تحول بزرگ در والیبال نشسته؛ جام جهانی باشگاه‌ها از ۲۰۲۸ آغاز می‌شود

World ParaVolley روز ۱۴ اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد این رقابت با هدف ایجاد یک مسیر جهانی پایدار برای برترین باشگاه‌های مردان و زنان طراحی شده است. برخلاف مسابقات ملی مانند پارالمپیک، قهرمانی جهان و جام جهانی، این تورنمنت مستقیماً روی ساختار باشگاهی تمرکز خواهد داشت و باشگاه‌ها برای رسیدن به مرحله نهایی باید از مسیر مسابقات منطقه‌ای و قاره‌ای عبور کنند.

جام جهانی باشگاه‌های والیبال نشسته چه زمانی برگزار می‌شود؟

طبق برنامه رسمی، نخستین دوره مسابقات در سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۲۸ برگزار خواهد شد. تاریخ دقیق و کشور میزبان هنوز مشخص نیست و World ParaVolley اعلام کرده روند انتخاب میزبان باید تا پایان سال ۲۰۲۶ نهایی شود.

در نخستین دوره:

World ParaVolley تأکید کرده افزایش تعداد تیم‌ها در سال ۲۰۳۰ فعلاً یک برنامه احتمالی است و به روند توسعه رقابت و ساختار باشگاهی در مناطق مختلف بستگی دارد.

برگزاری مسابقات در اواخر سال ۲۰۲۸ نیز از این جهت قابل توجه است که پارالمپیک لس‌آنجلس در همان سال برگزار می‌شود. تقویم فعلی World ParaVolley، بازی‌های پارالمپیک لس‌آنجلس را برای فاصله ۲۲ اوت تا ۳ سپتامبر ۲۰۲۸ ثبت کرده است؛ بنابراین رقابت جهانی باشگاه‌ها بعد از مهم‌ترین رویداد ملی این رشته برگزار خواهد شد.

تیم ملی و تیم منتخب حق شرکت ندارند

یکی از مهم‌ترین مقررات اعلام‌شده، ممنوعیت حضور تیم‌های ملی، تیم‌های منتخب و مجموعه‌های موسوم به آل‌استار است.

World ParaVolley می‌خواهد مسابقات به باشگاه‌هایی اختصاص داشته باشد که به‌صورت رسمی و پایدار فعالیت می‌کنند. به این ترتیب، یک کشور نمی‌تواند برای حضور در مسابقات چند ستاره از باشگاه‌های مختلف را جمع کند و تیمی موقت بسازد. تنها باشگاهی که ساختار رسمی داشته و از مسیر انتخابی عبور کند می‌تواند سهمیه بگیرد.

این تصمیم می‌تواند تأثیری فراتر از خود تورنمنت داشته باشد. کشورهایی که در سطح ملی قدرتمند هستند اما لیگ منظم یا باشگاه‌های باثبات ندارند، برای رسیدن به جام جهانی باشگاه‌ها ناچار خواهند شد ساختار داخلی خود را تقویت کنند.

در مقابل، کشورهایی که لیگ‌های منظم، باشگاه‌های دارای قرارداد، کادر فنی ثابت و برنامه‌های توسعه بازیکن دارند، شانس بیشتری برای تبدیل موفقیت ملی به قدرت باشگاهی خواهند داشت.

مسیر صعود به جام جهانی باشگاه‌ها چگونه است؟

قرار نیست World ParaVolley هشت تیم را براساس دعوت یا رنکینگ جهانی انتخاب کند. باشگاه‌ها باید از مسابقات تعیین‌شده در چهار منطقه رسمی فدراسیون جهانی عبور کنند:

• آفریقا

• آسیا ـ اقیانوسیه

• اروپا

• پان‌آمریکا

World ParaVolley اعلام کرده مسابقات قاره‌ای و مراحل منطقه‌ای، ناحیه‌ای و زیرمنطقه‌ای در طول سال ۲۰۲۷ برگزار می‌شوند و باشگاه‌ها از همین مسیر سهمیه مرحله نهایی ۲۰۲۸ را کسب خواهند کرد.

جزئیاتی مانند تعداد دقیق سهمیه هر قاره، فرمت نهایی مسابقات و نحوه توزیع سهمیه میان مناطق هنوز اعلام نشده است. بنابراین فعلاً نمی‌توان گفت آسیا ـ اقیانوسیه چند نماینده مردان و زنان در جام جهانی خواهد داشت.

این موضوع برای ایران اهمیت زیادی دارد؛ زیرا باشگاه ایرانی ابتدا باید در ساختار انتخابی منطقه آسیا ـ اقیانوسیه جایگاه لازم را کسب کند و صرف قدرت تیم ملی ایران، سهمیه مستقیمی برای باشگاه‌های کشور ایجاد نخواهد کرد.

فرصت بزرگ برای والیبال نشسته ایران

اعلام این مسابقات تنها چند هفته بعد از یک موفقیت بزرگ برای ایران انجام شده است. تیم ملی مردان ایران در مسابقات جهانی ۲۰۲۶ هانگژو، بوسنی و هرزگوین را در فینال شکست داد و برای نهمین مرتبه قهرمان جهان شد؛ رکوردی که جایگاه ایران را به‌عنوان موفق‌ترین قدرت تاریخی والیبال نشسته مردان تثبیت کرد.

اما جام جهانی باشگاه‌ها چالش متفاوتی ایجاد می‌کند.

در مسابقات ملی، بهترین بازیکنان کشور در یک تیم جمع می‌شوند. در سطح باشگاهی، استعدادها میان چند تیم تقسیم می‌شوند و عواملی مانند مدیریت باشگاه، کیفیت لیگ داخلی، قرارداد بازیکنان، منابع مالی، برنامه تمرینی و امکان حضور منظم در مسابقات خارجی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

بنابراین اگر ایران بخواهد همان سلطه‌ای را که در رده ملی دارد به جام جهانی باشگاه‌ها منتقل کند، تنها در اختیار داشتن بازیکنان بزرگ کافی نیست؛ باشگاه‌های ایرانی باید بتوانند ساختاری حرفه‌ای و پایدار برای حضور در چرخه انتخابی ۲۰۲۷ ایجاد کنند.

یک نکته تاریخی؛ آیا واقعاً این «اولین» مسابقات باشگاهی جهان است؟

در اطلاعیه تازه، World ParaVolley از رقابت ۲۰۲۸ به‌عنوان نخستین Sitting Volleyball Club World Championship در ساختار جدید یاد کرده است.

بااین‌حال، آرشیو رسمی همین فدراسیون نشان می‌دهد در گذشته نیز مسابقاتی با عنوان «World Club Championship» برگزار شده است. برای نمونه، در پروفایل رسمی صادق بیگدلی، ملی‌پوش سابق ایران، قهرمانی در مسابقات باشگاه‌های جهان سال ۲۰۱۰ در مصر ثبت شده است. همچنین در سوابق علیرضا معمری آمده که او در دوره ۲۰۰۹-۲۰۱۰ همراه باشگاهش مقام سوم یک Club World Championship را به دست آورده است.

بنابراین تعبیر دقیق‌تر این است که مسابقات ۲۰۲۸ نخستین دوره ساختار جدید، رسمی و دوره‌ای جام جهانی باشگاه‌هاست؛ نه اینکه پیش از آن هیچ رقابت بین‌المللی باشگاهی با عنوان جهانی در والیبال نشسته برگزار نشده باشد.

تفاوت اصلی پروژه تازه در ایجاد یک چرخه مشخص دوساله، انتخابی‌های منطقه‌ای و حضور هم‌زمان بخش مردان و زنان است.

حضور هم‌زمان ورزشکاران دارای معلولیت و بدون معلولیت

World ParaVolley در اطلاعیه خود یک ویژگی مهم دیگر والیبال نشسته باشگاهی را نیز برجسته کرده است: این رشته در برخی ساختارهای باشگاهی می‌تواند محیطی ایجاد کند که ورزشکاران دارای معلولیت و بدون معلولیت در کنار یکدیگر رقابت کنند. فدراسیون جهانی این قابلیت را یکی از عوامل پیوند والیبال نشسته با جامعه بزرگ‌تر والیبال معرفی کرده است.

البته ترکیب نهایی بازیکنان و شرایط کلاس‌بندی در مسابقات جهانی باید براساس مقررات فنی همان رویداد تعیین شود و World ParaVolley هنوز آیین‌نامه تفصیلی مسابقات ۲۰۲۸ را منتشر نکرده است.

چرا ایجاد جام جهانی باشگاه‌ها مهم است؟

تاکنون قله اصلی والیبال نشسته در اختیار تیم‌های ملی بوده است؛ پارالمپیک، قهرمانی جهان، جام جهانی و رقابت‌های قاره‌ای عمدتاً ساختاری ملی دارند.

راه‌اندازی جام جهانی باشگاه‌ها می‌تواند یک لایه جدید به اقتصاد و ساختار حرفه‌ای این رشته اضافه کند. باشگاهی که بداند از طریق قهرمانی داخلی و منطقه‌ای امکان رسیدن به یک تورنمنت جهانی را دارد، انگیزه بیشتری برای سرمایه‌گذاری روی بازیکنان، مربیان و زیرساخت خواهد داشت.

این مسابقات همچنین می‌تواند تعداد دیدارهای بین‌المللی بازیکنان را افزایش دهد. ورزشکاران دیگر فقط در اردوهای تیم ملی فرصت بازی برابر بهترین‌های جهان را نخواهند داشت و باشگاه‌ها نیز می‌توانند تجربه بین‌المللی مستقلی کسب کنند.

World ParaVolley صراحتاً هدف پروژه را رشد بلندمدت رشته، افزایش فرصت‌های رقابت بین‌المللی و ایجاد مسیری روشن برای رسیدن باشگاه‌های محلی به سطح جهانی عنوان کرده است.

سال ۲۰۲۷، سال تعیین‌کننده برای باشگاه‌های ایرانی

برای ایران، تاریخ مهم فعلاً ۲۰۲۸ نیست؛ سال ۲۰۲۷ اهمیت بیشتری دارد.

انتخابی‌های چهار منطقه در آن سال برگزار می‌شوند و باشگاه‌های خواهان حضور در مرحله نهایی باید از مسیر آسیا ـ اقیانوسیه عبور کنند. جزئیات سهمیه‌بندی هنوز منتشر نشده، اما از همین حالا مشخص است که عملکرد در مسابقات داخلی و منطقه‌ای اهمیت بسیار بیشتری پیدا خواهد کرد.

قدرت تاریخی ایران در بخش مردان یک مزیت جدی است، اما موفقیت در قالب باشگاهی مستلزم چیزی فراتر از ستاره‌های تیم ملی خواهد بود. استمرار لیگ، حفظ بازیکنان، کیفیت مربیگری و توان مالی حضور در تورنمنت‌های خارجی می‌تواند تعیین کند که ایران با چه تعداد و با چه کیفیتی وارد مسیر جام جهانی شود.

در بخش زنان نیز ایجاد این تورنمنت می‌تواند انگیزه تازه‌ای برای سرمایه‌گذاری ایجاد کند؛ به‌خصوص که World ParaVolley از همان دوره نخست تعداد سهمیه مردان و زنان را برابر در نظر گرفته است.

والیبال نشسته وارد عصر باشگاهی می‌شود

اعلام رسمی رقابت ۲۰۲۸ را می‌توان یکی از مهم‌ترین تغییرات ساختاری سال‌های اخیر والیبال نشسته دانست. رشته‌ای که بخش عمده شهرت جهانی خود را از پارالمپیک و رقابت تیم‌های ملی به دست آورده، اکنون می‌خواهد یک نظام پایدار بین‌المللی برای باشگاه‌ها ایجاد کند.

هشت تیم مردان و هشت تیم زنان نخستین گام خواهند بود؛ هدف بعدی رساندن این تعداد به ۱۲ تیم در هر بخش از سال ۲۰۳۰ است. میزبان تا پایان ۲۰۲۶ مشخص می‌شود و سال ۲۰۲۷ نیز به رقابت باشگاه‌ها برای کسب سهمیه اختصاص خواهد داشت.

برای والیبال نشسته ایران، این تحول می‌تواند فرصت ویژه‌ای باشد. قهرمان ۹ دوره جهان اکنون این شانس را دارد که اعتبار عظیم خود در سطح ملی را به یک قدرت باشگاهی بین‌المللی نیز تبدیل کند؛ اما این بار مسیر قهرمانی از لیگ و باشگاه آغاز خواهد شد، نه از اردوی تیم ملی.