جمله جنجالی پزشکیان درباره آزادی؛ «پول نداریم، نمی‌سازیم»

موضوع بازسازی مجموعه آزادی طی ماه‌های گذشته یکی از پرونده‌های مهم ورزش ایران بوده است.

در کنار ادامه عملیات عمرانی ورزشگاه اصلی آزادی، سالن ۱۲ هزار نفری این مجموعه نیز پس از آسیب‌هایی که در جریان جنگ متحمل شد، نیازمند تصمیم‌گیری فوری درباره بازسازی یا حتی احداث مجدد بخش‌هایی از سازه است.

در همین ارتباط، هنگامی که موضوع تأمین اعتبار این پروژه با رئیس‌جمهور مطرح شد، پزشکیان پاسخی کوتاه داد که به سرعت در رسانه‌ها بازتاب پیدا کرد.

او گفت: «پول نداریم، نمی‌سازیم.»

اگرچه این پاسخ تنها چند کلمه است، اما از نظر مدیریتی می‌تواند معنای مهمی داشته باشد؛ زیرا مستقیماً محدودیت منابع مالی دولت برای پروژه‌های عمرانی ورزشی را برجسته می‌کند.

سالن ۱۲ هزار نفری آزادی چه آسیبی دید؟

سالن ۱۲ هزار نفری آزادی یکی از مهم‌ترین فضاهای سرپوشیده ورزشی کشور است و طی دهه‌های گذشته میزبان رقابت‌های بزرگی در رشته‌هایی مانند والیبال، بسکتبال، کشتی و سایر مسابقات ملی و بین‌المللی بوده است.

گزارش‌های منتشرشده پس از جنگ نشان داد این سالن با خسارت جدی مواجه شده است.

محمدعلی ثابت‌قدم، مدیرعامل شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی، پیش‌تر اعلام کرده بود علاوه بر تخریب سالن ۱۲ هزار نفری، موج انفجار به بخش‌های دیگری از مجموعه نیز آسیب زده و ساختمان‌های اطراف هم خسارت دیده‌اند.

بنابراین مسئله تنها یک تعمیر جزئی نیست و بازگرداندن مجموعه به وضعیت قبل می‌تواند به منابع مالی قابل توجهی نیاز داشته باشد.

دولت قبلاً از بازسازی سخن گفته بود

اهمیت جمله تازه پزشکیان وقتی بیشتر می‌شود که آن را کنار اظهارات قبلی مدیران ورزشی قرار دهیم.

احمد دنیامالی، وزیر ورزش، پیش‌تر اعلام کرده بود بازسازی سالن ۱۲ هزار نفری در دستور کار قرار دارد و مشاوران در حال بررسی طرحی برای نوسازی اساسی آن با معماری و تجهیزات جدید هستند.

حتی در خرداد ۱۴۰۵ نیز گزارش‌هایی منتشر شد که از برنامه بازسازی مجموعه آزادی با استانداردهای جدید و استفاده از توان مشاوران داخلی و خارجی خبر می‌داد.

بنابراین پاسخ «نمی‌سازیم» رئیس‌جمهور در ظاهر با مسیری که پیش‌تر از سوی وزارت ورزش ترسیم شده بود، متفاوت است.

حالا باید مشخص شود آیا این جمله به معنای توقف کامل پروژه است یا صرفاً به این معناست که دولت حاضر نیست پروژه را مستقیماً از بودجه عمومی تأمین کند.

ماجرای بودجه ۱۶ همتی چیست؟

ابهام بزرگ‌تر به اعدادی مربوط می‌شود که پیش‌تر برای بازسازی مجموعه‌های ورزشی مطرح شده بود.

در فروردین ۱۴۰۵، اعضای فراکسیون ورزش مجلس پس از بازدید از بخش‌های آسیب‌دیده مجموعه آزادی، از برآورد حدود ۱۶ هزار میلیارد تومان برای بازسازی مجموعه‌های ورزشی آسیب‌دیده از جنگ سخن گفتند.

این عدد علاوه بر سالن ۱۲ هزار نفری، خسارت‌های واردشده به ورزشگاه اصلی آزادی، فدراسیون‌های مختلف و سایر زیرساخت‌های ورزشی را نیز در بر می‌گرفت.

اکنون این سؤال مطرح است که آیا چنین بودجه‌ای عملاً قابل تأمین نبوده یا دولت اولویت‌های دیگری برای تخصیص منابع خود در نظر گرفته است.

چرا دولت برای پروژه‌های ورزشی پول ندارد؟

اقتصاد ایران در سال‌های اخیر با محدودیت جدی منابع بودجه‌ای روبه‌رو بوده است.

هزینه‌های جاری دولت، طرح‌های عمرانی نیمه‌تمام، مسائل معیشتی، انرژی، سلامت، آموزش و بازسازی خسارت‌های ناشی از جنگ همگی برای منابع محدود بودجه‌ای رقابت می‌کنند.

در چنین شرایطی، پروژه‌ای مانند بازسازی کامل یک مجموعه ورزشی بزرگ ممکن است در اولویت پایین‌تری نسبت به زیرساخت‌های حیاتی قرار گیرد.

اما از سوی دیگر، آزادی یک مجموعه معمولی نیست.

این مجموعه بخش بزرگی از زیرساخت ورزش قهرمانی و میزبانی مسابقات بین‌المللی ایران را تشکیل می‌دهد و نبود سالن ۱۲ هزار نفری می‌تواند فدراسیون‌های مختلف را برای برگزاری رقابت‌های سطح بالا با مشکل مواجه کند.

به همین دلیل، تصمیم درباره عدم بازسازی آن صرفاً یک تصمیم عمرانی نیست و پیامدهای ورزشی نیز خواهد داشت.

آیا بخش خصوصی می‌تواند وارد شود؟

یکی از سناریوهایی که پس از چنین اظهاراتی می‌تواند مطرح شود، استفاده از سرمایه‌گذاری غیردولتی است.

اگر دولت امکان تخصیص مستقیم بودجه نداشته باشد، مدل‌هایی مانند مشارکت بخش خصوصی، واگذاری حق بهره‌برداری یا قراردادهای BOT می‌توانند مطرح شوند.

در بسیاری از کشورهای جهان، سالن‌های ورزشی بزرگ تنها با بودجه عمومی ساخته نمی‌شوند و بخش خصوصی در ازای بهره‌برداری تجاری در ساخت یا بازسازی آنها مشارکت می‌کند.

مجموعه آزادی نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی و ظرفیت برگزاری رویدادهای بزرگ ورزشی و فرهنگی، بالقوه امکان درآمدزایی دارد.

البته چنین مدلی نیازمند قرارداد شفاف، دوره بهره‌برداری مشخص و تضمین حفظ کاربری ورزشی مجموعه است.

آزادی؛ پروژه‌ای که سال‌ها درگیر بازسازی است

موضوع فرسودگی مجموعه آزادی تازه نیست.

ورزشگاه اصلی فوتبال نیز طی سال‌های اخیر وارد فرآیند طولانی بازسازی شده و مسئولان چندین بار زمان‌های مختلفی برای تکمیل پروژه اعلام کرده‌اند.

حتی پیش از خسارت‌های جنگ، بازسازی سکوها، سازه، تأسیسات و چمن ورزشگاه اصلی یکی از پروژه‌های مهم وزارت ورزش بود.

مدیرعامل شرکت توسعه در فروردین امسال گفته بود هدف این است که بازسازی ورزشگاه اصلی آزادی تا اواخر مرداد به مرحله مناسبی برسد.

اما خسارت‌های جنگ شرایط مجموعه را پیچیده‌تر کرد و نیاز مالی پروژه را افزایش داد.

سالن ۱۲ هزار نفری چه نقشی در ورزش ایران دارد؟

اهمیت این سالن زمانی مشخص می‌شود که بدانیم ایران برای میزبانی رقابت‌های بزرگ سرپوشیده گزینه‌های بسیار محدودی دارد.

سالن ۱۲ هزار نفری آزادی برای دهه‌ها یکی از اصلی‌ترین محل‌های برگزاری دیدارهای تیم‌های ملی والیبال، مسابقات کشتی، بسکتبال و رویدادهای مختلف بوده است.

از دسترس خارج شدن این سالن می‌تواند در گرفتن میزبانی مسابقات بین‌المللی نیز اثرگذار باشد.

کنفدراسیون‌ها و فدراسیون‌های جهانی برای واگذاری میزبانی، استانداردهایی درباره ظرفیت تماشاگر، امکانات رسانه‌ای، نور، رختکن‌ها، سیستم امنیتی و امکانات جانبی دارند.

در نتیجه جایگزین کردن چنین سالنی در کوتاه‌مدت آسان نیست.

«نمی‌سازیم» یا «فعلاً نمی‌توانیم بسازیم»؟

مهم‌ترین مسئله در تفسیر سخنان رئیس‌جمهور همین تفاوت است.

جمله منتشرشده بسیار کوتاه است و جزئیات بیشتری درباره مدل تصمیم‌گیری دولت ارائه نمی‌کند.

اگر منظور پزشکیان این باشد که هیچ اعتبار دولتی برای ساخت یا بازسازی وجود ندارد، پروژه باید یا متوقف شود یا منابع جدیدی برای آن پیدا شود.

اما اگر مقصود این باشد که در شرایط فعلی بودجه لازم وجود ندارد، ممکن است بازسازی تنها به زمان دیگری موکول شود.

تا زمان اعلام توضیحات تکمیلی از سوی دولت یا وزارت ورزش، نمی‌توان با قطعیت گفت که پرونده سالن ۱۲ هزار نفری بسته شده است.

فشار بودجه‌ای در برابر نیاز ورزش

اظهارات پزشکیان یک مسئله بزرگ‌تر را نیز آشکار می‌کند: فاصله میان نیازهای زیرساختی ورزش ایران و توان بودجه‌ای دولت.

ورزش ایران برای حضور در سطح بین‌المللی به ورزشگاه‌ها و سالن‌های استاندارد نیاز دارد، اما ساخت و نگهداری این مجموعه‌ها هزینه بسیار بالایی دارد.

اگر دولت قادر به تأمین تمام این هزینه‌ها نباشد، ورزش ایران ناچار است مدل اقتصادی خود را تغییر دهد.

در غیر این صورت، هر بحران مالی یا حادثه غیرمنتظره می‌تواند سال‌ها یک زیرساخت ورزشی مهم را از چرخه استفاده خارج کند.

جمع‌بندی؛ جمله‌ای که آینده آزادی را مبهم کرد

جمله «پول نداریم، نمی‌سازیم» مسعود پزشکیان شاید یکی از کوتاه‌ترین واکنش‌ها به پرونده بازسازی آزادی باشد، اما پرسش‌های زیادی ایجاد کرده است.

سالن ۱۲ هزار نفری آزادی در جریان جنگ خسارت جدی دیده و پیش از این وزارت ورزش از برنامه بازسازی آن سخن گفته بود. نمایندگان مجلس نیز هزینه بازسازی مجموعه‌های ورزشی آسیب‌دیده را در مقطعی حدود ۱۶ همت برآورد کرده بودند.

حالا باید وزارت ورزش روشن کند که آیا اظهارات رئیس‌جمهور به معنای توقف پروژه است، بازسازی به زمان دیگری موکول می‌شود یا دولت قصد دارد از سرمایه‌گذاری غیردولتی برای احیای سالن استفاده کند.

آنچه فعلاً مشخص است این است که آینده یکی از مهم‌ترین سالن‌های ورزشی ایران بیش از گذشته به مسئله تأمین پول گره خورده است.