تغییرات اقلیمی فوتبال فرانسه را تهدید می‌کند؛ خطر اختلال در ۳۰۰ هزار ساعت تمرین تا ۲۰۳۰

تغییرات اقلیمی آرام‌آرام در حال تغییر یکی از بدیهی‌ترین فرض‌های فوتبال است: اینکه هر زمان تقویم مسابقات مشخص شد، زمین و شرایط آب‌وهوایی نیز اجازه برگزاری بازی را خواهند داد.

مطالعه‌ای که فدراسیون فوتبال فرانسه به مؤسسه تخصصی Sport 1.5 سفارش داده و روزنامه L'Équipe به آن دسترسی پیدا کرده، نشان می‌دهد مسئله دیگر مربوط به آینده‌ای دور نیست. طبق نتایج گزارش‌شده از این تحقیق، ۹۳ درصد باشگاه‌های فرانسوی تجربه تعویق مسابقه به دلیل حوادث و شرایط آب‌وهوایی را داشته‌اند.

این عدد به‌خصوص از آن جهت مهم است که فوتبال فرانسه فقط لیگ یک و باشگاه‌هایی مانند پاری‌سن‌ژرمن یا مارسی نیست. هزاران باشگاه آماتور، تیم پایه و مجموعه محلی در سراسر کشور وجود دارند که امکانات مالی و زیرساختی بسیار محدودتری برای مقابله با سیلاب، خشکسالی یا موج گرما دارند.

پنج خطری که فوتبال فرانسه را تهدید می‌کند

مطالعه Sport 1.5 پنج ریسک اصلی را برای ادامه فعالیت عادی فوتبال شناسایی کرده است: گرمای شدید، خشکسالی، طوفان و رعدوبرق، بارندگی شدید زمستانی و سیلاب.

هرکدام از این عوامل اثر متفاوتی دارند. گرما مستقیماً سلامت بازیکنان و امکان تمرین را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ خشکسالی کیفیت چمن را کاهش می‌دهد و هزینه نگهداری زمین را بالا می‌برد؛ بارندگی شدید می‌تواند زمین‌های طبیعی را غیرقابل استفاده کند و سیل نیز ممکن است خسارت فیزیکی مستقیم به ورزشگاه، رختکن و تأسیسات باشگاه وارد کند.

مشکل اینجاست که بسیاری از این خطرها هم‌زمان در حال تشدید هستند. اطلاعات رسمی دولت فرانسه درباره سازگاری با تغییر اقلیم نیز نشان می‌دهد در سناریوی مرجع این کشور، فرانسه باید خود را برای حدود ۲.۷ درجه گرم‌شدن تا ۲۰۵۰ و چهار درجه تا ۲۱۰۰ نسبت به دوره پیشاصنعتی آماده کند. در همین چارچوب، دوره‌های خشکی خاک طولانی‌تر و بارندگی‌ها از نظر زمانی نامنظم‌تر خواهند شد.

۳۰۰ هزار ساعت تمرین در معرض گرمای شدید

یکی از تکان‌دهنده‌ترین اعداد مطالعه مربوط به سال ۲۰۳۰ است.

طبق نتایج منتشرشده، بیش از ۳۰۰ هزار ساعت تمرین و اردوی فوتبال در فرانسه ممکن است به دلیل گرمای شدید در معرض اختلال قرار بگیرد.

این مسئله الزاماً به معنای لغو کامل ۳۰۰ هزار ساعت فعالیت نیست، بلکه نشان می‌دهد این حجم از برنامه‌های تمرینی در شرایطی قرار خواهد گرفت که ممکن است نیاز به تغییر ساعت، انتقال مکان، کاهش مدت تمرین یا حتی لغو داشته باشند.

برای فوتبال حرفه‌ای، جابه‌جایی تمرین از ساعت ۱۱ صبح به عصر شاید امکان‌پذیر باشد. اما برای فوتبال پایه و آماتور، مسئله پیچیده‌تر است؛ زیرا بازیکنان مدرسه می‌روند یا شاغل هستند و زمین‌ها نیز میان چندین تیم تقسیم می‌شوند.

در نتیجه تغییر ساعت یک تیم می‌تواند برنامه چند تیم دیگر را هم به‌هم بزند.

روزهای بالای ۳۲ درجه تا ۲۰۵۰ سه برابر می‌شود

چشم‌انداز میان‌مدت حتی جدی‌تر است. براساس مطالعه سفارش داده‌شده از سوی FFF، تا سال ۲۰۵۰ تعداد روزهایی که دمای زمین‌های فوتبال از ۳۲ درجه سانتی‌گراد فراتر می‌رود می‌تواند سه برابر شود. نزدیک به ۱۰۰ هزار مسابقه بین ژوئن تا سپتامبر در معرض تأثیر گرما قرار خواهند گرفت که حدود ۴۶ هزار مسابقه مربوط به فوتبال جوانان است.

این آمار حتی می‌تواند تقویم سنتی فوتبال فرانسه را تغییر دهد.

طبق همین مطالعه، نزدیک به ۸۰ درصد مسابقات مراحل ابتدایی جام حذفی فرانسه در ماه‌های اوت و سپتامبر برگزار می‌شوند؛ درست در دوره‌ای که ریسک موج‌های گرما افزایش پیدا می‌کند. بنابراین در بلندمدت شاید FFF مجبور شود زمان آغاز برخی رقابت‌ها، ساعت مسابقات یا ساختار تقویم را تغییر دهد.

به این ترتیب تغییرات اقلیمی حتی قادر است روی یکی از قدیمی‌ترین ساختارهای مسابقاتی فوتبال فرانسه اثر بگذارد.

۱۱۲ روز خشکی؛ چمن طبیعی زیر فشار

گرما فقط مشکل بازیکنان نیست. زمین فوتبال هم تحت فشار قرار دارد.

پیش‌بینی مطالعه این است که تا سال ۲۰۳۰ زمین‌های فوتبال فرانسه به‌طور متوسط با ۱۱۲ روز خاک خشک در سال مواجه شوند.

خشکی طولانی به معنی نیاز بیشتر به آبیاری است؛ اما درست در زمانی که منابع آب محدود می‌شوند، شهرداری‌ها ممکن است استفاده از آب برای زمین‌های ورزشی را محدود کنند.

این سناریو از همین حالا نمونه واقعی دارد. در دوره‌های خشکسالی سال‌های گذشته، برخی شهرهای فرانسه آبیاری زمین‌های فوتبال را محدود یا متوقف کرده‌اند و تصاویری از چمن‌های کاملاً سوخته و زمین‌های خارج‌شده از چرخه مسابقات منتشر شده است.

گزارش رسمی دولت فرانسه نیز پیش‌بینی می‌کند تا ۲۰۵۰ میانگین دوره خشکی خاک در این کشور ۲۴ روز بیشتر شود و تا پایان قرن حدود ۳۹ روز دیگر به مدت خشکی سالانه اضافه شود. در مناطق مدیترانه‌ای، دوره خاک خشک حتی می‌تواند به چندین ماه برسد.

چمن مصنوعی راه‌حل کامل نیست؛ سطح زمین می‌تواند به ۷۰ درجه برسد

ممکن است در نگاه نخست تعویض چمن طبیعی با چمن مصنوعی راه‌حلی مناسب به نظر برسد؛ زیرا نیاز به آبیاری بسیار کمتر می‌شود.

اما مطالعه Sport 1.5 هشدار داده که مشکل دیگری ظاهر می‌شود: دمای سطح چمن مصنوعی می‌تواند تا ۳۰ درجه بیشتر از هوای اطراف باشد. بنابراین اگر دمای هوا به ۴۰ درجه برسد، سطح مصنوعی ممکن است بیش از ۷۰ درجه سانتی‌گراد شود.

چنین دمایی مسئله‌ای جدی برای بازیکنان، به‌ویژه کودکان، ایجاد می‌کند.

در نتیجه انتخاب آینده فوتبال فرانسه ساده نیست: زمین طبیعی در برابر خشکسالی و کمبود آب آسیب‌پذیر است و چمن مصنوعی در گرمای شدید می‌تواند بیش از حد داغ شود.

احتمالاً راه‌حل نهایی ترکیبی از فناوری‌های جدید چمن، سیستم‌های خنک‌کننده، سایه، مدیریت هوشمند آب و تغییر ساعات استفاده از زمین خواهد بود.

یک‌سوم زمین‌های فوتبال فرانسه در معرض خطر سیلاب

طرف دیگر بحران آب، کمبود آن نیست؛ زیادی آب است.

مطالعه FFF می‌گوید حدود یک‌سوم زمین‌های فوتبال فرانسه در مناطق مستعد سیلاب قرار گرفته‌اند.

این مسئله برای فوتبال آماتور اهمیت ویژه دارد. بسیاری از ورزشگاه‌ها و زمین‌های محلی در زمین‌های کم‌ارتفاع، حاشیه رودخانه‌ها یا مناطقی ساخته شده‌اند که دهه‌ها پیش ارزان‌تر و مناسب توسعه مجموعه‌های ورزشی بودند.

اما تغییر الگوی بارندگی می‌تواند آن تصمیم‌های شهرسازی قدیمی را به ریسک مالی تازه تبدیل کند.

آسیب سیل فقط به لغو یک بازی محدود نمی‌شود. آب می‌تواند زهکشی، چمن، تجهیزات برقی، رختکن و ساختمان‌های اطراف زمین را تخریب کند و یک باشگاه محلی را برای هفته‌ها یا ماه‌ها بدون خانه بگذارد.

سناریوی ۲۱۰۰؛ سه ماه بدون فوتبال؟

نگران‌کننده‌ترین بخش گزارش مربوط به پایان قرن است.

برآورد مطالعه نشان می‌دهد تا سال ۲۱۰۰ حدود ۸۶ درصد زمین‌های دارای چمن طبیعی می‌توانند حداقل ۸۰ روز در سال با خاک خشک مواجه شوند. در برخی سناریوها، مجموعه شرایط اقلیمی ممکن است برگزاری عادی فوتبال را برای نزدیک به سه ماه در سال دشوار یا غیرممکن کند.

البته این اعداد پیش‌بینی اقلیمی هستند و نباید آنها را به‌عنوان رخدادی قطعی تفسیر کرد. میزان واقعی اثرگذاری به روند انتشار گازهای گلخانه‌ای، سیاست‌های اقلیمی و مهم‌تر از آن، سرعت سازگارشدن زیرساخت‌های فوتبال بستگی خواهد داشت.

اما پیام مطالعه روشن است: ورزشگاه‌ها و زمین‌هایی که برای اقلیم قرن بیستم طراحی شده‌اند، الزاماً برای آب‌وهوای نیمه دوم قرن بیست‌ویکم مناسب نخواهند بود.

هزینه اقتصادی بحران اقلیمی برای فوتبال چقدر خواهد بود؟

اثرات اقتصادی این تغییرات ممکن است بسیار فراتر از هزینه تعویض چمن باشد.

هر مسابقه لغوشده می‌تواند به معنی کاهش بلیت‌فروشی، هزینه سفر دوباره، جابه‌جایی نیروی انسانی و اختلال در برنامه مسابقات باشد. باشگاه‌های آماتور نیز ممکن است مجبور شوند برای اجاره زمین جایگزین، تجهیزات آبیاری یا بازسازی زیرساخت هزینه کنند.

اگر صدها هزار ساعت تمرین مجبور به تغییر زمان شود، ظرفیت موجود زمین‌ها نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. یک مجموعه که در گذشته پنج تیم را پوشش می‌داد شاید در آینده نتواند همه تیم‌ها را در ساعات خنک روز میزبانی کند.

به همین دلیل بحران اقلیمی را باید علاوه بر مسئله سلامت و محیط‌زیست، یک ریسک اقتصادی و عملیاتی برای فوتبال دانست.

فدراسیون فوتبال فرانسه چه برنامه‌ای دارد؟

براساس گزارش L'Équipe و Foot Mercato، فدراسیون فوتبال فرانسه قصد دارد در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ استراتژی سازگاری و پروتکل‌های جدید خود را برای مواجهه با تغییرات اقلیمی ارائه کند.

FFF از قبل نیز برنامه‌هایی در حوزه محیط‌زیست آغاز کرده است. این فدراسیون هدف‌گذاری کرده تا سال ۲۰۳۰ تمام دارندگان مجوز فوتبال را نسبت به چالش‌های تغییر اقلیم آگاه کند و دوره‌های آموزشی ویژه‌ای درباره اثرات تغییرات اقلیمی بر فوتبال آماتور ارائه کرده است.

اما مطالعه جدید نشان می‌دهد مرحله بعدی باید از «آگاهی‌بخشی» فراتر برود.

تقویم مسابقات، استاندارد ساخت زمین، سیستم زهکشی، نوع چمن، مصرف آب، پروتکل توقف بازی در گرما و حتی ساعت برگزاری مسابقات ممکن است نیازمند بازنگری باشند.

تغییرات اقلیمی دیگر مسئله بیرون از فوتبال نیست

سال‌ها درباره اثر فوتبال بر محیط‌زیست صحبت شده است؛ از سفر هواداران و تیم‌ها گرفته تا مصرف انرژی ورزشگاه‌ها. اکنون جهت این رابطه نیز بیش از گذشته دیده می‌شود: اقلیم هم در حال اثر گذاشتن بر خود فوتبال است.

فرانسه یکی از بزرگ‌ترین ساختارهای فوتبال حرفه‌ای و آماتور جهان را دارد، اما حتی چنین کشوری نیز با مسئله‌ای مواجه شده که پول به‌تنهایی آن را حل نمی‌کند.

در آینده، باشگاه موفق فقط باشگاهی نخواهد بود که بهترین بازیکنان و مربیان را دارد. توانایی مدیریت گرما، آب، زمین و زیرساخت نیز می‌تواند بخشی از مزیت رقابتی باشگاه‌ها شود.

آمار ۹۳ درصدی تعویق مسابقات نشان می‌دهد این آینده عملاً شروع شده است. سؤال اصلی دیگر این نیست که آیا تغییرات اقلیمی فوتبال فرانسه را تحت تأثیر قرار خواهد داد؛ سؤال این است که فوتبال فرانسه با چه سرعتی می‌تواند خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.