کالابرگ ۱.۲۳ میلیونی در راه است؟ همتی از افزایش ۲۳ درصدی و خط قرمز چاپ پول گفت

عبدالناصر همتی در گفت‌وگوی ویژه خبری اعلام کرد بهبود معیشت مردم اولویت دولت است و موضوع تأمین منابع کالابرگ به صورت روزانه پیگیری می‌شود. او گفت دولت علاوه بر تداوم پرداخت، افزایش ۲۲ تا ۲۳ درصدی ارزش کالابرگ متناسب با تغییرات نرخ بازار را دنبال می‌کند. رئیس کل بانک مرکزی همچنین تأکید کرد راهکارهای جایگزین برای تأمین پایدار منابع در دست اقدام است و ادامه طرح قرار نیست با افزایش پایه پولی و چاپ پول تورم‌زا انجام شود.

این اظهارات نسبت به مواضع هفته‌های قبل یک گام جلوتر محسوب می‌شود. تا روز ۲۷ مرداد، معاون رفاه وزارت کار هنوز می‌گفت اعتبار کالابرگ یک میلیون تومان برای هر نفر است و افزایش آن به پیدا شدن منابع جدید بستگی دارد.

بنابراین تازه‌ترین صحبت همتی را می‌توان جدی‌ترین علامت درباره میزان افزایش احتمالی اعتبار دانست؛ هرچند هنوز نمی‌توان رقم ۱.۲۳ میلیون تومان را «مبلغ واریزی قطعی دوره بعد» نامید، زیرا تاریخ اجرا و مصوبه نهایی پرداخت با عدد جدید اعلام نشده است.

کالابرگ یک میلیون تومانی چقدر می‌شود؟

محاسبه ساده است.

اگر مبنای فعلی یک میلیون تومان برای هر نفر باشد، افزایش ۲۲ درصدی آن اعتبار را به یک میلیون و ۲۲۰ هزار تومان و افزایش ۲۳ درصدی به یک میلیون و ۲۳۰ هزار تومان می‌رساند. رقم یک میلیون تومانی فعلی نیز در تازه‌ترین توضیحات وزارت رفاه تأیید شده است.

در صورت اجرای این افزایش:

بنابراین برای یک خانواده چهار نفره، افزایش مورد اشاره همتی معادل ۸۸۰ تا ۹۲۰ هزار تومان اعتبار بیشتر در هر دوره خواهد بود.

اما یک نکته مهم وجود دارد: اگر این افزایش دقیقاً برای جبران رشد قیمت کالاهای مشمول انجام شود، همه ۲۲ یا ۲۳ درصد اضافه‌شده را نمی‌توان «افزایش رفاه واقعی» دانست. بخش عمده آن در واقع برای جلوگیری از کوچک‌تر شدن سبد خرید خانوار در برابر گرانی است.

افزایش کالابرگ یعنی قدرت خرید مردم ۲۳ درصد بالا می‌رود؟

نه لزوماً.

فرض کنید خانواری ماه قبل با یک میلیون تومان اعتبار می‌توانست سبد مشخصی از کالاهای اساسی تهیه کند. اگر قیمت همان سبد ۲۳ درصد بالا رفته باشد، برای خرید همان مقدار کالا اکنون به یک میلیون و ۲۳۰ هزار تومان نیاز دارد.

بنابراین افزایش اعتبار از یک میلیون به ۱.۲۳ میلیون تومان در چنین شرایطی فقط قدرت خرید قبلی را حفظ می‌کند؛ نه اینکه خانوار بتواند ۲۳ درصد کالای بیشتری خریداری کند.

اتفاقاً عبارت همتی نیز همین نکته را نشان می‌دهد؛ او افزایش اعتبار را «متناسب با تغییرات نرخ بازار» مطرح کرده است.

پس شاخص واقعی موفقیت کالابرگ نباید فقط مبلغ اسمی آن باشد. سؤال اصلی این است که با اعتبار جدید چند کیلو گوشت، مرغ، برنج، روغن، لبنیات و سایر اقلام مشمول می‌توان خرید و آیا این مقدار نسبت به ماه‌های قبل حفظ شده است یا خیر.

چرا تأمین پول کالابرگ به مشکل خورد؟

دولت از ابتدای سال برای کالابرگ منابع قابل توجهی در نظر گرفته بود. معاون رفاه وزارت کار در اسفند گذشته گفته بود حدود ۹۶۰ همت برای تأمین اعتبار یک‌میلیون‌تومانی کالابرگ طی ۱۲ ماه و برای دست‌کم ۸۰ میلیون نفر پیش‌بینی شده است.

در گزارش دیگری درباره ساختار بودجه نیز رقم درج‌شده برای این طرح حدود ۹۹۶ همت عنوان شده و توضیح داده شده که منابع آن با درآمد حاصل از تغییر سیاست ارز ترجیحی و حساب‌های مربوط به فروش ارز پیوند دارد.

اما بعد از تحولات اقتصادی و جنگ، بخشی از منابع پیش‌بینی‌شده به شکل مورد انتظار تحقق پیدا نکرد. وزیر اقتصاد در ۱۹ مرداد گفت تغییر اولویت‌های بودجه‌ای و شرایط جنگی باعث شده بخشی از منابع مورد انتظار برای کالابرگ تأمین نشود و تیم اقتصادی دولت در حال طراحی منابع جایگزین است.

این همان گره‌ای است که همتی اکنون می‌گوید باید بدون چاپ پول باز شود.

افزایش ۲۳ درصدی چقدر پول اضافه می‌خواهد؟

می‌توان مقیاس مسئله را با یک محاسبه تقریبی دید.

اگر همان مبنای اعلام‌شده وزارت رفاه، یعنی ۸۰ میلیون نفر و سالانه ۹۶۰ همت برای اعتبار یک میلیون تومانی را در نظر بگیریم، افزایش ۲۲ درصدی هزینه سالانه طرح را در صورت اجرای کامل برای یک سال به حدود ۱۱۷۱ همت و افزایش ۲۳ درصدی آن را به حدود ۱۱۸۱ همت می‌رساند. مبنای ۹۶۰ همتی و ۸۰ میلیون مشمول از اعلام وزارت رفاه گرفته شده است.

یعنی دولت در مقیاس سالانه باید حدود ۲۱۱ تا ۲۲۱ همت منبع بیشتر پیدا کند.

این محاسبه سناریویی است، نه برآورد رسمی دولت؛ زیرا افزایش ممکن است از میانه سال اجرا شود، تعداد مشمولان تغییر کند یا سیاست پرداخت برای دهک‌های مختلف یکسان نباشد.

اما مقیاس عدد نشان می‌دهد چرا یافتن «منبع پایدار» اهمیت دارد.

۱۰۰ همت قبلی برای چه بود؟

پنجم مرداد، وزیر کار در جلسه مجلس اعلام کرده بود رئیس‌جمهور دستور اختصاص ۱۰۰ همت برای اجرای کالابرگ و تسویه روزانه مطالبات فروشگاه‌های طرف قرارداد را داده است.

این رقم اگرچه بزرگ به نظر می‌رسد، اما در مقایسه با ابعاد سالانه طرح چندان زیاد نیست.

با فرض ۸۰ میلیون مشمول و اعتبار ماهانه یک میلیون تومان، هزینه یک دور کامل پرداخت حدود ۸۰ همت می‌شود. بنابراین ۱۰۰ همت از نظر اندازه تقریباً معادل هزینه حدود یک و یک‌چهارم دوره پرداخت است؛ ضمن اینکه بخشی از این مبلغ برای تسویه مطالبات فروشگاه‌ها در نظر گرفته شده بود. مبنای تعداد مشمولان و اعتبار ماهانه از اعلام معاون رفاه گرفته شده است.

در نتیجه تزریق یکباره ۱۰۰ همت مشکل «پایداری منابع» را حل نمی‌کند.

چرا همتی روی «چاپ نکردن پول» تأکید کرد؟

این بخش شاید از خود خبر افزایش کالابرگ مهم‌تر باشد.

سیاست حمایتی زمانی می‌تواند به خانوار کمک کند که منبع آن باعث ایجاد موج تورمی تازه نشود. اگر دولت برای تأمین اعتبار کالابرگ مستقیماً به منابع جدید بانک مرکزی متکی شود، پایه پولی و در ادامه حجم نقدینگی می‌تواند افزایش پیدا کند. در اقتصادی که عرضه کالا با همان سرعت بالا نمی‌رود، نتیجه می‌تواند فشار بیشتر بر سطح قیمت‌ها باشد.

معاون رفاه وزارت کار نیز یک روز قبل از سخنان همتی همین خط قرمز را مطرح کرده و گفته بود دولت نمی‌خواهد منابع کالابرگ را از طریق افزایش پایه پولی تأمین کند، زیرا هزینه چنین روشی بعداً از مسیر تورم دوباره به خود مردم تحمیل خواهد شد.

به زبان ساده، اگر دولت یک میلیون تومان حمایت اضافه کند اما روش تأمین آن باعث افزایش بیشتر قیمت مواد غذایی شود، بخشی از کمک معیشتی از مسیر تورم پس گرفته می‌شود.

منابع جایگزین از کجا می‌تواند بیاید؟

سازوکار مالی کالابرگ از خرداد امسال بیشتر به سازمان برنامه و بودجه منتقل شده است. طبق توضیحات منتشرشده، ردیف کالابرگ در بودجه قرار گرفته و بخشی از منابع آن به درآمدهای ناشی از حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی و مابه‌التفاوت‌های ارزی مرتبط است. پس از انجام محاسبات ارزی، منابع باقی‌مانده می‌تواند برای کالابرگ اختصاص پیدا کند.

افزایش درآمدهای نفتی نیز قبلاً به‌عنوان یکی از مسیرهای احتمالی تقویت منابع مطرح شده بود؛ اما تحولات ماه‌های اخیر نشان داده اتکای کامل به درآمدهای متغیر ارزی می‌تواند پرداخت منظم را دشوار کند. وزیر اقتصاد نیز تأیید کرده دولت به دنبال جایگزین کردن منابعی است که در شرایط اخیر تحقق نیافته‌اند.

بنابراین آنچه هنوز از سخنان امشب همتی کم داریم، نام و رقم دقیق منبع پایدار جدید است.

کالابرگ ۱.۲۳ میلیونی چه زمانی پرداخت می‌شود؟

تا شامگاه ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ زمان رسمی شروع افزایش ۲۲ تا ۲۳ درصدی اعلام نشده است.

آخرین موضع وزارت رفاه پیش از سخنان همتی این بود که مبلغ جاری همچنان یک میلیون تومان است و افزایش اعتبار بعد از تأمین منابع انجام خواهد شد.

اظهارات جدید رئیس کل بانک مرکزی این احتمال را تقویت می‌کند که دولت به عدد افزایش نزدیک شده باشد، اما برای تبدیل آن به پرداخت واقعی هنوز باید جزئیاتی مانند زمان اجرا، دامنه مشمولان و منبع مالی نهایی اعلام شود.

بنابراین تیتر «کالابرگ ۱.۲۳ میلیون تومانی واریز شد» فعلاً نادرست است؛ اما می‌توان گفت دولت اکنون به‌طور علنی از افزایش تا ۲۳ درصدی ارزش کالابرگ سخن می‌گوید.

خبر خوب برای خانوارها، آزمون سخت برای دولت

اهمیت صحبت همتی در دو وعده همزمان است: دولت می‌خواهد ارزش کالابرگ را بالا ببرد و در عین حال نمی‌خواهد هزینه آن را با چاپ پول بپردازد.

جمع کردن این دو هدف ساده نیست.

اگر اعتبار یک میلیون تومانی ۲۳ درصد افزایش یابد، یک خانواده چهار نفره به جای چهار میلیون تومان، نزدیک ۴.۹۲ میلیون تومان اعتبار خواهد داشت. اما اگر این افزایش برای جمعیت گسترده مشمولان استمرار پیدا کند، بار مالی اضافه آن در مقیاس سالانه به صدها همت می‌رسد.

به همین دلیل مهم‌ترین خبر بعدی درباره کالابرگ احتمالاً نه «درصد افزایش»، بلکه منبع تأمین این پول خواهد بود.

اگر دولت بتواند این منابع را از بودجه واقعی، درآمدهای پایدار یا صرفه‌جویی و بازتوزیع منابع موجود تأمین کند، افزایش کالابرگ می‌تواند بدون ایجاد فشار پولی تازه بخشی از قدرت خرید از دست‌رفته خانوارها را جبران کند.

اما اگر منبع پایدار پیدا نشود، وعده ۲۲ تا ۲۳ درصدی با همان مشکلی مواجه خواهد شد که طی ماه‌های گذشته بارها اجرای افزایش اعتبار را عقب انداخت.

فعلاً عدد روی میز مشخص‌تر شده است: کالابرگ یک‌میلیون‌تومانی در صورت اجرای کامل وعده همتی می‌تواند به حدود یک میلیون و ۲۲۰ تا یک میلیون و ۲۳۰ هزار تومان برای هر نفر برسد؛ حالا سؤال اصلی این است که دولت این افزایش را از کدام منبع و از چه زمانی پرداخت خواهد کرد.