روایت رئیسجمهور از توافق با ترامپ، نقش قالیباف و پشتپرده مذاکرات
مسعود پزشکیان در سومین و آخرین بخش از گفتوگوی تفصیلی خود با مردم، همزمان چند پیام سیاسی مهم فرستاد؛ از رد شایعه استعفا و تأکید بر ادامه کار دولت گرفته تا دفاع صریح از تفاهم با آمریکا، افشای نقش محمدباقر قالیباف در تیم مذاکرهکننده، حمایت از عباس عراقچی و رد وجود شکاف میان دولت و نیروهای مسلح. رئیسجمهور همچنین از طرح «محلهمحوری» دفاع کرد و گفت این پروژه قرار نیست جایگزین نهادهای مدنی شود، بلکه باید همه ظرفیتهای مسجد، مدرسه، مراکز سلامت، سازمانهای مردمنهاد و خود مردم را برای حل مسائل محلی به یکدیگر متصل کند. پایگاه رسمی ریاستجمهوری نیز محور بخش پایانی مصاحبه را «بهبود روابط با همسایگان، نبود اختلاف میان دولت و نیروهای مسلح و خدمت بیمنت و مشارکت مردمی» اعلام کرده است.
۲۳:۵۸ - ۱۶ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
یکی از خبرسازترین بخشهای گفتوگوی رئیسجمهور، پاسخ مستقیم او به شایعات استعفا بود. پزشکیان گفت اگر زمانی تصمیم به استعفا بگیرد، آن را رسماً اعلام خواهد کرد و تأکید کرد: «استعفا نخواهم داد؛ میایستم.»
اهمیت این جمله زمانی بیشتر میشود که بدانیم طی ماههای اخیر چند بار شایعاتی درباره تهدید پزشکیان به استعفا، بهویژه در جریان اختلافات پیرامون مذاکرات با آمریکا و تنگه هرمز، مطرح شده بود. دفتر رئیسجمهور نیز پیشتر این روایتها را رد کرده و گفته بود پزشکیان «اهل استعفا کردن نیست». رسانههای بینالمللی نیز در روزهای اخیر به بالا گرفتن دوباره همین شایعات اشاره کرده بودند.
به این ترتیب، صحبت تازه رئیسجمهور را میتوان روشنترین پاسخ شخصی او به این پرونده دانست: پزشکیان میخواهد تا پایان دوره در دولت بماند و در برابر آنچه «کارشکنی» میخواند، بهجای کناررفتن مستقیماً با مردم صحبت کند.
روایت تازه از انتخاب قالیباف برای مذاکره با آمریکا
یکی دیگر از مهمترین بخشهای مصاحبه، توضیح پزشکیان درباره انتخاب محمدباقر قالیباف به ریاست هیئت مذاکرهکننده ایران بود.
رئیسجمهور گفت دولت از قالیباف خواسته این مسئولیت را بپذیرد تا مذاکرات صرفاً بهعنوان پروژه دولت دیده نشود و نمایندگان سایر ارکان حاکمیت نیز در آن حضور داشته باشند. به گفته پزشکیان، هدف آن بوده که مجلس، قوه قضائیه، نیروهای مسلح و دولت در تصمیمی با این سطح از اهمیت شریک باشند.
اصل حضور قالیباف در رأس تیم مذاکرات در منابع رسمی و رسانهای پیشتر تأیید شده بود. سخنگوی وزارت خارجه نیز در اردیبهشت گفته بود انتخاب رئیس مجلس به دلیل ارتباط او با بخشهای مختلف حاکمیت و توانایی ایجاد هماهنگی صورت گرفته است. در مذاکرات بعدی ژنو نیز گزارش شد قالیباف ریاست هیئت ایرانی را برعهده داشته و عباس عراقچی، علی باقریکنی و دیگر مقامها در تیم حضور داشتهاند.
اظهارات تازه پزشکیان اما برای نخستین بار از زاویه رئیس دولت روشن میکند که پیشنهاد حضور قالیباف، دستکم براساس روایت او، تصمیمی آگاهانه برای «ملی کردن» ترکیب تیم مذاکرات بوده است.
چرا پزشکیان خودش تفاهمنامه با ترامپ را امضا کرد؟
پزشکیان در این مصاحبه جزئیات دیگری از یکی از مبهمترین لحظات مذاکرات ایران و آمریکا را مطرح کرد.
به گفته او، ابتدا قرار بود محمدباقر قالیباف و جیدی ونس تفاهمنامه را امضا کنند؛ اما زمانی که در طرف آمریکایی تصمیم گرفته شد امضای دونالد ترامپ پای سند قرار بگیرد، ایران نیز سطح امضاکننده خود را بالا برد و شخص رئیسجمهور سند را امضا کرد.
این روایت با بخش مهمی از گزارشهای منتشرشده در زمان امضای تفاهمنامه همخوانی دارد. گزارشهای آن مقطع حاکی بود ابتدا ونس و قالیباف در فرآیند توافق نقش اصلی داشتند، اما در ادامه سند نهایی به شکل دیجیتال توسط مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ امضا شد و مراسمی که قرار بود در سوئیس برگزار شود، تغییر کرد.
پزشکیان درباره جزئیات اتفاقاتی که در کمتر از ۲۴ ساعت منجر به این تغییر شد، حاضر به توضیح کامل نشد و آن بخش از ماجرا را «تا حدی محرمانه» توصیف کرد.
همین جمله احتمالاً یکی از نقاطی خواهد بود که در روزهای آینده بیشترین بحث سیاسی را ایجاد میکند.
«هیچ امتیازی ندادیم»؛ این جمله دقیقاً چه معنایی دارد؟
رئیسجمهور در دفاع از تفاهمنامه گفت ایران در مذاکرات کوتاه نیامده و مخالفان باید مشخص کنند کدام بند را امتیازدهی تلقی میکنند.
اما عبارت «هیچ امتیازی ندادیم» را باید بهعنوان ارزیابی سیاسی پزشکیان از توافق خواند، نه به این معنا که ایران هیچ تعهدی نپذیرفته است.
گزارشهای منتشرشده درباره تفاهم ایران و آمریکا نشان میدهد طرفین مجموعهای از تعهدات متقابل را پذیرفتهاند؛ از جمله توقف یا کاهش درگیریها، چارچوب مربوط به تردد در تنگه هرمز و ادامه مذاکرات درباره پروندههای اختلافی. رویترز هنگام امضای توافق نیز از تعهداتی در حوزه آتشبس، کاهش تحریمها، داراییهای ایران و بازگشایی مسیر تردد در هرمز خبر داده بود.
بنابراین بحث اصلی منتقدان و موافقان احتمالاً بر سر این نیست که ایران «تعهدی» پذیرفته یا نه؛ بلکه سؤال این است که آیا تعهدات ایران در مقابل امتیازهایی که دریافت کرده متوازن بوده است.
پزشکیان پاسخ خود را روشن کرده: از نگاه او، بله.
پزشکیان: تنگه را باز کردیم، اما با مقررات خودمان
رئیسجمهور در توضیح یکی از تعهدات ایران به مسئله تنگه هرمز اشاره کرد و گفت قرار بوده کشتیها امکان عبور داشته باشند، اما این تردد بر اساس چارچوب و مقررات مورد قبول ایران انجام شود.
همین مسئله طی ماههای اخیر در مرکز مذاکرات ایران، عمان و آمریکا قرار داشته است. در روزهای اخیر نیز مذاکرات درباره نحوه مدیریت مسیر کشتیرانی، میزان هزینه احتمالی عبور و تضمینهای امنیتی ادامه داشته و هنوز همه جزئیات اجرایی حل نشده است.
اظهارات پزشکیان نشان میدهد دولت تفاهم هرمز را عقبنشینی از موضع ایران نمیداند، بلکه آن را ترتیبی برای بازگرداندن تردد در برابر تعهدات متقابل طرف آمریکایی تعریف میکند.
آیا دولت و نیروهای مسلح درباره مذاکرات اختلاف داشتند؟
پزشکیان این ادعا را بهشدت رد کرد.
او گفت تصمیم نهایی در شورای امنیت گرفته شده و فرماندهان نظامی و امنیتی از آن دفاع کردهاند. رئیسجمهور همچنین تأکید کرد دولت و نیروهای مسلح «یک بدن و یک قدرت واحد» هستند و روایتهایی را که از تهدید فرماندهان یا تحمیل تصمیم به آنان سخن میگویند، غیرواقعی دانست.
این موضع اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا در ماههای گذشته گزارشهای مختلفی درباره اختلاف دیدگاه در ساختار قدرت پیرامون نحوه مذاکره با آمریکا منتشر شده بود. گاردین نیز همین هفته در گزارشی به فشار جریانهای مخالف مذاکره و شایعات مربوط به اختلاف داخلی اشاره کرد.
البته میان «وجود اختلاف نظر در جریان بررسی گزینهها» و «اختلاف بر سر تصمیم نهایی» تفاوت وجود دارد. اظهارات پزشکیان بیش از هر چیز بر این نکته متمرکز است که پس از طی فرآیند تصمیمگیری، تصمیم نهایی با حمایت نهادهای اصلی امنیتی و نظامی اجرا شده است.
دفاع تمامقد پزشکیان از عراقچی
رئیسجمهور در بخش دیگری از گفتوگو به حملات سیاسی علیه عباس عراقچی واکنش نشان داد و از وزیر خارجه دفاع کرد.
پزشکیان گفت عراقچی «شبانهروز» در حال فعالیت است و توهین و اتهامزنی به او را نادرست دانست. این دفاع در شرایطی انجام میشود که وزیر خارجه در ماههای گذشته از دو جهت تحت فشار بوده است؛ بخشی از مخالفان او را به دادن امتیاز در مذاکرات متهم کردهاند و در مقابل، گزارشهایی نیز درباره اختلاف نظر او با برخی اعضای ساختار امنیتی منتشر شده بود.
در عین حال، پزشکیان تلاش کرد مذاکرات را محصول فعالیت یک فرد یا یک وزارتخانه معرفی نکند. پیام اصلی او این بود که تفاهم حاصل تصمیم مشترک دولت، مجلس، نهادهای امنیتی و نیروهای مسلح بوده است.
روایت جنجالی پزشکیان از مکرون و اسنپبک
رئیسجمهور همچنین مدعی شد ایران در مقطعی با امانوئل مکرون به تفاهم رسیده بود، اما اروپاییها در نهایت نتوانستند یا نخواستند آن را عملی کنند و سازوکار «اسنپبک» را پیش بردند.
آنچه مستقلاً قابل تأیید است، این است که فرانسه، بریتانیا و آلمان در ۲۸ اوت ۲۰۲۵ روند بازگرداندن تحریمهای شورای امنیت را آغاز کردند و در پایان سپتامبر همان سال قطعنامههای پیشین دوباره اجرایی شدند. سه کشور اروپایی این اقدام را به عدم اجرای تعهدات هستهای ایران نسبت دادند.
اما ادعای پزشکیان مبنی بر اینکه پیش از آن «با مکرون تفاهم شده بود» و اروپا برای پذیرش آن نیاز به اجازه طرف دیگری داشته، روایت رئیسجمهور ایران از مذاکرات پشتپرده است و جزئیات کامل آن بهطور مستقل منتشر نشده است.
محلهمحوری؛ جایگزین سمنها یا شبکهای برای وصل کردن آنها؟
بخش داخلی گفتوگوی پزشکیان کمتر از سیاست خارجی اهمیت نداشت.
او در توضیح «کلانپروژه محلهمحوری» تأکید کرد مسئله اصلی دولت این است که افراد خارج از پوشش دستگاههای حمایتی شناسایی شوند. از نگاه او، بهزیستی، کمیته امداد، سمنها، مراکز سلامت، مدارس و مساجد هرکدام تنها بخشی از یک جمعیت را میبینند و دولت باید بداند چه کسانی همچنان از خدمات جا ماندهاند.
این رویکرد پیش از این نیز در دولت مطرح شده بود. پزشکیان در فروردین ۱۴۰۵ در جلسهای با محور محلهمحوری و مسجدمحوری بر سازماندهی مشارکت مردم و استفاده از ظرفیتهای محلی برای افزایش تابآوری اجتماعی تأکید کرده بود.
بنابراین براساس توضیح جدید او، پروژه محلهمحوری قرار نیست سازمانهای مردمنهاد را حذف کند؛ بلکه سمنها یکی از اجزای شبکهای هستند که باید مسئولیت خود را در یک محله مشخص تعریف کنند.
«ناخودی وجود ندارد»؛ پیام اجتماعی مهم مصاحبه
یکی از قابلتوجهترین عبارات پزشکیان در بخش پایانی مصاحبه این بود که جامعه نباید میان «خودی و ناخودی» تقسیم شود.
او حتی درباره مسجد تأکید کرد که این نهاد نباید فقط متعلق به کسانی باشد که در یک تعریف محدود «مذهبی» تلقی میشوند؛ بلکه همه ساکنان محله، از سالمند و بیمار گرفته تا فرد گرفتار اعتیاد یا مشکلات اجتماعی، باید موضوع خدمت باشند.
پزشکیان پیشتر نیز بارها علیه تقسیم مردم به خودی و غیرخودی سخن گفته و حل مسائل کشور بدون مشارکت عمومی را ناممکن توصیف کرده بود.
مهمترین پیام مصاحبه سوم پزشکیان چیست؟
بخش پایانی گفتوگوی رئیسجمهور را میتوان تلاش برای پاسخ به سه بحران همزمان دانست: بحران اعتماد داخلی، مناقشه بر سر مذاکره با آمریکا و شایعه شکاف در ساختار قدرت.
پزشکیان در پاسخ اول گفت مردم باید فارغ از خطکشیهای سیاسی و مذهبی وارد مدیریت محله شوند. در پاسخ دوم، مذاکره را نه نشانه ضعف بلکه ابزاری برای گرفتن حقوق کشور معرفی کرد. در پاسخ سوم نیز تأکید کرد دولت، مجلس، نیروهای مسلح و رهبری در تصمیم نهایی درباره تفاهمنامه هماهنگ بودهاند.
اما جملهای که احتمالاً بیش از همه در فضای سیاسی باقی خواهد ماند، همان پاسخ کوتاه او به شایعات ماههای اخیر است: «استعفا نخواهم داد؛ میایستم.»
این جمله در آغاز سومین سال فعالیت دولت چهاردهم، عملاً پیامی به منتقدان و حامیان دولت است؛ پزشکیان میخواهد نشان دهد نه قصد خروج از پاستور را دارد و نه از دفاع علنی از مسیر مذاکرهای که دولتش در آن نقش داشته عقبنشینی خواهد کرد. اکنون آزمون اصلی، نه دفاع لفظی از تفاهمنامه، بلکه میزان اجرای تعهدات طرف مقابل و تأثیری است که این مسیر بر امنیت منطقه، اقتصاد ایران و زندگی روزمره مردم خواهد گذاشت.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پرطرفدارترین
