شوک تازه به سفره خانوار؛ قیمت برنج هندی تا مرز ۳.۶ میلیون تومان رسید

بررسی قیمت محصولات موجود در بازار نشان می‌دهد برنج هندی دانه‌بلند ۱۱۲۱ محسن در بسته‌بندی ۱۰ کیلویی با قیمت سه میلیون و ۵۳۰ هزار تومان عرضه می‌شود. برنج هندی دانه‌بلند ۱۱۲۱ خاطره نیز با قیمت سه میلیون و ۵۶۸ هزار تومان، گران‌ترین محصول در میان چهار برند بررسی‌شده است.

در بخش محصولات ارزان‌تر، قیمت کیسه ۱۰ کیلویی برنج هندی دانه‌بلند ۱۵۰۹ البرز به دو میلیون و ۸۰۰ هزار تومان رسیده و برنج هندی دانه‌بلند ۱۱۲۱ خانوار نیز دو میلیون و ۸۸۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است. این نرخ‌ها از بررسی بازار در روز ۱۵ مرداد به دست آمده‌اند و ممکن است با توجه به فروشگاه، محل عرضه، تاریخ تولید و تخفیف‌های مقطعی متفاوت باشند.

محاسبه قیمت کیلویی نشان می‌دهد فاصله گران‌ترین و ارزان‌ترین محصول این جدول به حدود ۷۶ هزار و ۸۰۰ تومان در هر کیلو می‌رسد. به بیان دیگر، قیمت برنج خاطره تقریباً ۲۷ درصد از برنج ۱۵۰۹ البرز بیشتر است؛ اختلافی که برای خرید یک کیسه ۱۰ کیلویی، ۷۶۸ هزار تومان هزینه اضافی به خانوار تحمیل می‌کند.

برنج هندی واقعاً گران‌تر شده است؟

قیمت‌های فعلی در سطح بالایی قرار دارند، اما مقایسه آنها با گزارش‌های پیشین نشان می‌دهد روند همه برندها یکدست و کاملاً صعودی نبوده است. برای مثال، در ۲۱ خرداد قیمت کیسه ۱۰ کیلویی برنج محسن سه میلیون و ۷۵۰ هزار تومان و قیمت برنج خاطره سه میلیون و ۶۹۵ هزار تومان اعلام شده بود. قیمت برنج خانوار نیز در همان گزارش دو میلیون و ۸۸۰ هزار تومان بود.

بر این اساس، قیمت فعلی برنج محسن در مقایسه با ۲۱ خرداد حدود ۵.۹ درصد و قیمت برنج خاطره نزدیک به ۳.۴ درصد کاهش یافته است؛ برنج خانوار نیز بدون تغییر مانده است. بنابراین، نمی‌توان از افزایش پیوسته قیمت تمام برندها سخن گفت.

بااین‌حال، مقایسه با نرخ‌های ۲۹ اردیبهشت تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. در آن تاریخ، برنج محسن سه میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و برنج خاطره سه میلیون و ۳۵۹ هزار تومان قیمت داشت. قیمت فعلی برنج محسن نسبت به آن مقطع کمتر از یک درصد و برنج خاطره حدود ۶.۲ درصد بیشتر شده است.

نتیجه این مقایسه آن است که بازار پس از نوسانات شدید، در محدوده‌ای گران تثبیت شده است؛ نه اینکه تمام محصولات هر هفته با افزایش تازه‌ای روبه‌رو باشند. همین سطح بالای قیمت، فشار اصلی را بر مصرف‌کننده وارد می‌کند.

چرا قیمت یک برند ۷۰۰ هزار تومان بیشتر است؟

تمام برنج‌های هندی موجود در بازار کیفیت، رقم و شرایط یکسانی ندارند. اعدادی مانند ۱۱۲۱، ۱۵۰۹ و ۱۷۱۸ به ارقام یا گروه‌های مختلف برنج دانه‌بلند اشاره دارند و ویژگی‌هایی مانند میزان قدکشیدن پس از پخت، عطر، بافت، درصد شکستگی دانه‌ها و مدت نگهداری آنها می‌تواند متفاوت باشد.

نام تجاری نیز در قیمت نهایی نقش دارد. برندهای شناخته‌شده‌تر معمولاً به دلیل شبکه توزیع گسترده‌تر، تبلیغات، نوع بسته‌بندی و اعتماد شکل‌گرفته میان مصرف‌کنندگان، محصول خود را با قیمت بیشتری عرضه می‌کنند. بااین‌حال، قیمت بالاتر الزاماً به معنای آن نیست که محصول برای تمام خریداران یا همه مصارف مناسب‌تر است.

خانواده‌ای که برنج را برای مصرف روزانه تهیه می‌کند، ممکن است یک محصول ۱۵۰۹ اقتصادی را ترجیح دهد؛ در حالی که رستوران‌ها یا مصرف‌کنندگانی که ری‌دهی، ظاهر دانه و نتیجه پخت برایشان اولویت بالاتری دارد، حاضر باشند برای برخی محصولات ۱۱۲۱ مبلغ بیشتری بپردازند.

برنج هندی دیگر کالای ارزان بازار نیست

افزایش قیمت برنج ایرانی طی ماه‌های گذشته، بسیاری از خانوارها را به سمت محصولات وارداتی سوق داده است. گزارش‌های بازار در ابتدای مرداد نیز نشان می‌داد قیمت کیسه‌های ۱۰ کیلویی برنج هندی، بسته به برند، بین دو میلیون و ۸۰۰ هزار تا سه میلیون و ۸۴۰ هزار تومان قرار دارد. برای نمونه، برنج ۱۷۱۸ طبیعت سه میلیون و ۵۵۴ هزار تومان، برنج ۱۱۲۱ مژده سه میلیون و ۸۴۰ هزار تومان و برنج ۱۵۰۹ هایلی دو میلیون و ۹۴۰ هزار تومان عرضه شده بود.

این اعداد نشان می‌دهد استفاده از عنوان «برنج ارزان» برای محصولات هندی دیگر چندان دقیق نیست. برنج وارداتی همچنان ممکن است از بسیاری از ارقام ممتاز ایرانی ارزان‌تر باشد، اما پرداخت حدود سه تا چهار میلیون تومان برای یک بسته ۱۰ کیلویی، برای بخش بزرگی از خانوارها هزینه سنگینی محسوب می‌شود.

در چنین شرایطی، الگوی خرید نیز تغییر می‌کند. مصرف‌کنندگان بیش از گذشته قیمت کیلویی، وزن واقعی بسته، کیفیت پخت و میزان ضایعات را مقایسه می‌کنند. برخی خانوارها نیز به‌جای خرید یک کیسه ۱۰ کیلویی، بسته‌های کوچک‌تر تهیه می‌کنند؛ اقدامی که مبلغ پرداختی در هر خرید را کاهش می‌دهد، اما لزوماً هزینه کیلویی کمتری ندارد.

ارز واردات چگونه بر قیمت برنج اثر گذاشت؟

یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش هزینه برنج وارداتی، تغییر شیوه تأمین ارز بوده است. دبیر انجمن واردکنندگان برنج اعلام کرده بود که نرخ ارز واردات این محصول از آذر سال گذشته از ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی به نرخ مرکز مبادله منتقل شده است. به گفته او، افزایش نرخ ارز همراه با رشد حقوق گمرکی، مالیات، حمل‌ونقل بین‌المللی و هزینه سوخت، قیمت تمام‌شده واردات را بالا برده است.

این انجمن همچنین از مطالبات ارزی حدود یک میلیارد یورویی واردکنندگان سخن گفته و هشدار داده است که طولانی‌شدن فرایند تأمین ارز، توان مالی شرکت‌ها برای ثبت سفارش و خرید محموله‌های جدید را محدود می‌کند. بر اساس برآورد انجمن، کشور در ماه به‌طور متوسط به ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تن برنج وارداتی نیاز دارد و نیاز سالانه واردات حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن برآورد می‌شود.

البته این اعداد، برآورد یک تشکل واردکننده است و نباید آنها را بدون انتشار آمار نهایی دستگاه‌های دولتی، معادل آمار رسمی قطعی دانست.

ماجرای آزادسازی واردات برنج چه بود؟

شورای قیمت‌گذاری محصولات اساسی در تیرماه اعلام کرد محدودیت ترخیص برنج از ابتدای مرداد تا پایان آبان در سال ۱۴۰۵ اجرا نمی‌شود. هدف این تصمیم، فراهم‌شدن امکان ترخیص محموله‌هایی بود که در بنادر و گمرکات قرار داشتند.

پس از انتشار این مصوبه، برداشت‌های متفاوتی درباره آزادشدن کامل واردات شکل گرفت. مسئولان جهاد کشاورزی مازندران بعداً توضیح دادند که تصمیم جدید صرفاً به ترخیص محموله‌های موجود در بنادر مربوط است و به معنای آزادسازی بدون محدودیت ثبت سفارش و واردات تازه نیست.

ترخیص به‌موقع محموله‌های موجود می‌تواند مانع کاهش عرضه شود، اما اثر آن بر قیمت مصرف‌کننده فوری و تضمین‌شده نیست. هزینه ارز، حمل‌ونقل، انبارداری، حقوق گمرکی و نحوه توزیع مشخص می‌کند که برنج ترخیص‌شده در نهایت با چه قیمتی به فروشگاه برسد.

پیش‌بینی قیمت برنج هندی در هفته‌های آینده

بازار برنج هندی در کوتاه‌مدت میان دو نیروی متفاوت قرار دارد. از یک سو، امکان ترخیص محموله‌ها و افزایش موجودی می‌تواند مانع جهش تازه قیمت شود. از سوی دیگر، نرخ بالای ارز وارداتی، مشکلات نقدینگی واردکنندگان و افزایش هزینه‌های توزیع اجازه بازگشت سریع قیمت‌ها به سطوح گذشته را نمی‌دهد.

در سناریوی ثبات نرخ ارز و ورود منظم کالا، احتمال دارد قیمت‌ها در محدوده فعلی نوسان کنند و رقابت فروشگاه‌ها تخفیف‌های محدودی ایجاد کند. اما هرگونه تأخیر در تأمین ارز یا کاهش عرضه می‌تواند دوباره برندهای پرتقاضا را گران کند.

جدول قیمت ۱۵ مرداد نشان می‌دهد برنج هندی هنوز گزینه‌های متفاوتی برای بودجه‌های مختلف دارد، اما فاصله آن با مفهوم یک کالای واقعاً ارزان بیشتر شده است. در شرایط فعلی، بررسی قیمت هر کیلو، تاریخ تولید، سلامت بسته‌بندی و مشخصات دقیق رقم برنج، بیش از اعتماد صرف به نام برند اهمیت دارد.