قرعه والیبال ایران در قهرمانی آسیا ۲۰۲۶؛ مسیر مستقیم المپیک ۲۰۲۸ مشخص شد

اهمیت این دوره بسیار بیشتر از یک قهرمانی معمولی آسیاست. طبق سیستم رسمی انتخابی المپیک ۲۰۲۸، قهرمان هر یک از پنج مسابقه قاره‌ای سال ۲۰۲۶ مستقیماً سهمیه المپیک می‌گیرد. بنابراین قهرمان آسیا همان شب فینال بلیت لس‌آنجلس را نیز قطعی خواهد کرد. سه تیم برتر قهرمانی آسیا نیز سهمیه قهرمانی مردان جهان ۲۰۲۷ را به دست می‌آورند.

گروه ایران؛ چین مهم‌ترین مانع مرحله مقدماتی

قرعه مسابقات ۱۲ تیم را در سه گروه چهارتیمی قرار داده است. ژاپن میزبان همراه استرالیا، بحرین و عمان در گروه اول قرار دارد؛ ایران، چین، هند و نیوزیلند گروه دوم را تشکیل می‌دهند و قطر، کره‌جنوبی، چین‌تایپه و تایلند در گروه سوم حضور خواهند داشت.

برای ایران، چین بدون تردید جدی‌ترین حریف این مرحله است. نتایج لیگ ملت‌های ۲۰۲۶ شاید در نگاه اول تصویر متفاوتی ایجاد کند؛ ایران مرحله مقدماتی VNL را با سه پیروزی و ۹ شکست تمام کرد و چین تنها یک پیروزی در ۱۲ مسابقه داشت. با این حال چین به دلیل میزبانی مرحله نهایی وارد یک‌چهارم نهایی شد و مقابل ژاپن نمایش بسیار بهتری داشت؛ ست اول را برد و در نهایت ۳ بر یک شکست خورد. بنابراین تکیه بر جدول مرحله مقدماتی لیگ ملت‌ها و تصور یک چین ضعیف می‌تواند برای ایران گمراه‌کننده باشد.

هند و نیوزیلند نیز روی کاغذ در سطح ایران و چین قرار ندارند، اما فرمت مسابقات باعث می‌شود حتی نحوه بردن این بازی‌ها اهمیت پیدا کند. تعداد پیروزی، امتیاز، نسبت ست‌ها و در مراحل بعد نسبت امتیازات می‌تواند جایگاه تیم‌ها را در رتبه‌بندی ترکیبی تغییر دهد.

یک اصلاح مهم درباره فرمت جدید مسابقات

در روایت اولیه یک نکته درباره سیستم سیدبندی نیازمند اصلاح است. درست است که پس از مرحله مقدماتی هشت تیم راهی یک‌چهارم نهایی می‌شوند و مسابقات به شکل سید یک مقابل سید هشت، دو مقابل هفت، سه مقابل شش و چهار مقابل پنج برگزار خواهد شد، اما تیم دوم یک گروه نمی‌تواند بالاتر از صدرنشین یک گروه دیگر قرار بگیرد.

مقررات مسابقات نشان می‌دهد ابتدا سه صدرنشین گروه‌ها با مقایسه عملکردشان رتبه‌های یک تا سه را می‌گیرند. سپس سه تیم دوم در رتبه‌های چهار تا شش قرار می‌گیرند. سه تیم سوم نیز برای رتبه‌های هفت تا ۹ مقایسه می‌شوند و دو تیم برتر آنها به یک‌چهارم نهایی می‌رسند.

بنابراین صدرنشینی ایران در گروه B اهمیت زیادی دارد. اگر ایران اول شود، قطعاً یکی از سه سید نخست خواهد بود؛ اما اینکه سید یک، دو یا سه شود به عملکردش در مقایسه با صدرنشین‌های دو گروه دیگر بستگی خواهد داشت.

چرا حتی بازی با هند و نیوزیلند مهم است؟

در فرمت سنتی مسابقات، تیم قدرتمند ممکن بود صرفاً با هدف صعود از گروه چند بازیکن اصلی را استراحت دهد. سیستم جدید چنین کاری را پرریسک‌تر می‌کند.

فرض کنید ایران هر سه بازی را ببرد، اما مقابل هند و نیوزیلند ست از دست بدهد یا پیروزی‌های دشواری کسب کند. در همان زمان ژاپن و قطر ممکن است گروه‌هایشان را با آمار بهتری تمام کنند. در این صورت ایران با وجود صدرنشینی می‌تواند سید سوم شود و مسیر متفاوتی در یک‌چهارم نهایی پیدا کند.

برعکس، سه پیروزی قاطع می‌تواند ایران را در موقعیت مناسبی قرار دهد تا در یک‌چهارم نهایی به یکی از دو تیم سوم صعودکننده برخورد کند. به همین دلیل مرحله گروهی فقط مسئله «صعود یا حذف» نیست؛ کیفیت صعود نیز مستقیماً مسیر مدال و سهمیه المپیک را تغییر می‌دهد.

ژاپن همچنان بزرگ‌ترین خطر ایران است

قرعه ایران را حداقل در مرحله مقدماتی از ژاپن دور نگه داشته، اما برای قهرمانی احتمال برخورد با میزبان بسیار بالا خواهد بود.

ژاپن قهرمان آخرین دوره مسابقات قهرمانی آسیاست. این تیم در فینال سال ۲۰۲۳ در ارومیه ایران را با نتیجه ۳ بر صفر شکست داد و برای دهمین بار قهرمان قاره شد. ژاپنی‌ها آن دوره تمام پنج مسابقه خود را بردند و تنها یک ست در کل تورنمنت واگذار کردند.

تیم ژاپن در لیگ ملت‌های ۲۰۲۶ نیز مرحله مقدماتی را با رکورد خیره‌کننده ۱۲ برد از ۱۲ مسابقه به پایان رساند و بدون شکست وارد مرحله نهایی شد. آنها چین را در یک‌چهارم نهایی کنار زدند و نخستین شکست‌شان تازه در نیمه‌نهایی مقابل آمریکا رقم خورد.

در نتیجه اگر قرار باشد تنها یک تیم به‌عنوان بزرگ‌ترین رقیب ایران برای سهمیه مستقیم المپیک معرفی شود، در شرایط فعلی ژاپن گزینه نخست است؛ آن هم با مزیت میزبانی.

یک نکته درباره محل برگزاری؛ «فوکوئوکا» اما در کیتاکیوشو

مسابقات با عنوان رسمی «Fukuoka 2026» معرفی شده و از ۴ تا ۱۳ سپتامبر، برابر با ۱۳ تا ۲۲ شهریور، برگزار خواهد شد. با این حال از نظر جغرافیایی توضیح دقیق‌تری لازم است.

فدراسیون والیبال ژاپن اعلام کرده سالن مسابقات Kitakyushu City General Gymnasium در شهر کیتاکیوشو واقع در استان فوکوئوکا است. حتی در منابع مربوط به مسابقات نیز توضیح داده شده که برای اهداف تبلیغاتی، میزبان با نام «فوکوئوکا» معرفی می‌شود. بنابراین عبارت رایج «مسابقات در شهر فوکوئوکا» از نظر برند مسابقات قابل فهم است، اما سالن اصلی در کیتاکیوشو قرار دارد.

قهرمانی آسیا واقعاً اولین مرحله انتخابی المپیک است

سیستم انتخابی لس‌آنجلس ۲۰۲۸ نسبت به المپیک پاریس تغییر کرده است. در بخش مردان ۱۲ تیم حضور خواهند داشت و آمریکا به‌عنوان میزبان یک سهمیه قطعی دارد. پنج سهمیه بعدی در سال ۲۰۲۶ به قهرمانان پنج قاره اختصاص می‌یابد.

پس از آن، قهرمانی جهان ۲۰۲۷ سه سهمیه دیگر به بهترین تیم‌هایی می‌دهد که قبلاً به المپیک راه پیدا نکرده‌اند. سه سهمیه باقیمانده نیز بعد از مرحله مقدماتی لیگ ملت‌های ۲۰۲۸ براساس رنکینگ جهانی FIVB توزیع می‌شود.

از این منظر، قهرمانی آسیا کوتاه‌ترین و مطمئن‌ترین مسیر ایران به لس‌آنجلس است. اگر ایران قهرمان شود، دیگر نیازی نیست دو سال آینده را با نگرانی درباره نتیجه قهرمانی جهان یا محاسبات رنکینگ سپری کند.

البته عبارت «نخستین سهمیه آسیا» نباید این‌گونه برداشت شود که فقط یک تیم آسیایی امکان حضور در المپیک دارد. سهمیه قهرمان آسیا تنها سهمیه مستقیم قاره‌ای است و ژاپن، ایران یا سایر تیم‌های آسیایی در صورت ناکامی در این مسابقات همچنان می‌توانند از مسیر جهانی ۲۰۲۷ یا رنکینگ ۲۰۲۸ راهی المپیک شوند.

پیاتزا از ۲۸ نفر فقط ۱۴ بازیکن را انتخاب می‌کند

اردوی ایران پس از پایان لیگ ملت‌ها وارد مرحله اصلی شده است. فدراسیون والیبال اعلام کرده روبرتو پیاتزا به تهران برگشته و ۲۸ بازیکن برای رسیدن به فهرست نهایی در تمرینات حضور دارند. از میان آنها چهره‌هایی مانند امین اسماعیل‌نژاد، مرتضی شریفی، پوریا حسین‌خانزاده، امیرحسین اسفندیار، محمدرضا حضرت‌پور، عرشیا به‌نژاد و امیرمحمد گلزاده دیده می‌شوند.

رقابت اصلی اکنون برای ورود به فهرست ۱۴ نفره است. طبق برنامه فدراسیون، تیم ملی روز ۲۹ مرداد با ۱۴ بازیکن راهی روسیه خواهد شد. هدف این اردو این است که تیم پیش از ورود به ژاپن چند مسابقه باکیفیت‌تر داشته باشد و پیاتزا ترکیب اصلی خود را در شرایط مسابقه آزمایش کند.

این اردو به‌خصوص پس از نتایج نه‌چندان مطلوب ایران در VNL ۲۰۲۶ اهمیت دارد. ایران در مرحله مقدماتی لیگ ملت‌ها با سه برد در رتبه چهاردهم قرار گرفت و حالا قهرمانی آسیا نخستین تورنمنتی است که نتیجه آن مستقیماً می‌تواند یک هدف المپیکی را محقق کند.

قرعه ایران خوب است، اما «آسان» نیست

از منظر قرعه، ایران می‌توانست شرایط دشوارتری داشته باشد. قرارنگرفتن کنار ژاپن میزبان و همچنین دوری از قطر و کره‌جنوبی در مرحله مقدماتی امتیاز محسوب می‌شود. در گروه فعلی، هدف منطقی پیاتزا باید صدرنشینی باشد.

اما خطر اصلی در این است که ایران تصور کند بردن سه حریف برای انجام مأموریت مرحله گروهی کافی است. سیستم سیدبندی جدید ارزش هر ست و حتی کیفیت پیروزی را بالا برده است. صدرنشینی ضعیف ممکن است مسیر سخت‌تری ایجاد کند و صدرنشینی قدرتمند می‌تواند ایران را در یک‌چهارم نهایی به حریف مناسب‌تری برساند.

همچنین چین را نباید براساس یک برد در مرحله مقدماتی VNL دست‌کم گرفت. این تیم چند هفته قبل در مرحله نهایی لیگ ملت‌ها مقابل ژاپنی که ۱۲ بازی مقدماتی را بدون شکست برده بود، ست نخست را گرفت و دو ست دیگر را تنها با اختلاف دو امتیاز واگذار کرد.

جمع‌بندی؛ فاصله ایران تا لس‌آنجلس فقط یک قهرمانی است

قهرمانی آسیا ۲۰۲۶ شاید مهم‌ترین تورنمنت تیم ملی والیبال ایران در شروع چرخه جدید المپیک باشد. ایران در گروهی قرار گرفته که شانس بالایی برای صدرنشینی در آن دارد، اما چین می‌تواند نخستین آزمون جدی باشد و فرمت جدید نیز اجازه نمی‌دهد مسابقات مقابل هند و نیوزیلند کم‌اهمیت تلقی شوند.

در سوی دیگر جدول، ژاپن نه‌فقط میزبان و مدافع عنوان قهرمانی آسیاست، بلکه در VNL ۲۰۲۶ نیز با ۱۲ برد پیاپی در مرحله مقدماتی نشان داد همچنان معیار قدرت والیبال قاره است. آخرین فینال آسیا نیز با برد ۳ بر صفر ژاپن مقابل ایران تمام شد.

اما جایزه این بار بسیار بزرگ‌تر است. قهرمان فوکوئوکا دیگر فقط جام قاره را بالای سر نمی‌برد؛ مستقیماً راهی المپیک لس‌آنجلس ۲۰۲۸ می‌شود. برای ایران، این یعنی مأموریت پیاتزا کاملاً روشن است: سه سال پس از شکست در فینال ارومیه، بازگشت به قله آسیا این بار معادل گرفتن بلیت المپیک خواهد بود.