بحران مازاد تولید مرغ؛ مرغداران در مسیر زیان و هشدار درباره آینده بازار پروتئین

سید فرزاد طلاکش، دبیر فدراسیون طیور، با اشاره به شرایط فعلی صنعت مرغداری اعلام کرد که میزان جوجه‌ریزی در دو ماه اخیر بیش از نیاز واقعی کشور بوده و همین مسئله تعادل بازار را برهم زده است.

به گفته وی، جوجه‌ریزی ماهانه حدود ۱۰۵ میلیون قطعه می‌تواند سطح پایداری برای تولید و تنظیم بازار ایجاد کند، اما در ماه‌های اخیر میزان تولید از این سطح فراتر رفته است.

مازاد تولید در شرایطی رخ داده که تقاضای داخلی به دلیل کاهش قدرت خرید خانوارها رشد متناسبی نداشته و همین موضوع باعث فشار بر تولیدکنندگان شده است.

مرغدار و مصرف‌کننده؛ دو سوی یک بازار نامتعادل

یکی از چالش‌های اصلی بازار مرغ، نبود تعادل میان هزینه تولید، قیمت فروش و توان خرید مصرف‌کننده است.

طلاکش معتقد است وزارت جهاد کشاورزی تاکنون برنامه مشخصی برای تأمین منافع همزمان تولیدکننده و مصرف‌کننده ارائه نکرده و سیاست‌های موجود نتوانسته مشکلات زنجیره تولید را حل کند.

از یک سو، افزایش هزینه‌های تولید فشار زیادی به مرغداران وارد کرده و از سوی دیگر، افزایش قیمت نهایی مرغ می‌تواند دسترسی برخی اقشار جامعه به این محصول پروتئینی را محدود کند.

افزایش ۲۵ درصدی هزینه تولید و ثابت ماندن کالابرگ

دبیر فدراسیون طیور با اشاره به رشد هزینه‌های تولید اعلام کرد قیمت تمام‌شده مرغ در ماه‌های اخیر حدود ۲۵ درصد افزایش یافته است.

با این حال، به گفته او، مبلغ کالابرگ متناسب با این افزایش هزینه‌ها اصلاح نشده و همین مسئله باعث شده بخشی از مصرف‌کنندگان توان خرید مرغ را از دست بدهند.

کالابرگ قرار بود یکی از ابزارهای حمایت از مصرف‌کنندگان برای تأمین کالاهای اساسی باشد، اما فعالان صنعت معتقدند عدم به‌روزرسانی آن باعث شده هم تولیدکننده و هم مصرف‌کننده تحت فشار قرار بگیرند.

خرید حمایتی نتوانسته مشکل مازاد تولید را حل کند

در ماه‌های اخیر شرکت پشتیبانی امور دام اقدام به خرید حمایتی مرغ کرده است؛ اقدامی که هدف آن کاهش فشار عرضه و حمایت از مرغداران بوده است.

با این حال، طلاکش معتقد است حجم خرید حمایتی در برابر میزان مازاد تولید کافی نیست.

وی صادرات ۱۰ هزار تن مرغ را نیز راهکاری محدود برای حل مشکل فعلی دانست و گفت این میزان تنها معادل تولید حدود یک روز و نیم کشور است و نمی‌تواند در برابر مازاد ۲۵ درصدی تولید تأثیر قابل‌توجهی داشته باشد.

به گفته کارشناسان صنعت، زمانی که تولید بیش از ظرفیت مصرف داخلی باشد، بازار نیازمند مسیرهای پایدار صادراتی است، نه اقدامات کوتاه‌مدت و مقطعی.

رشد قیمت نهاده‌های دامی؛ فشار مضاعف بر مرغداران

یکی دیگر از مشکلات مهم صنعت مرغداری، افزایش قیمت نهاده‌های تولید مانند ذرت و کنجاله سویاست.

طلاکش اعلام کرد به دلیل تسویه نشدن بدهی واردکنندگان نهاده‌های دامی، قیمت این محصولات به سطح واقعی هزینه‌ها نزدیک شده و طی دو هفته اخیر قیمت ذرت و کنجاله سویا بین ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش یافته است.

نهاده‌های دامی سهم بالایی در هزینه تولید مرغ دارند و هرگونه افزایش قیمت آن‌ها مستقیماً بر قیمت تمام‌شده اثر می‌گذارد.

در چنین شرایطی، زمانی که قیمت فروش مرغ در بازار پایین‌تر از هزینه تولید باشد، فشار مالی بر مرغداران افزایش پیدا می‌کند.

زیان ۵۰ هزار تومانی مرغداران در فروش هر کیلو مرغ

دبیر فدراسیون طیور قیمت پیشنهادی وزارت جهاد کشاورزی برای مصرف‌کننده را ۳۸۰ هزار تومان اعلام کرد، اما به گفته وی، مرغ در بازار طی یک ماه اخیر با قیمت حدود ۳۰۰ تا ۳۲۰ هزار تومان عرضه شده است.

این اختلاف قیمت باعث شده مرغداران در فروش هر کیلو مرغ حدود ۵۰ هزار تومان زیان متحمل شوند.

ادامه چنین شرایطی می‌تواند تولیدکنندگان کوچک را از چرخه تولید خارج کند و در بلندمدت به کاهش ظرفیت تولید داخلی منجر شود؛ موضوعی که از نگاه فعالان صنعت، می‌تواند امنیت غذایی کشور را تحت تأثیر قرار دهد.

ضرورت حرکت صنعت مرغ به سمت زنجیره‌های یکپارچه

طلاکش یکی از راهکارهای اساسی برای حل مشکلات صنعت مرغداری را توسعه زنجیره‌های یکپارچه تولید دانست.

بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، قرار بود تا پایان سال ۶۰ درصد تولید گوشت مرغ کشور در قالب زنجیره‌های یکپارچه انجام شود، اما در شرایط فعلی این سهم هنوز به ۳۵ درصد نیز نرسیده است.

زنجیره‌های یکپارچه می‌توانند با کاهش هزینه‌های تولید، مدیریت بهتر بازار، افزایش بهره‌وری و تسهیل صادرات، نقش مهمی در کاهش نوسانات این صنعت داشته باشند.

صادرات؛ راهکار نجات یا اقدام موقت؟

یکی از انتقادهای مطرح‌شده از سوی فعالان صنعت مرغ، محدود بودن صادرات است.

طلاکش معتقد است صدور مجوز صادرات ۱۰ هزار تن مرغ نمی‌تواند مشکل مازاد تولید را حل کند، زیرا حجم آن در مقایسه با ظرفیت تولید کشور بسیار ناچیز است.

وی با اشاره به تجربه کشورهای دیگر گفت کشورهایی مانند ترکیه که تولیدی مشابه ایران دارند، سهم قابل‌توجهی از تولید خود را صادر می‌کنند.

به باور فعالان صنعت، آزادسازی مسیر صادرات و کاهش مداخلات دستوری می‌تواند به ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا کمک کند.

هشدار درباره نوسان قیمت مرغ در نیمه دوم سال

دبیر فدراسیون طیور هشدار داد اگر دولت برای اصلاح ساختار بازار و حمایت از تولیدکنندگان اقدام نکند، احتمال نوسان قیمت مرغ در نیمه دوم سال وجود دارد.

به گفته وی، ادامه شرایط فعلی می‌تواند هم تولیدکننده را با زیان مواجه کند و هم در آینده مصرف‌کنندگان را با افزایش ناگهانی قیمت‌ها روبه‌رو سازد.

جمع‌بندی

بازار مرغ ایران اکنون با یک تناقض جدی روبه‌رو است؛ از یک طرف تولید بیش از نیاز داخلی افزایش یافته و از طرف دیگر هزینه‌های تولید و قیمت نهاده‌ها رشد کرده است. نتیجه این وضعیت، فشار همزمان بر مرغدار و مصرف‌کننده است.

کارشناسان معتقدند حل این بحران نیازمند سیاستی بلندمدت شامل اصلاح نظام حمایتی، واقعی‌سازی زنجیره تولید، توسعه صادرات و کاهش تصمیمات مقطعی است. در غیر این صورت، مازاد تولید امروز می‌تواند به کاهش تولید فردا و ایجاد نوسان در بازار یکی از مهم‌ترین کالاهای مصرفی خانوارها منجر شود.