ابراز امیدواری کرد که این روند در مدت کوتاهی به نتیجه برسد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، حتی احتمال داد توافقی برای بازگشایی هرمز در روز سهشنبه یا چهارشنبه حاصل شود؛ پیشبینیای که تا زمان تنظیم این گزارش به اعلام یک سند رسمی منجر نشده است.
قطر نیز اعلام کرده رایزنیهای میانجیگرانه به مراحل پیشرفتهتری رسیده و کشورهایی از جمله قطر، عمان و پاکستان در انتقال پیشنهادها میان واشنگتن و تهران نقش دارند. این اطلاعات نشان میدهد کانالهای غیرمستقیم دیپلماتیک فعال هستند؛ اما فعال بودن میانجیها الزاماً به معنای برگزاری مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا نیست.
تهران مذاکره مستقیم با واشنگتن را رد کرد
مهمترین تناقض در روایتهای منتشرشده، اختلاف میان مواضع تهران و واشنگتن است. مقامهای ایرانی اعلام کردهاند در حال حاضر مذاکره مستقیمی با آمریکا انجام نمیشود و رایزنیهای موجود، عمدتاً گفتوگوهای فنی و سیاسی با عمان درباره نحوه مدیریت تردد در تنگه هرمز است.
خبرگزاری رویترز نوشته است مقامهای ایرانی ادعای ترامپ درباره آغاز مذاکرات را رد کردهاند و گفتهاند هیچ نشست عمدهای با آمریکا برای این هفته برنامهریزی نشده است. وزارت امور خارجه ایران نیز پیشتر بر برگزاری مذاکرات فنی با عمان درباره تنگه هرمز تأکید کرده بود.
در نتیجه، دقیقترین توصیف شرایط فعلی این است که میانجیگری منطقهای و تبادل پیشنهادها جریان دارد، اما برگزاری مذاکرات رسمی و مستقیم تهران و واشنگتن هنوز از سوی دو طرف بهطور مشترک تأیید نشده است.
آیا مذاکرات از دوشنبه آینده آغاز میشود؟
در متنهای بازنشرشده در برخی رسانهها و شبکههای اجتماعی، از دوشنبه آینده بهعنوان زمان آغاز مذاکرات یاد شده است. بررسی منابع معتبر چنین تاریخی را تأیید نمیکند.
اظهارات مورد استناد ترامپ در روز دوشنبه ۳ اوت مطرح شده است. او در بخشی از سخنانش گفت گفتوگوها در جریان است و در بخشی دیگر از آغاز آنها طی یک یا دو روز آینده سخن گفت. هیچ اعلام رسمی معتبری درباره آغاز مذاکرات در دوشنبه ۱۰ اوت منتشر نشده است. از سوی دیگر، ایران گفته نشست مهمی با آمریکا برای هفته جاری برنامهریزی نشده است.
بنابراین، استفاده قطعی از عبارت «ازسرگیری مذاکرات از دوشنبه آینده» میتواند مخاطب را به اشتباه بیندازد. عبارت دقیقتر، «افزایش تلاشهای میانجیگرانه برای ازسرگیری مذاکرات» است.
چرا پرونده هستهای و تنگه هرمز به هم پیوند خوردهاند؟
طرح دومرحلهای ترامپ نشان میدهد دولت آمریکا فعلاً بازگشایی تنگه هرمز را مسئله فوریتر میداند و پرونده هستهای را به مرحله بعدی انتقال داده است. این رویکرد میتواند تلاشی برای دستیابی به یک توافق محدود و سریع باشد؛ توافقی که ابتدا امنیت کشتیرانی و صادرات انرژی را هدف قرار دهد و سپس زمینه گفتوگو درباره برنامه هستهای را فراهم کند.
با این حال، اختلافها درباره هرمز تنها به عبور کشتیها محدود نمیشود. گزارشها نشان میدهد ایران خواهان نقش تعیینکننده در نظارت بر تردد ورودی و اطلاع از مسیر کشتیهای خروجی است. در مقابل، آمریکا و متحدانش بر آزادی کشتیرانی و جلوگیری از اعمال محدودیت یا هزینههای اجباری تأکید دارند. همین اختلافها میتواند حتی توافق محدود دریایی را نیز پیچیده کند.
از این منظر، پیوند خوردن دو پرونده لزوماً به معنای آماده شدن یک «توافق جامع» نیست. احتمال دارد طرفها ابتدا بر سر یک تفاهم موقت برای هرمز به نتیجه برسند و مذاکرات هستهای را به آینده موکول کنند.
واکنش فوری بازار نفت به خبر مذاکرات
بازارهای جهانی انرژی به سرعت به سخنان مقامهای آمریکایی و قطری واکنش نشان دادند. قیمت نفت برنت روز سهشنبه حدود ۳.۹ درصد کاهش یافت و به ۸۰ دلار و ۴۷ سنت در هر بشکه رسید. نفت خام وستتگزاس اینترمدیت نیز با افت ۴.۶ درصدی، در محدوده ۷۶ دلار و ۶۷ سنت معامله شد.
این واکنش به اهمیت راهبردی تنگه هرمز مربوط است. براساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، پیش از بحران نزدیک به ۲۰ درصد مصرف جهانی نفت و حدود یکچهارم تجارت دریایی نفت از این گذرگاه عبور میکرد. آژانس بینالمللی انرژی نیز جریان عادی نفت و فرآوردههای نفتی در هرمز را حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز برآورد کرده است.
با وجود کاهش قیمتها، خطر اختلال برطرف نشده است. تردد کشتیها همچنان در سطوح بسیار پایینی قرار دارد و گزارش برخورد یک پرتابه ناشناس با یک کشتی تجاری در نزدیکی آبهای عمان نشان داد که ریسکهای امنیتی همچنان جدی است.
چرا نباید پیام ترامپ را توافق قطعی تلقی کرد؟
ترامپ از آغاز درگیری جاری تاکنون بارها از «نزدیک بودن توافق» یا ارائه «آخرین فرصت» به ایران سخن گفته است. الجزیره در گزارشی تحلیلی یادآوری کرده که رئیسجمهور آمریکا در ماههای گذشته چندین مرتبه از توافق قریبالوقوع خبر داده، اما بخشی از این ضربالاجلها بدون دستیابی به نتیجه پایدار پایان یافتهاند.
همچنین تفاهم موقت امضاشده در ماه ژوئن نتوانست به یک توافق پایدار تبدیل شود و رویترز گزارش داده که این روند در ابتدای ژوئیه فروپاشید. این سابقه باعث میشود پیامهای سیاسی و پستهای تروثسوشال، بدون انتشار متن توافق و تأیید رسمی دو طرف، معیار کافی برای اعلام پایان اختلافها نباشند.
سه سناریو برای روزهای آینده
نخستین و در شرایط فعلی محتملترین سناریو، دستیابی به یک تفاهم محدود میان ایران و عمان برای افزایش عبور کشتیهای تجاری است. این سناریو به دلیل تأیید مذاکرات تهران و مسقط، پشتوانه خبری بیشتری نسبت به ادعای مذاکره مستقیم ایران و آمریکا دارد.
سناریوی دوم، توافقی دومرحلهای است که ابتدا هرمز را بازگشایی و سپس مذاکرات هستهای را آغاز کند. سخنان ترامپ و روبیو با چنین الگویی سازگار است، اما هنوز نشانهای از پذیرش رسمی آن از سوی ایران وجود ندارد.
سناریوی سوم نیز شکست رایزنیها بر سر نحوه کنترل تنگه، تضمینهای امنیتی و تحریمهاست. در این حالت، احتمال بازگشت تهدیدهای نظامی، افزایش دوباره قیمت نفت و تشدید ریسک حملونقل دریایی وجود خواهد داشت.
توافق نزدیک است، اما هنوز نهایی نشده
مجموع تحولات نشان میدهد فعالیت دیپلماتیک افزایش یافته و میانجیها در حال انتقال طرحها میان ایران و آمریکا هستند. اظهارات روبیو، قطر و دیگر مقامهای منطقهای نیز از وجود پیشرفتهایی در پرونده تنگه هرمز حکایت دارد.
با این حال، هنوز سه نشانه اصلی یک توافق واقعی دیده نمیشود: اعلام مشترک تهران و واشنگتن، انتشار جزئیات یا چارچوب مکتوب و تعیین سازوکار اجرایی. ایران نیز مذاکره مستقیم با آمریکا را رد کرده و زمان مشخصی برای آغاز مذاکرات هستهای اعلام نشده است.
بنابراین، میتوان گفت احتمال دستیابی به یک تفاهم محدود افزایش یافته، اما معرفی توافق ایران و آمریکا بهعنوان تصمیمی قطعی یا قریبالوقوع، جلوتر از واقعیتهای تأییدشده حرکت میکند. پیام ترامپ بیش از آنکه اعلام توافق باشد، ترکیبی از فشار سیاسی، تهدید نظامی و تلاش برای مدیریت انتظارات بازار و افکار عمومی است.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
