عارف: موضوع تنگه هرمز بهزودی حل میشود؛ وعده ۴ تا ۶ ساله دولت برای معیشت و مسکن معلمان
مراسم اختتامیه سیونهمین اجلاس روسای آموزش و پرورش سراسر کشور امروز سهشنبه ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ با حضور محمدرضا عارف و علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، برگزار شد. عارف که همچنان معاون اول رئیسجمهور است، در این نشست مجموعهای از مسائل داخلی و خارجی را به نظام تعلیم و تربیت پیوند زد؛ از مدیریت بازار در شرایط جنگی گرفته تا حفظ سرمایه اجتماعی، آموزش هوش مصنوعی، گویشهای محلی و وضعیت اقتصادی معلمان.
در میان همه این محورها، دو بخش بیش از سایر اظهارات جنبه خبری داشت: نخست پیشبینی عارف درباره حل شدن مسئله تنگه هرمز و دیگری اعلام یک افق ۴ تا ۶ ساله برای ساماندهی معیشت و مسکن فرهنگیان.
عارف درباره تنگه هرمز چه گفت؟
معاون اول رئیسجمهور در بخشی از سخنانش به تنشهای اخیر پیرامون تنگه هرمز پرداخت و گفت انتظار دارد این موضوع «بهزودی» حل شود. او ادعاهای مطرحشده درباره مالکیت این منطقه را «مضحک و غیرحقوقی» توصیف و بر موضع ایران درباره جایگاه خود در مدیریت تنگه تأکید کرد. این اظهارات ادامه مواضعی است که عارف پیشتر نیز درباره حق ایران در اداره تنگه هرمز بیان کرده بود.
نکته مهم این است که عارف در سخنرانی امروز زمان یا سازوکار مشخصی برای حل این تنش اعلام نکرد. بنابراین عبارت «بهزودی حل خواهد شد» در شرایط فعلی بیش از آنکه یک جدول زمانی رسمی باشد، باید بهعنوان ارزیابی سیاسی معاون اول رئیسجمهور تلقی شود.
عارف همزمان از عملکرد دستگاه دیپلماسی نیز تقدیر کرد و از دستیابی به یک «یادداشت تفاهم» سخن گفت. او تأکید کرد نمایندگان ایران در عرصه بینالمللی بر اساس چارچوب «عزت، حکمت و مصلحت» عمل کردهاند. جزئیات دقیق یادداشت تفاهم مورد اشاره عارف در این سخنرانی تشریح نشد.
روایت عارف از بازار در جنگ ۱۲روزه؛ خرید مردم فقط ۲۰ درصد بالا رفت؟
بخش اقتصادی سخنرانی عارف به عملکرد بازار در دوران جنگ ۱۲روزه اختصاص داشت. او با استناد به آمار فروشگاههای زنجیرهای گفت در روز نخست جنگ، میزان خرید در کشور حدود ۲۰ درصد بیشتر از شرایط عادی بوده و از روز بعد این افزایش فروکش کرده است. عارف همچنین گفت در ادامه حتی میزان خرید حدود ۱۰ درصد پایینتر از متوسط عادی قرار گرفت و در هفته نخست کمبود جدی کالای اساسی گزارش نشد.
این آمار برای معاون اول رئیسجمهور نشانهای از نبود رفتار هیجانی گسترده در بازار است. عارف پیشتر نیز در اظهارات دیگری رقم افزایش حدود ۲۰ درصدی خرید در روز نخست جنگ را مطرح کرده بود و آن را تا حدی به سفرهای تابستانی و شرایط زمانی آن مقطع مرتبط دانسته بود.
از منظر اقتصادی، چنین رفتاری در صورت صحت و جامعیت دادهها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا یکی از نخستین نشانههای بحران در شرایط جنگی معمولاً هجوم مصرفکنندگان برای خرید و انبار کالا، اختلال زنجیره توزیع و خالی شدن قفسههاست. دولت با برجسته کردن این آمار در واقع میخواهد «ثبات بازار» را یکی از دستاوردهای مدیریت بحران معرفی کند.
وعده مهم برای معلمان؛ معیشت و مسکن در ۴ تا ۶ سال حل میشود؟
اما شاید مهمترین بخش سخنان عارف برای جامعه فرهنگیان، اعلام برنامه دولت درباره معیشت و مسکن معلمان باشد.
معاون اول رئیسجمهور گفت دولت برنامهای را دنبال میکند تا در یک دوره ۴ تا ۶ ساله مشکلات معیشتی و مسکن فرهنگیان بهطور کامل حل شود. هدف اعلامشده این است که معلم بدون اجبار به داشتن شغل دوم یا فعالیت اقتصادی جانبی، بتواند تمرکز خود را بر تعلیم و تربیت قرار دهد. او در کنار این موضوع از اجرای رتبهبندی معلمان نیز حمایت کرد و خواستار رفع تدریجی اشکالات آن شد.
این وعده در صورت تبدیل شدن به برنامه اجرایی، نیازمند جزئیات بسیار بیشتری است. هنوز مشخص نیست منظور از «حل مشکل مسکن» دقیقاً چه تعداد معلم است، تأمین مالی آن چگونه انجام خواهد شد، چه سهمی از طریق ساخت مسکن، تسهیلات بانکی یا واگذاری زمین پوشش داده میشود و شاخص دولت برای «حل کامل مشکل معیشت» چیست.
بنابراین در این مرحله با یک هدفگذاری سیاسی و مدیریتی مواجه هستیم و ارزیابی عملی آن زمانی ممکن خواهد بود که وزارت آموزش و پرورش و دولت برنامه کمی، بودجه و جدول زمانی مشخص ارائه کنند.
عارف برنامه ۱۰ ساله برای آموزش و پرورش میخواهد
معاون اول رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنانش از علیرضا کاظمی خواست برنامههای آموزش و پرورش محدود به عمر یک دولت نباشد و حداقل با افق ۱۰ ساله تدوین شود. استدلال عارف این بود که عمر مدیریتی کوتاه، مدیران را به سمت نتایج سریع و ظاهری میبرد؛ در حالی که تحول آموزش اساساً یک فرآیند بلندمدت است.
این بخش از سخنرانی را میتوان یکی از محورهای اصلی دیدگاه عارف دانست: آموزش و پرورش باید از پروژههای کوتاهمدت سیاسی فاصله بگیرد و به زیرساخت توسعه تبدیل شود.
او حتی در بحث اقتصاد نیز همین خط را دنبال کرد و گفت تصور ثروتمند بودن صرفاً به دلیل ذخایر نفتی اشتباه است و تولید ثروت پایدار باید از دانش، پژوهش، فناوری و نیروی انسانی آغاز شود. از نگاه عارف، اگر قرار است اقتصاد ایران در بلندمدت تغییر کند، نقطه آغاز آن باید «کلاس اول» باشد.
«ایران دیجیتال» از ۴ میلیون دانشآموز عبور کرد
هوش مصنوعی و فناوری نیز بخش پررنگ سخنان معاون اول رئیسجمهور بود. عارف از برنامه مشترک وزارت ارتباطات و آموزش و پرورش برای گسترش پروژه ایران دیجیتال سخن گفت و هدف آموزش ۵ میلیون نفر را اقدامی جهشی توصیف کرد.
دادههای تازه نشان میدهد این پروژه از مرحله وعده اولیه فراتر رفته است. تنها یک روز قبل از سخنان عارف، اعلام شد تعداد ثبتنامکنندگان ایران دیجیتال از ۴ میلیون دانشآموز عبور کرده است؛ بیش از ۶۰۰ هزار دانشآموز دورههای خود را تکمیل کردهاند و بیش از ۷۰۰ هزار پروژه دانشآموزی در این طرح ثبت شده است. بیش از ۶۰ درصد ثبتنامکنندگان نیز دختر هستند.
برنامه ایران دیجیتال با همکاری معاونت علمی ریاستجمهوری، وزارت آموزش و پرورش و وزارت ارتباطات اجرا میشود و آموزش رایگان برنامهنویسی و هوش مصنوعی را در اختیار دانشآموزان قرار میدهد.
اگر هدف ۵ میلیونی اعلامشده محقق شود، مسئله بعدی دیگر صرفاً تعداد ثبتنامکنندگان نخواهد بود؛ کیفیت آموزش، تعداد افرادی که دوره را تکمیل میکنند و توان تبدیل این آموزشها به مهارت واقعی اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
حفظ سرمایه اجتماعی؛ مأموریت تازهای که عارف برای مدرسه تعریف کرد
عارف در بخش اجتماعی سخنانش، حفظ سرمایه اجتماعی را یکی از مهمترین مسئولیتهای امروز نظام آموزشی دانست. او همچنین صراحتاً با ورود سیاسیکاری به محیط تعلیم و تربیت مخالفت کرد و گفت نگاههای سیاسی نباید عملکرد مدارس را تحت تأثیر قرار دهند.
او موضوع تنوع قومی و گویشهای محلی را نیز به همین بحث متصل کرد و از مسخره شدن لهجه کودکان در برخی محیطهای آموزشی انتقاد کرد. پیام این بخش روشن بود: مدرسه از نگاه دولت فقط محل انتقال درس نیست؛ باید نقش مستقیمتری در انسجام اجتماعی، پذیرش تفاوتها و تقویت هویت ملی داشته باشد.
سه وعدهای که حالا باید دنبال شوند
سخنرانی امروز محمدرضا عارف دامنه بسیار گستردهای داشت، اما سه موضوع در ماههای آینده قابلیت ارزیابی عینی بیشتری دارند: سرنوشت تنش تنگه هرمز، ارائه برنامه عملی دولت برای معیشت و مسکن معلمان و رسیدن پروژه ایران دیجیتال به هدف ۵ میلیون نفر.
در حوزه خارجی، عارف از حل قریبالوقوع مسئله تنگه هرمز سخن گفته اما هنوز جدول زمانی مشخصی ارائه نشده است. در حوزه فرهنگیان نیز افق ۴ تا ۶ ساله اعلام شده، ولی جزئیات مالی و اجرایی آن باید منتشر شود. پروژه ایران دیجیتال اما اکنون یک شاخص کمی روشن دارد؛ بیش از ۴ میلیون ثبتنام و هدفگذاری برای حرکت به سمت ۵ میلیون نفر.
نقطه مشترک همه این بخشها یک چیز است: عارف در اختتامیه اجلاس آموزش و پرورش تلاش کرد مدرسه را به مسائل کلان کشور پیوند بزند؛ از امنیت و سرمایه اجتماعی تا تولید ثروت و فناوری. حالا آزمون اصلی دولت نه در بیان این اهداف، بلکه در تبدیل برنامههای بلندمدت به شاخصهای قابل سنجش است؛ بهویژه درباره وعدهای که برای میلیونها فرهنگی اهمیت مستقیم دارد: آیا دولت واقعاً میتواند در بازه ۴ تا ۶ سال، مسئله معیشت و مسکن معلمان را به نقطه پایان برساند؟