قیمت بلیت قطار ۵۱ درصد گران شد؛ هزینه سفر تهران–مشهد تا ۲ میلیون و ۹۹۰ هزار تومان

آخرین افزایش رسمی قیمت بلیت قطار از ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ اجرایی شد. براساس اعلام دبیر انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی مسافری، شورای عالی ترابری با افزایش ۲۱ درصدی نرخ بلیت موافقت کرد؛ در حالی که شرکت‌های ریلی خواهان درصد بالاتری برای جبران رشد هزینه‌های خود بودند.

اما این نخستین افزایش نزدیک به زمان فعلی نبود. قیمت بلیت قطار در ابتدای اسفند ۱۴۰۴ نیز ۲۵ درصد بالا رفته بود. اگر قیمت قبل از اسفند را ۱۰۰ در نظر بگیریم، پس از افزایش نخست به ۱۲۵ و با رشد ۲۱ درصدی بعدی به ۱۵۱.۲۵ می‌رسد؛ یعنی افزایش واقعی و تجمعی حدود ۵۱.۲۵ درصد است. خبرگزاری مهر نیز این تغییر را افزایش حدود ۵۱ درصدی در کمتر از چهار ماه توصیف کرده است.

این عدد برای خانواری که چند بلیت به‌صورت هم‌زمان خریداری می‌کند اهمیت بیشتری دارد. افزایش چندصد هزار تومانی برای یک مسافر، در یک خانواده چهار نفره می‌تواند چند میلیون تومان هزینه اضافی به بودجه رفت‌وبرگشت اضافه کند.

قیمت بلیت قطار تهران–مشهد چقدر شده است؟

تهران–مشهد به دلیل تنوع بالای قطار و تقاضای زیاد، یکی از بهترین مسیرها برای مشاهده فاصله قیمت میان خدمات اقتصادی و لوکس است.

اطلاعات به‌روز سامانه‌های فروش نشان می‌دهد در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، بلیت قطار تهران به مشهد بسته به شرکت، کلاس خدماتی و نوع واگن در محدوده ۷۷۰ هزار تا ۲ میلیون و ۹۹۰ هزار تومان عرضه می‌شود. در این مسیر قطارهای سه‌ستاره، چهارستاره، پنج‌ستاره، سالنی و کوپه‌ای فعالیت دارند.

گزارش‌های منتشرشده پس از افزایش خرداد نیز نرخ تهران–مشهد را از حدود ۷۶۰ هزار تومان تا ۲ میلیون و ۹۹۰ هزار تومان ثبت کرده‌اند. در همان مقطع، قیمت بلیت تهران–اهواز حدود یک میلیون و ۱۶۰ هزار تومان و تهران–ساری از حدود ۴۸۰ هزار تومان گزارش شده بود.

این قیمت‌ها برای همه تاریخ‌ها تضمین‌شده نیستند. نوع قطار، شرکت ریلی، پذیرایی، تعداد تخت‌های کوپه و موجودی سفر باعث می‌شوند قیمت قابل مشاهده هنگام خرید متفاوت باشد. سامانه رسمی فدک نیز درباره مسیر تهران–مشهد تأکید می‌کند نرخ بلیت براساس کلاس انتخابی و سطح خدمات تغییر می‌کند.

آیا قطارهای ۵ ستاره ۳۰ درصد دیگر گران شده‌اند؟

یک نکته مهم در بررسی اخبار قیمت بلیت قطار وجود دارد. در برخی مطالب، افزایش جداگانه حدود ۳۰ درصدی برای قطارهای پنج‌ستاره در سال ۱۴۰۵ عنوان شده است؛ اما جست‌وجوی منابع به‌روز چنین مصوبه جداگانه‌ای را برای مرحله اخیر تأیید نمی‌کند.

گزارش‌های مربوط به مصوبه خرداد به‌صراحت از افزایش ۲۱ درصدی نرخ بلیت در همه مسیرهای ریلی صحبت می‌کنند. افزایش حدود ۳۰ درصدی مخصوص قطارهای پنج‌ستاره که در برخی نتایج دیده می‌شود، مربوط به دوره‌های قبلی از جمله آبان ۱۴۰۳ است و نباید با افزایش خرداد ۱۴۰۵ ترکیب شود.

بنابراین قیمت نزدیک سه میلیون تومانی قطار پنج‌ستاره تهران–مشهد بیش از هر چیز محصول نرخ پایه بالاتر، سطح خدمات و افزایش‌های عمومی اعمال‌شده بر قیمت‌هاست؛ نه اینکه لزوماً در خرداد امسال یک افزایش ۳۰ درصدی مستقل دیگر روی این قطارها اعمال شده باشد.

همچنین منابع منتشرشده درباره مصوبه ۲۱ درصدی، آن را برای «همه مسیرهای ریلی» گزارش کرده‌اند؛ بنابراین ادعای مستثنا بودن قطارهای حومه‌ای از همین مصوبه، بدون سند یا بخشنامه جداگانه، نیازمند احتیاط است.

چرا قیمت بلیت قطار این‌قدر افزایش پیدا کرد؟

فعالان صنعت ریلی مجموعه‌ای از عوامل را برای افزایش قیمت مطرح می‌کنند که مهم‌ترین آنها رشد هزینه نگهداری ناوگان است.

براساس اظهارات دبیر انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی مسافری، حدود ۳۰ درصد قطعات یدکی مورد استفاده ناوگان ریلی وارداتی است. افزایش نرخ ارز به‌طور مستقیم هزینه خرید قطعات، تعمیر واگن‌ها و تجهیزات فنی را بالا می‌برد. همچنین هزینه نیروی انسانی در سال جاری بنا بر اعلام این انجمن حدود ۵۸ درصد رشد کرده است.

هزینه پذیرایی، مواد غذایی، خدمات، تعمیرات و لوازم یدکی نیز از دیگر دلایلی هستند که از سوی فعالان این صنعت مطرح شده‌اند. دبیر انجمن گفته بود درخواست شرکت‌ها برای افزایش قیمت حتی بالاتر از ۲۱ درصد بوده، اما در نهایت شورای عالی ترابری با همین میزان موافقت کرده است.

این وضعیت یک اختلاف قدیمی میان مسافر و شرکت ریلی را پررنگ‌تر کرده است: مسافر افزایش بیش از ۵۰ درصدی هزینه سفر را سنگین می‌داند، در حالی که شرکت‌های ریلی معتقدند رشد نرخ بلیت همچنان از افزایش هزینه‌های واقعی بهره‌برداری عقب‌تر است.

آیا قطار هنوز از هواپیما ارزان‌تر است؟

پاسخ به این سؤال بیش از گذشته به نوع قطار بستگی دارد. برای قطارهای اقتصادی و شش‌تخته، فاصله قابل توجهی با هزینه سفر هوایی وجود دارد و قطار همچنان می‌تواند گزینه ارزان‌تری باشد.

اما وقتی بلیت قطار پنج‌ستاره تهران–مشهد به حدود ۲ میلیون و ۹۹۰ هزار تومان می‌رسد، اختلاف با برخی بلیت‌های هواپیما کاهش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، مسافر علاوه بر قیمت، زمان سفر و سطح خدمات را نیز وارد محاسبه می‌کند. قطار تهران–مشهد معمولاً حدود ۹ تا ۱۴ ساعت در مسیر است، در حالی که هواپیما زمان بسیار کوتاه‌تری نیاز دارد.

مزیت قطار برای خانواده‌ها، امکان استفاده از کوپه، آزادی حرکت بیشتر در طول مسیر و در برخی موارد هزینه کمتر است. در مقابل، قطارهای لوکس دیگر الزاماً گزینه‌ای ارزان محسوب نمی‌شوند و بیشتر در محدوده سفر راحت‌تر و خدمات بالاتر قرار گرفته‌اند.

افزایش ۵۱ درصدی برای خانواده‌ها چه معنایی دارد؟

اثر گرانی زمانی ملموس‌تر می‌شود که هزینه سفر رفت‌وبرگشت یک خانواده محاسبه شود. اگر یک خانواده چهار نفره برای هر مسیر بلیت یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی تهیه کند، فقط بلیت رفت حدود شش میلیون تومان و رفت‌وبرگشت ۱۲ میلیون تومان هزینه خواهد داشت.

اگر همین خانواده سراغ بلیت نزدیک سه میلیون تومانی برود، هزینه چهار نفر برای یک مسیر به حدود ۱۲ میلیون تومان می‌رسد. بنابراین قطاری که برای بسیاری از خانوارها زمانی یکی از گزینه‌های اقتصادی سفر داخلی محسوب می‌شد، در کلاس‌های بالاتر اکنون بخش قابل توجهی از هزینه سفر را تشکیل می‌دهد.

در مقابل، قیمت‌های پایین‌تر مسیر تهران–مشهد نشان می‌دهد همچنان امکان انتخاب اقتصادی‌تر وجود دارد؛ هرچند یافتن بلیت ارزان در تاریخ‌های پرتردد به ظرفیت عرضه وابسته است.

پیش‌فروش بلیت قطار شهریور از ۲۶ مرداد آغاز می‌شود

موضوع قیمت‌ها در شرایطی دوباره اهمیت پیدا کرده که پیش‌فروش بلیت قطارهای شهریور از دوشنبه ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ آغاز می‌شود. براساس اعلام راه‌آهن، بلیت سفرهای یکم تا ۳۱ شهریور و مسیرهای برگشت تا اول مهر عرضه خواهند شد.

فروش اینترنتی از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۱ صبح انجام می‌شود و پیش‌فروش حضوری نیز از ساعت ۱۱ تا ۱۳:۳۰ در مراکز مجاز ادامه دارد. پس از ساعت ۱۳:۳۰، فروش اینترنتی و حضوری به‌صورت هم‌زمان انجام خواهد شد.

با توجه به تقاضای بالای مسیرهایی مانند تهران–مشهد، آغاز پیش‌فروش شهریور می‌تواند نخستین تصویر روشن از میزان استقبال مسافران از سفر ریلی با نرخ‌های جدید را ارائه کند.

آیا بلیت قطار دوباره گران می‌شود؟

در حال حاضر مصوبه رسمی تازه‌ای برای افزایش مجدد نرخ پس از رشد ۲۱ درصدی خرداد منتشر نشده است. بنابراین نمی‌توان افزایش دیگری را برای پاییز یا زمستان قطعی دانست.

بااین‌حال، شرکت‌های ریلی پیش از تصویب نرخ خرداد خواستار افزایش بیشتری بودند و همچنان بر رشد هزینه‌های قطعات، نیروی انسانی و نگهداری تأکید دارند. به همین دلیل، اگر هزینه‌های عملیاتی یا نرخ ارز دوباره جهش قابل توجهی داشته باشد، درخواست جدید برای تعدیل نرخ دور از انتظار نیست؛ اما تبدیل این درخواست به قیمت جدید به تصمیم نهادهای مسئول وابسته خواهد بود.

جمع‌بندی؛ سفر با قطار هنوز اقتصادی است؟

بلیت قطار در کمتر از چهار ماه دو بار گران شده است؛ ۲۵ درصد در اسفند و ۲۱ درصد در خرداد که در مجموع اثر مرکب آنها به حدود ۵۱ درصد می‌رسد.

قیمت تهران–مشهد اکنون بسته به کلاس قطار از حدود ۷۷۰ هزار تومان تا ۲ میلیون و ۹۹۰ هزار تومان متغیر است. بنابراین دیگر نمی‌توان یک پاسخ واحد به این سؤال داد که «قطار ارزان است یا گران».

قطارهای اقتصادی هنوز برای بسیاری از خانواده‌ها در مقایسه با سفر هوایی گزینه‌ای قابل بررسی هستند؛ اما قطارهای پنج‌ستاره به محدوده‌ای رسیده‌اند که انتخاب آنها بیشتر بر اساس راحتی و کیفیت خدمات صورت می‌گیرد تا صرفاً صرفه اقتصادی.

حالا با آغاز پیش‌فروش شهریور در ۲۶ مرداد، نرخ‌های جدید وارد یکی از مهم‌ترین آزمون‌های خود خواهند شد: اینکه آیا مسافران با وجود رشد ۵۱ درصدی همچنان ظرفیت قطارها را پر می‌کنند یا افزایش هزینه، بخشی از تقاضای خانوارها را از سفر ریلی دور خواهد کرد.