پول گندمکاران بالاخره راه افتاد؛ واریز ۱۱۰ همت تا ۲۵ مرداد / سهم هر کشاورز چقدر می‌شود؟

اطلاعیه تازه شرایط پرونده مطالبات گندمکاران را تغییر داده است. حسن نوروزی اعلام کرده اعتبار ۱۱۰ همتی تأمین و تخصیص یافته و فرایند پرداخت آن به حساب کشاورزان آغاز شده است. طبق برنامه اعلام‌شده، تمام این مبلغ به یک‌باره واریز نمی‌شود و پرداخت‌ها در چند مرحله تا یکشنبه ۲۵ مرداد ۱۴۰۵، برابر با ۱۶ اوت ۲۰۲۶ ادامه خواهد داشت.

نکته مهم این است که اعلام رسمی آغاز پرداخت در شامگاه ۲۲ مرداد منتشر شد؛ همان روزی که گزارش‌های دیگری همچنان از محقق نشدن وعده قبلی پرداخت مطالبات خبر می‌دادند. بنابراین وضعیت پرونده در ساعات پایانی ۲۲ مرداد تغییر کرد و اکنون در روز جمعه ۲۳ مرداد، باید از «پرداخت در حال انجام» سخن گفت، نه اینکه کل ۱۱۰ همت جدید به حساب کشاورزان نشسته باشد.

در نتیجه برای کشاورزی که هنوز افزایش موجودی حساب خود را نمی‌بیند، عدم دریافت در صبح یا ظهر ۲۳ مرداد الزاماً به معنای لغو وعده نیست؛ دولت برای تکمیل این مرحله تا پایان روز ۲۵ مرداد زمان تعیین کرده است. این البته یک برنامه رسمی است و تحقق کامل آن باید پس از پایان مهلت با میزان واقعی واریزی‌ها سنجیده شود.

کدام گندمکاران چقدر پول می‌گیرند؟

سازمان هدفمندسازی برای نخستین بار در این مرحله درصد پرداخت را براساس زمان تحویل گندم تفکیک کرده است. طبق اعلام حسن نوروزی، وضعیت پس از اجرای کامل ۱۱۰ همت جدید به این شکل خواهد بود:

• کشاورزانی که از ابتدای فصل خرید تا ۱۵ اردیبهشت گندم تحویل داده‌اند، در مجموع ۹۵ درصد مطالبات خود را دریافت می‌کنند؛ تحویل‌دهندگان ۱۶ اردیبهشت تا ۲۰ خرداد به ۸۰ درصد می‌رسند؛ کشاورزان بازه ۲۱ خرداد تا ۸ تیر در مجموع ۶۵ درصد پول خود را می‌گیرند و برای گندم‌های تحویل‌شده از ۹ تیر تا ۱۹ مرداد میزان پرداخت به ۳۷ درصد مطالبات خواهد رسید.

این جدول زمانی یک واقعیت مهم را نشان می‌دهد: حتی بعد از مرحله ۱۱۰ همتی، بخش قابل‌توجهی از گندمکاران همچنان طلبکار خواهند بود.

برای نمونه، کشاورزی که در تیر یا نیمه نخست مرداد محصولش را تحویل داده، بعد از این پرداخت نیز حدود ۶۳ درصد طلبش را دریافت نکرده است. حتی قدیمی‌ترین تحویل‌دهندگان نیز براساس این برنامه هنوز پنج درصد طلب خواهند داشت.

بنابراین تیترهایی مانند «تسویه مطالبات گندمکاران تا ۲۵ مرداد» دقیق نیستند؛ آنچه تا ۲۵ مرداد وعده داده شده، پرداخت یک مرحله ۱۱۰ همتی است، نه تسویه کل بدهی دولت به کشاورزان.

عدد ۹۸ درصد به چه معناست؟ یک برداشت اشتباه رایج

یکی دیگر از اعداد مهم اطلاعیه جدید، رقم ۹۸ درصد است.

نوروزی گفته در حال حاضر حدود ۹۸ درصد گندمکاران کشور «دریافتی داشته‌اند». این عبارت نباید به این شکل تفسیر شود که ۹۸ درصد پول گندم پرداخت شده یا ۹۸ درصد کشاورزان تمام مطالبات خود را دریافت کرده‌اند.

معنای اعلام سازمان هدفمندسازی این است که حدود ۹۸ درصد کشاورزان مشمول، دست‌کم بخشی از پول خود را گرفته‌اند. همان جدول درصدها نشان می‌دهد بعضی کشاورزان پس از مرحله جدید فقط به ۳۷ درصد دریافت می‌رسند.

تفاوت این دو شاخص اساسی است: «تعداد کشاورزانی که حداقل یک پرداخت گرفته‌اند» با «درصد کل مطالبات پرداخت‌شده» یکسان نیست.

به همین علت ارزیابی وضعیت واقعی باید با رقم ریالی پرداخت‌ها انجام شود.

دولت بعد از این واریز چند درصد پول گندم را پرداخت کرده است؟

پیش از این مرحله، مجموع پرداخت رسمی به گندمکاران حدود ۱۱۰.۱ همت بود. با واریز کامل ۱۱۰ همت جدید، رقم تجمعی به ۲۲۰.۱ همت خواهد رسید.

در مقابل، علیقلی ایمانی، مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران، چند روز قبل اعلام کرد حدود ۸ میلیون تن گندم به ارزش نزدیک به ۴۰۰ همت از کشاورزان خریداری شده است.

اگر همین رقم ۴۰۰ همت را مبنا قرار دهیم، پرداخت ۲۲۰.۱ همت معادل تقریباً ۵۵ درصد ارزش گندم خریداری‌شده تا آن مقطع خواهد بود.

این نسبت در مقایسه با وضعیت پیش از پرداخت جدید جهش بزرگی است؛ قبل از این مرحله، ۱۱۰ همت پرداخت در برابر ۴۰۰ همت خرید به معنی پوشش تقریبی ۲۷.۵ درصدی بود.

اما یک نکته مهم وجود دارد: خرید تضمینی هنوز ادامه دارد و گندم استان‌های سردسیر همچنان وارد مراکز خرید می‌شود. بنابراین اگر ارزش کل خرید از ۴۰۰ همت بالاتر برود، نسبت واقعی پرداخت نیز تغییر خواهد کرد. رقم ۵۵ درصد یک محاسبه تقریبی براساس آخرین عدد منتشرشده از ارزش خرید است، نه درصد نهایی فصل.

چرا پرداخت ۱۱۰ همت این‌قدر مهم بود؟

مسئله فقط بدهی یک خریدار به فروشنده نیست. گندمکار بخش زیادی از سرمایه سالانه خود را برای بذر، کود، سم، سوخت، ماشین‌آلات، کارگر و سایر هزینه‌های تولید خرج می‌کند و پس از تحویل محصول برای تأمین سرمایه کشت بعدی به پول فروش نیاز دارد.

تأخیر چندماهه در پرداخت به‌خصوص برای کشاورزان مناطق سردسیر اهمیت زیادی دارد، زیرا فاصله زیادی تا شروع عملیات کشت پاییزه باقی نمانده است.

همین نگرانی باعث شده بود تشکل‌های گندمکاری طی هفته‌های اخیر بارها درباره آثار تأخیر بر تحویل محصول و انگیزه کشاورزان هشدار دهند. بنیاد ملی گندمکاران در آخرین آمار خود میزان خرید را حدود ۸ میلیون تن اعلام و تأکید کرده بود که نحوه پرداخت مطالبات می‌تواند بر ادامه تحویل گندم به مراکز دولتی تأثیر بگذارد.

پرداخت ۱۱۰ همت جدید از این جهت می‌تواند بخشی از فشار نقدینگی را کاهش دهد، اما با توجه به باقی ماندن درصد زیادی از مطالبات بعضی گروه‌ها، مشکل هنوز کاملاً حل نشده است.

دولت برای خرید گندم پول کافی در بودجه دارد؟

از نظر بودجه‌ای، برای امسال رقم بزرگی پیش‌بینی شده است.

اکبر فتحی، معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، پیش‌تر گفته بود در بودجه سال ۱۴۰۵ حدود ۵۰۴ همت برای خرید تضمینی گندم و یارانه کود و بذر در نظر گرفته شده و با پیش‌بینی خرید ۱۰ میلیون تن، هزینه خرید گندم حدود ۴۸۵ همت برآورد شده است.

بنیاد ملی گندمکاران نیز در ابتدای فصل گفته بود اعتبار ۵۰۴ همتی می‌تواند خرید حدود ۱۰.۵ میلیون تن را پوشش دهد.

بنابراین مسئله‌ای که در ماه‌های گذشته انتقادها را افزایش داد صرفاً «نبود عدد در بودجه» نبود؛ سرعت تأمین، تخصیص و انتقال منابع به حساب کشاورزان نیز نقش تعیین‌کننده داشته است.

مرحله ۱۱۰ همتی تازه نشان می‌دهد اکنون بخش قابل‌توجهی از منابع آزاد شده، اما هنوز برای رسیدن به تسویه نهایی مراحل دیگری لازم خواهد بود.

آیا مطالبات گندمکاران تا پایان مرداد تسویه می‌شود؟

اطلاعیه جدید چنین وعده‌ای نمی‌دهد.

نوروزی فقط تأکید کرده پرداخت سایر مطالبات متناسب با تأمین و تخصیص منابع مالی در مراحل بعدی ادامه خواهد یافت. بنابراین هنوز تاریخی قطعی برای تسویه صددرصدی همه کشاورزان اعلام نشده است.

این نکته به‌خصوص برای تحویل‌دهندگان تیر و مرداد مهم است؛ زیرا حتی پس از پایان مرحله جاری، طبق جدول رسمی فقط ۳۷ درصد از طلب گروه ۹ تیر تا ۱۹ مرداد پرداخت خواهد شده بود.

به بیان ساده، ۲۵ مرداد پایان مرحله دوم بزرگ پرداخت است، نه پایان پرونده مطالبات گندمکاران.

جمع‌بندی؛ خبر خوب آمد، اما هنوز بیش از ۱۰۰ همت طلب باقی می‌ماند

اعلام تخصیص ۱۱۰ همت بدون تردید مهم‌ترین خبر هفته‌های اخیر برای گندمکاران است. اگر تمام مبلغ وعده‌داده‌شده تا یکشنبه ۲۵ مرداد واریز شود، مجموع پرداخت‌های دولت به ۲۲۰.۱ هزار میلیارد تومان خواهد رسید.

در مقایسه با ارزش حدود ۴۰۰ همتی گندم خریداری‌شده تا آخرین آمار، این یعنی دولت تقریباً از پوشش ۲۷.۵ درصدی مطالبات به محدوده ۵۵ درصد می‌رسد؛ پیشرفتی بزرگ، اما هنوز فاصله‌دار با تسویه کامل.

در عین حال، نحوه توزیع پول نشان می‌دهد دولت پرداخت را بر اساس تقدم زمان تحویل تنظیم کرده است: قدیمی‌ترین فروشندگان به ۹۵ درصد دریافت می‌رسند و جدیدترین گروه فعلاً ۳۷ درصد می‌گیرد.

بنابراین خبر دقیق امروز این نیست که «پول همه گندمکاران پرداخت شد». خبر این است که بزرگ‌ترین مرحله پرداخت ماه‌های اخیر آغاز شده و قرار است تا ۲۵ مرداد ۱۱۰ همت دیگر به حساب کشاورزان برسد؛ اما پرونده بدهی دولت حتی پس از آن هم بسته نخواهد شد.

حالا مهم‌ترین معیار، اجرای کامل همین وعده است: صبح دوشنبه ۲۶ مرداد باید مشخص شود آیا تمام ۱۱۰ همت وعده‌داده‌شده واقعاً به حساب کشاورزان منتقل شده یا بخشی از آن همچنان در صف پرداخت باقی مانده است.