پسته تازه در آستانه کیلویی ۱.۵ میلیون؛ شوک تازه از نرخ‌نامه میوه تهران

میدان بزرگ میوه و تره‌بار تهران نرخ عمده محصولات کشاورزی برای هفته سوم مرداد، یعنی بازه ۱۹ تا ۲۵ مرداد ۱۴۰۵، را منتشر کرده است. براساس این نرخ‌نامه، قیمت برخی از کالاهای روزمره مانند سیب‌زمینی، خیار و هویج نیز به محدوده‌هایی رسیده که پس از اضافه‌شدن هزینه شبکه خرده‌فروشی، می‌توانند به مرز یا حتی بالاتر از کیلویی ۱۰۰ هزار تومان برسند.

پسته تازه واقعاً چقدر گران شده است؟

پسته تازه با قیمت عمده حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان، شاخص‌ترین عدد نرخ‌نامه جدید است. گزارش امروز می‌گوید این محصول سال گذشته در بالاترین سطح حدود ۶۰۰ تا ۶۵۰ هزار تومان قیمت داشته است. بر این مبنا، افزایش قیمت حدود ۶۹ تا ۸۳ درصد محاسبه می‌شود.

با این حال، آرشیو قیمت‌های ۱۳ مرداد ۱۴۰۴ مهر، پسته تازه را در دامنه ۴۹۸ تا ۶۸۰ هزار تومان ثبت کرده بود. اگر سقف ۶۸۰ هزار تومانی را ملاک قرار دهیم، افزایش قیمت تا یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان حدود ۶۱.۸ درصد است. بنابراین برای مقایسه دقیق‌تر باید کیفیت، نوع محصول و مقطع زمانی یکسان باشد.

نکته مهم‌تر اما قیمت نهایی برای مصرف‌کننده است. در گزارش نرخ‌نامه ذکر شده محصولات عمده با افزایش حدود ۳۰ تا ۳۵ درصدی در خرده‌فروشی سطح شهر عرضه می‌شوند. بر این مبنا، پسته یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومانی می‌تواند در فروشگاه به حدود ۱.۴۳ تا ۱.۴۸۵ میلیون تومان برسد. این عدد یک محاسبه نظری براساس همان ضریب اعلام‌شده است و الزاماً نرخ تمام مغازه‌های تهران نیست.

قیمت میوه و سبزی در مغازه چقدر می‌شود؟

اگر دامنه ۳۰ تا ۳۵ درصدی گزارش را روی برخی اقلام مهم اعمال کنیم، تصویر ملموس‌تری از هزینه احتمالی خرید خانوار به دست می‌آید:

مبنای محاسبات جدول، قیمت‌های عمده منتشرشده و دامنه ۳۰ تا ۳۵ درصدی ذکرشده در گزارش است. هزینه واقعی می‌تواند بر اساس درجه محصول، ضایعات، حمل، محله و سیاست فروشگاه متفاوت باشد.

زنجبیل و لیموترش رکورددار صیفی‌جات

در میان سبزی و صیفی‌های اعلام‌شده، زنجبیل تازه با کیلویی ۳۶۰ هزار تومان یکی از گران‌ترین اقلام است. لیموترش سنگی ۲۹۰ هزار تومان، سیر خشک ۲۲۹ هزار تومان، لیموترش مینابی ۲۱۹ هزار تومان و بامیه ۱۵۹ هزار تومان قیمت دارند.

در سوی دیگر جدول، پیاز ریز با ۲۲ هزار تومان، کلم چینی با ۲۵ هزار تومان، خیار سالادی با ۳۰ هزار تومان و سیب‌زمینی ریز و گل‌کلم با ۳۵ هزار تومان در میان ارزان‌ترین گزینه‌های عمده قرار گرفته‌اند.

این فاصله گسترده نشان می‌دهد صحبت از «تورم میوه و سبزی» به‌صورت یک عدد واحد، همیشه تصویر دقیقی نمی‌دهد. شرایط عرضه و برداشت هر محصول می‌تواند مسیر قیمت آن را کاملاً از کالای دیگر جدا کند.

سیب‌زمینی و خیار چرا مهم شده‌اند؟

سیب‌زمینی معمولی در نرخ‌نامه جدید ۷۲ هزار تومان و خیار رسمی ۸۳ هزار تومان قیمت خورده‌اند. خیار گلخانه‌ای نیز ۷۸ هزار تومان و هویج فرنگی ۷۹ هزار تومان اعلام شده است.

اهمیت این ارقام زمانی بیشتر می‌شود که داده‌های تورمی تیرماه را کنار آنها بگذاریم. گزارش هفته قبل با استناد به داده‌های مرکز آمار نوشته بود هویج فرنگی در تیر ۱۴۰۵ نسبت به ماه قبل ۴۰.۲ درصد، سیب‌زمینی ۲۰.۵ درصد، خیار ۱۵.۲ درصد و کدو سبز ۱۴.۸ درصد افزایش قیمت داشته‌اند. در همان ماه، تورم ماهانه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۲.۵ درصد اعلام شده بود.

یعنی رشد قیمت برخی سبزیجات پرمصرف چند برابر متوسط تورم ماهانه گروه خوراکی بوده است.

نسبت به پارسال چه اتفاقی افتاده است؟

مقایسه سالانه نیز تصویر قابل‌توجهی ارائه می‌کند، هرچند باید میان نرخ عمده و خرده‌فروشی تفاوت گذاشت.

در مرداد ۱۴۰۴، مهر در رصد خرده‌فروشی مناطق مرکزی و جنوبی تهران، سیب‌زمینی را حدود ۲۸ هزار و ۸۰۰ تا ۳۵ هزار و ۸۰۰ تومان و پیاز سفید را ۱۹ هزار و ۸۰۰ تا ۲۹ هزار و ۸۰۰ تومان گزارش کرده بود. امسال فقط نرخ عمده سیب‌زمینی ۷۲ هزار و پیاز سفید ۴۴ هزار تومان است.

چون اعداد سال گذشته بخشی از بازار خرده‌فروشی و اعداد امسال عمده‌فروشی هستند، محاسبه مستقیم «درصد تورم رسمی» با آنها درست نیست؛ اما جهت حرکت سطح قیمت‌ها را به‌خوبی نشان می‌دهند.

در همان گزارش سال ۱۴۰۴، لیموترش حدود ۱۷۸ هزار، هویج ۳۹ هزار و ۸۰۰ و کرفس ۲۹ هزار و ۸۰۰ تومان در بازار خرده‌فروشی گزارش شده بود. نرخ عمده امسال برای لیموترش سنگی ۲۹۰ هزار، هویج ۷۹ هزار و کرفس ۴۹ هزار تومان است.

همه چیز گران نشده؛ مسیر میوه‌ها یکسان نیست

یکی از نکات مهم داده‌های مرکز آمار این است که تغییر قیمت تمام محصولات در یک جهت نبوده است. در تیرماه موز نسبت به خرداد ۱۲.۹ درصد و هلو ۱۱.۷ درصد ارزان‌تر شده بودند؛ در مقابل پرتقال ۲۵.۱ درصد، سیب ۱۷.۶ درصد و هندوانه ۹.۸ درصد رشد قیمت داشتند.

این مسئله نشان می‌دهد عرضه فصلی همچنان نقش مهمی در بازار میوه دارد. با ورود محصول تازه و افزایش برداشت، حتی در فضای تورمی نیز برخی اقلام می‌توانند کاهش قیمت داشته باشند.

بنابراین نمی‌توان صرفاً از تورم عمومی نتیجه گرفت که تمام میوه‌ها در هفته‌های آینده گران‌تر خواهند شد.

تا پایان مرداد منتظر کاهش قیمت باشیم؟

برای ادامه مرداد سه سناریو وجود دارد.

در سناریوی اول، افزایش عرضه محصولات تابستانی می‌تواند بعضی میوه‌ها و صیفی‌ها را ارزان‌تر کند. این اتفاق معمولاً برای محصولاتی محتمل‌تر است که در اوج فصل برداشت قرار دارند.

در سناریوی دوم، کالاهایی مانند پسته تازه که عرضه آنها در ابتدای فصل محدودتر است ممکن است با افزایش ورود محصول به بازار تعدیل شوند؛ اما میزان این کاهش به حجم برداشت، کیفیت محصول و تقاضا بستگی دارد.

سناریوی سوم مربوط به اقلامی است که هزینه تولید، حمل یا محدودیت عرضه آنها بالاست. این گروه می‌توانند با وجود افزایش عرضه عمومی بازار، همچنان در سطح قیمتی بالا باقی بمانند.

بنابراین پیش‌بینی «ریزش کلی قیمت میوه» یا «گرانی همه محصولات» برای باقی‌مانده مرداد پشتوانه کافی ندارد.

جمع‌بندی؛ پسته یک‌میلیونی فقط ابتدای ماجراست

نرخ‌نامه ۱۹ تا ۲۵ مرداد نشان می‌دهد فشار قیمت در بازار میوه و سبزی همچنان جدی است. پسته تازه با قیمت عمده حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان شاخص‌ترین نمونه است و با ضریب خرده‌فروشی ذکرشده در گزارش، قیمت نظری آن می‌تواند به نزدیکی یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برسد.

اما گرانی فقط به محصولات لوکس محدود نیست. خیار رسمی ۸۳ هزار، هویج ۷۹ هزار و سیب‌زمینی ۷۲ هزار تومان در عمده‌فروشی قیمت خورده‌اند؛ یعنی بعضی اقلام روزمره نیز پس از رسیدن به فروشگاه می‌توانند حوالی ۱۰۰ هزار تومان در هر کیلو تمام شوند.

مهم‌ترین نکته برای مصرف‌کننده این است که قیمت میدان با قیمت مغازه یکی نیست. نرخ عمده نقطه شروع زنجیره توزیع است و کیفیت محصول، هزینه حمل، افت و ضایعات و حاشیه خرده‌فروشی روی عدد نهایی اثر می‌گذارند.

بازار مرداد یک پیام روشن دارد: پسته تازه حالا نماد گرانی میوه شده، اما فشار اصلی زمانی احساس می‌شود که کالاهای پایه‌ای و روزمره نیز یکی‌یکی به محدوده‌های قیمتی تازه وارد می‌شوند.