قیمت برنج هاشمی امروز ۱۹ مرداد ۱۴۰۵؛ کیسه ۱۰ کیلویی تا ۵.۷ میلیون تومان رسید

فهرست منتشرشده امروز نشان می‌دهد «برنج هاشمی صادراتی گیلان رفتاری» در بسته ۱۰ کیلوگرمی با قیمت ۵ میلیون و ۵۹۰ هزار تومان عرضه می‌شود. «برنج هاشمی فریدونکنار سورنا» نیز برای کیسه ۱۰ کیلویی ۵ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان قیمت دارد و بسته پنج کیلویی «برنج هاشمی ممتاز گیلا» ۲ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان فروخته می‌شود.

این ارقام مربوط به محصولات مشخص با برند، بسته‌بندی و کانال فروش مشخص هستند و نمی‌توان آنها را نرخ واحد تمام برنج هاشمی کشور دانست. کیفیت محصول، محل کشت، درصد خرده، سال برداشت، بوجاری، سورت، بسته‌بندی و حتی فروشنده می‌تواند قیمت نهایی را تغییر دهد.

آیا قیمت برنج هاشمی واقعاً در سقف منجمد شده است؟

در مورد برخی کالاهای برنددار، نشانه‌هایی از ثبات طولانی قیمت دیده می‌شود. برای نمونه، همین برنج هاشمی صادراتی گیلان رفتاری با قیمت ۵ میلیون و ۵۹۰ هزار تومان برای کیسه ۱۰ کیلویی، در گزارش ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز با همین رقم دیده می‌شد و در ۱۴ اردیبهشت هم همین قیمت برای آن ثبت شده بود.

این موضوع نشان می‌دهد قیمت درج‌شده برای این کالای خاص دست‌کم طی چند ماه تغییر نکرده است. اما از نظر تحلیلی، این شواهد برای نتیجه‌گیری درباره «انجماد کل بازار برنج هاشمی» کافی نیست.

داده‌های روز بازار نشان می‌دهد طارم هاشمی در سطح کارخانه حدود کیلویی ۳۶۵ هزار تومان و نوع سورت‌شده و بوجارشده آن حدود ۴۱۰ هزار تومان قیمت دارد. همچنین در برخی منابع تخصصی، هاشمی گیلان بسته به کیفیت و حجم خرید در محدوده‌ای متفاوت عرضه می‌شود.

به عبارت دیگر، فاصله‌ای قابل توجه بین محصول در مبدأ و برنج ممتاز بسته‌بندی‌شده در قفسه فروشگاه وجود دارد.

چرا برنج ۴۱۰ هزار تومانی در فروشگاه ۵۷۰ هزار تومان می‌شود؟

این فاصله صرفاً سود فروشنده نیست. محصولی که از کارخانه خارج می‌شود تا رسیدن به مصرف‌کننده چند مرحله دیگر را طی می‌کند: بوجاری و سورت دقیق‌تر، جداسازی دانه شکسته، بسته‌بندی، انبارداری، حمل میان‌استانی، بازاریابی، هزینه شبکه توزیع و حاشیه فروش خرده‌فروشی.

برای نمونه، جهاد کشاورزی گیلان نرخ رسمی تبدیل شلتوک به برنج سفید را برای سال جاری اعلام کرده است. در واحدهای مدرن، کارمزد تبدیل شالی برداشت مستقیم ۸۴ هزار ریال به ازای هر کیلو شلتوک و برای شالی خشک‌شده ۸۲ هزار ریال تعیین شده و هزینه بوجاری و دسته‌بندی نیز جداگانه محاسبه می‌شود.

این اعداد به‌تنهایی فاصله صدها هزار تومانی کارخانه تا خرده‌فروشی را توضیح نمی‌دهند، اما نشان می‌دهند حتی پس از برداشت، محصول مجموعه‌ای از هزینه‌های فرآوری را پشت سر می‌گذارد.

از سوی دیگر، مقایسه برنج طارم هاشمی کارخانه با یک برند «صادراتی» یا محصول ممتاز فریدونکنار مقایسه کاملاً هم‌سطحی نیست. کیفیت دانه، محل تولید و درجه سورت نیز بخشی از اختلاف قیمت را ایجاد می‌کند.

برنج هاشمی چرا گران‌تر از بسیاری ارقام ایرانی است؟

هاشمی از مهم‌ترین ارقام کیفی شمال ایران است و محبوبیت آن به عطر، طعم، کیفیت پخت و ساختار دانه مربوط می‌شود. گیلان بزرگ‌ترین تولیدکننده ارقام بومی و کیفی برنج کشور است و ۲۳۸ هزار هکتار شالیزار دارد. طبق آمار جهاد کشاورزی، سالانه حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار تن شلتوک معادل ۷۵۰ هزار تن برنج سفید در این استان تولید می‌شود.

نکته مهم‌تر اینکه بیش از ۸۵ درصد محصول برنج گیلان به ارقام کیفی هاشمی و علی‌کاظمی اختصاص دارد. همین جایگاه نشان می‌دهد هاشمی یک محصول حاشیه‌ای یا بسیار کمیاب نیست، اما تقاضای بالا برای نوع درجه‌یک آن باعث شده بخش ممتاز بازار قیمت بالاتری نسبت به ارقام پرمحصول داشته باشد.

قیمت‌گذاری هاشمی علاوه بر هزینه تولید، تحت تأثیر کیفیت محصول یک مزرعه مشخص قرار دارد. برنج یکدست، کم‌خرده، خوش‌عطر و دارای پخت مناسب ممکن است حتی در یک منطقه با نرخ بیشتری از محصول درجه دو معامله شود.

فصل برداشت آغاز شده؛ چرا قیمت هنوز پایین نیامده؟

در حالت معمول، ورود محصول تازه می‌تواند فشار عرضه را افزایش دهد و مانع رشد قیمت شود. برداشت برنج در گیلان آغاز شده و حتی در ۱۸ مرداد عملیات برداشت مکانیزه در شالیزارهای بندرانزلی شروع شده است. در این شهرستان پیش‌بینی می‌شود حدود ۱۱ هزار تن برنج سفید از پنج هزار هکتار شالیزار برداشت شود.

در مازندران نیز مسئولان جهاد کشاورزی پیش‌بینی کرده‌اند به دلیل افزایش سطح زیرکشت ارقام پرمحصول و شرایط آب‌وهوایی مناسب، تولید شلتوک امسال ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش یابد و از یک میلیون و ۸۰۰ هزار تن عبور کند.

از این منظر، بازار در هفته‌های آینده با ورود حجم بیشتری از برنج نو مواجه خواهد شد؛ بنابراین نمی‌توان با قطعیت گفت قیمت‌های امروز برای ماه‌های آینده نیز بدون تغییر باقی می‌مانند.

اما افزایش عرضه تنها یک طرف معادله است.

هزینه تولید کف قیمت برنج را بالا برده است

مسئولان جهاد کشاورزی مازندران نیز افزایش هزینه نهاده‌ها، دستمزد کارگری، شالیکوبی، بسته‌بندی و سایر مخارج جانبی را از عوامل رشد قیمت تمام‌شده برنج عنوان کرده‌اند. به گفته این مجموعه، هدف از تعیین نرخ تعادلی جدید باید پوشش هزینه واقعی تولید و سود منطقی کشاورز باشد، بدون آنکه مصرف‌کننده توان خرید برنج داخلی را از دست بدهد.

همین مسئله توضیح می‌دهد چرا شروع فصل برداشت الزاماً به ریزش شدید قیمت منجر نمی‌شود.

اگر کشاورز محصول تازه خود را زیر قیمت تمام‌شده بفروشد، ادامه کشت برای فصل بعد توجیه اقتصادی نخواهد داشت. بنابراین حتی با افزایش عرضه، هزینه تولید می‌تواند مانند یک کف قیمتی عمل کند.

از طرف دیگر، کشاورز لزوماً همان مبلغی را که مصرف‌کننده در فروشگاه می‌پردازد دریافت نمی‌کند. وجود فاصله میان قیمت شالی، برنج سفید در کارخانه و محصول بسته‌بندی‌شده یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های زنجیره بازار برنج است.

خرید خرد خانوارها چه اثری بر بازار دارد؟

با کیسه ۱۰ کیلویی ۵.۷ میلیون تومانی، خرید برنج ممتاز ایرانی برای بسیاری از خانوارها به یک هزینه قابل توجه تبدیل شده است.

اگر یک خانواده ماهانه ۱۰ کیلو برنج هاشمی از این گروه قیمتی مصرف کند، هزینه سالانه آن فقط برای برنج به حدود ۶۶ تا ۶۸ میلیون تومان می‌رسد. به همین دلیل حرکت به سمت بسته‌های پنج کیلویی، نیم‌دانه، سرلاشه، ارقام پرمحصول و حتی برنج خارجی از نظر اقتصادی قابل انتظار است.

اما خرید بسته کوچک‌تر الزاماً هزینه هر کیلو را کاهش نمی‌دهد. برای مثال، هاشمی ممتاز گیلا در بسته پنج کیلویی معادل کیلویی ۵۵۰ هزار تومان است؛ یعنی همچنان در محدوده محصولات گران بازار قرار دارد.

بنابراین بسته کوچک بیشتر فشار پرداخت یک‌باره را کاهش می‌دهد، نه لزوماً قیمت واقعی برنج را.

آیا برنج خارجی می‌تواند قیمت هاشمی را پایین بیاورد؟

بازار وارداتی می‌تواند به‌صورت غیرمستقیم روی تقاضای برنج ایرانی اثر بگذارد، زیرا بخشی از مصرف‌کنندگان در صورت افزایش شدید قیمت داخلی به سمت محصولات هندی و پاکستانی حرکت می‌کنند.

با این حال، بازار واردات امسال نیز شرایط عادی نداشته است. انجمن واردکنندگان اعلام کرده واردات برنج در سه‌ماهه نخست ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال گذشته بیش از ۵۰ درصد کاهش یافته که به مشکلات ارزی، بدهی به تأمین‌کنندگان خارجی و محدودیت‌های زنجیره تأمین نسبت داده شده است.

درباره مقررات فصل برداشت نیز ابهام‌هایی ایجاد شده است. آخرین توضیح جهاد کشاورزی مازندران این بوده که ثبت سفارش جدید در دوره ممنوعیت انجام نمی‌شود و تصمیم اخیر دولت صرفاً اجازه ترخیص برخی محموله‌های موجود در بنادر را داده است.

بنابراین نمی‌توان فرض کرد واردات در کوتاه‌مدت لزوماً فشار نزولی شدیدی بر قیمت برنج هاشمی ایجاد خواهد کرد.

پیش‌بینی قیمت برنج هاشمی در هفته‌های آینده

محتمل‌ترین سناریوی کوتاه‌مدت، ثبات یا تعدیل محدود قیمت‌هاست، نه ریزش ناگهانی.

از یک سو برداشت محصول جدید در گیلان و مازندران در حال گسترش است و پیش‌بینی افزایش تولید در مازندران می‌تواند عرضه را تقویت کند. این عامل به سود مصرف‌کننده و مانعی در برابر جهش تازه قیمت است.

از سوی دیگر، سطح بالای هزینه تولید، شالیکوبی، بسته‌بندی و توزیع اجازه نمی‌دهد قیمت‌ها به‌آسانی به سطوح سال‌های قبل برگردند.

بر همین اساس، تعبیر دقیق‌تر از وضعیت امروز این است که بخش ممتاز و برنددار بازار هاشمی در قیمت‌های بالا مقاومت می‌کند، اما کل بازار در یک نرخ ثابت منجمد نشده است.

قیمت ۵ میلیون و ۵۹۰ تا ۵ میلیون و ۷۰۰ هزار تومانی کیسه‌های ۱۰ کیلویی، تصویر ویترین محصولات ممتاز است؛ در حالی که قیمت مبدأ و کارخانه پایین‌تر است و ورود برنج تازه می‌تواند این فاصله را در هفته‌های آینده تحت فشار قرار دهد.

برای خانوارها نیز نتیجه روشن است: برنج هاشمی درجه‌یک بیش از گذشته به کالایی گران در سبد غذایی تبدیل شده و تا زمانی که هزینه تولید و فاصله میان مزرعه تا خرده‌فروشی کاهش پیدا نکند، انتظار بازگشت گسترده قیمت‌ها به سطوح پایین‌تر چندان واقع‌بینانه نیست.