خبر مهم درباره برنج، روغن و حبوبات؛ کالاهای اساسی تا پایان سال تأمین است؟

محمد جعفری، دبیر انجمن غلات ایران، امروز شنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ در تازه‌ترین ارزیابی خود از بازار کالاهای اساسی تأکید کرد فعالان بخش خصوصی از توان و تجربه کافی برای تأمین نیاز کشور برخوردارند و طی سال‌های اخیر حتی در دوره‌های پرتنش و شرایط جنگی نیز جریان واردات و تأمین کالا متوقف نشده است.

به گفته او، نگرانی اصلی در حال حاضر کمبود کالا نیست و در بعضی بازارها حتی مازاد عرضه مشاهده می‌شود. جعفری می‌گوید شرایط بازار غلات را به طور مستمر رصد می‌کند و وضعیت در بازار روغن و برخی حبوبات نیز مشابه است؛ به‌گونه‌ای که بعضی کالاها حتی پایین‌تر از هزینه تمام‌شده واردکننده در بازار عرضه می‌شوند.

این نکته از منظر مصرف‌کننده خبر مثبتی است، اما از منظر زنجیره تأمین یک هشدار مهم هم در دل خود دارد. فروش کالا پایین‌تر از قیمت تمام‌شده ممکن است در کوتاه‌مدت مانع رشد قیمت شود، اما اگر این وضعیت طولانی شود، می‌تواند سرمایه در گردش واردکنندگان را کاهش دهد و انگیزه یا توان آنها برای ثبت سفارش‌های بعدی را تحت فشار قرار دهد.

چرا روغن و حبوبات زیر قیمت تمام‌شده عرضه می‌شوند؟

بر اساس توضیحات دبیر انجمن غلات ایران، بازار برخی کالاهای وارداتی اکنون با عرضه کافی یا حتی بیش از نیاز مقطعی مواجه است. در چنین وضعیتی، رقابت میان فروشندگان، نیاز شرکت‌ها به آزادسازی نقدینگی و سررسید تعهدات مالی می‌تواند باعث شود کالا با حاشیه سود بسیار پایین یا حتی کمتر از بهای تمام‌شده عرضه شود.

جعفری به طور مشخص از روغن و حبوبات نام برده و گفته قیمت برخی حبوبات پایین‌تر از هزینه تمام‌شده است. این مسئله لزوماً به معنای ارزان بودن این کالاها نسبت به سال‌های گذشته نیست؛ بلکه مفهوم آن این است که قیمت فعلی بازار، بنا بر ارزیابی واردکنندگان، در مواردی هزینه کامل تأمین، ارز، حمل‌ونقل و سایر مخارج را پوشش نمی‌دهد.

بنابراین تفاوت مهمی میان «کاهش قیمت برای مصرف‌کننده» و «فروش زیر قیمت تمام‌شده واردکننده» وجود دارد. ممکن است سطح عمومی قیمت همچنان برای خانوار بالا باشد، اما همان قیمت نیز برای تأمین‌کننده حاشیه سود کافی ایجاد نکند.

قیمت برنج چه وضعیتی دارد؟

جعفری درباره بازار برنج نیز گفته است که در حال حاضر برنج در محدوده قیمت تمام‌شده در بازار قرار دارد و واردکنندگان در این حوزه وظیفه خود برای تأمین بازار را انجام داده‌اند. او وضعیت چای و روغن را نیز در همین چارچوب ارزیابی کرده است.

برنج یکی از بازارهایی است که تحولات ارزی و مقررات واردات اثر مستقیم و سریعی بر قیمت آن دارد. اطلاعات انجمن واردکنندگان برنج ایران نیز نشان می‌دهد موضوع مطالبات ارزی فعالان این بازار طی ماه‌های گذشته یکی از مسائل اصلی واردکنندگان بوده و این انجمن پیش‌تر از بدهی ارزی دولت به شرکت‌های واردکننده سخن گفته بود.

از این رو، ثبات فعلی بازار برنج را باید علاوه بر حجم موجودی، در ارتباط با تداوم جریان واردات و تأمین منابع ارزی بررسی کرد. اگر واردکننده نتواند مطالبات قبلی خود را دریافت کند یا منابع مالی لازم برای خرید محموله جدید فراهم نشود، وفور امروز الزاماً تضمینی برای وضعیت چند ماه آینده نخواهد بود.

شرط مهم برای آرامش بازار؛ دولت مطالبات واردکنندگان را بپردازد

مهم‌ترین بخش سخنان دبیر انجمن غلات ایران شاید همین نکته باشد: تأمین کالا تا پایان سال مشروط به ایفای تعهدات دولت است.

جعفری گفته دولت باید تعهدات مربوط به تأمین و پرداخت مطالبات واردکنندگان را انجام دهد و در این صورت، از نظر تأمین کالاهای اساسی تا پایان سال نگرانی وجود نخواهد داشت. بنابراین برخلاف برداشتی که ممکن است از تیتر «کالا فراوان است» ایجاد شود، بخش خصوصی یک شرط مالی مهم برای ادامه این وضعیت مطرح کرده است.

موضوع مطالبات ارزی نیز مسئله تازه‌ای نیست. فعالان این حوزه طی ماه‌های گذشته بارها هشدار داده‌اند که تأخیر در تسویه مطالبات، سرمایه در گردش شرکت‌های واردکننده را محدود می‌کند. یکی از اعضای هیئت‌مدیره اتحادیه واردکنندگان نهاده‌های دام و طیور نیز پیش‌تر تأکید کرده بود پرداخت مطالبات ارزی، تاب‌آوری بخش خصوصی برای ادامه تأمین کالاهای اساسی را افزایش می‌دهد.

در مردادماه نیز فعالان صنایع غذایی از معوق ماندن بخشی از تعهدات ارزی دولت سخن گفته و هشدار داده‌اند که شرکت‌های خارجی در چنین شرایطی تمایل کمتری به فروش اعتباری به تجار ایرانی دارند. نتیجه این وضعیت آن است که واردکننده برای خرید بعدی ناچار به تأمین نقدینگی بیشتری می‌شود.

وابستگی ایران به واردات غلات چقدر است؟

اهمیت نقدینگی و تخصیص ارز زمانی روشن‌تر می‌شود که حجم واردات غلات کشور را در نظر بگیریم. محمدرضا مرتضوی، عضو هیئت‌مدیره انجمن غلات ایران، چند روز قبل اعلام کرد در پنج سال گذشته به طور متوسط سالانه حدود ۲۰ میلیون تن غلات و اقلام مرتبط وارد کشور شده است.

بر اساس آماری که او ارائه کرده، متوسط واردات شامل حدود ۱۰.۵ میلیون تن ذرت، ۳ میلیون تن جو، ۳.۵ میلیون تن گندم، ۱.۲ میلیون تن دانه‌های روغنی و حدود ۱.۵ میلیون تن پالم بوده است. وی همچنین وابستگی تأمین ذرت را حدود ۹۰ درصد و دانه‌های روغنی را بیش از ۹۹ درصد عنوان کرده است.

این میزان وابستگی نشان می‌دهد امنیت غذایی فقط به موجودی انبارها مربوط نیست. دسترسی به ارز، مسیرهای حمل‌ونقل، امکان ثبت سفارش، تأمین مالی تجار و همکاری فروشندگان خارجی همگی بخشی از معادله‌اند.

واردات گندم دامی با نرخ ۲۳۵ یورو آغاز شد

یکی دیگر از نشانه‌های تلاش برای حفظ عرضه، سازوکار تازه واردات گندم دامی است. انجمن غلات ایران در ۲۶ مرداد اعلام کرد واردات این محصول بر اساس نرخ تعیین‌شده ۲۳۵ یورو برای هر تن و با سازوکاری تحت نظارت وزارت جهاد کشاورزی انجام خواهد شد.

بر اساس جزئیات منتشرشده، محصول وارداتی باید از مسیر سامانه بازارگاه و برای جامعه هدف تعیین‌شده عرضه شود. این تصمیم با هدف تقویت تأمین خوراک دام و کاهش فشار بر بازار نهاده‌ها اتخاذ شده است.

این اقدام از آن جهت اهمیت دارد که هرگونه اختلال در تأمین نهاده‌های دامی می‌تواند با فاصله زمانی به بازار گوشت، مرغ، تخم‌مرغ و لبنیات منتقل شود. بنابراین ثبات بازار غلات فقط مسئله قیمت گندم یا ذرت نیست و می‌تواند بر سبد گسترده‌تری از مواد غذایی اثر بگذارد.

آیا باید منتظر کاهش قیمت برنج و روغن باشیم؟

وجود عرضه کافی یا عرضه زیر قیمت تمام‌شده لزوماً به این معنا نیست که قیمت روغن، برنج یا حبوبات به سرعت کاهش چشمگیری پیدا خواهد کرد. قیمت مصرف‌کننده علاوه بر هزینه واردات، از نرخ ارز، هزینه حمل، بسته‌بندی، توزیع، مالیات و حاشیه شبکه فروش نیز تأثیر می‌گیرد.

با این حال، مازاد عرضه می‌تواند دست‌کم از شکل‌گیری موج افزایشی ناشی از کمبود کالا جلوگیری کند. اگر تأمین ارز و پرداخت مطالبات نیز منظم شود، احتمال ایجاد شوک ناشی از کاهش عرضه کمتر خواهد شد.

در مقابل، اگر مشکلات نقدینگی واردکنندگان ادامه یابد، پایین بودن قیمت امروز می‌تواند به کاهش توان تأمین در ماه‌های بعد تبدیل شود. به همین دلیل، مهم‌ترین متغیر بازار در نیمه دوم سال نه فقط حجم کالای موجود در انبارها، بلکه سرعت تسویه مطالبات و امکان تأمین مالی محموله‌های جدید خواهد بود.

جمع‌بندی؛ فعلاً کمبود نداریم، اما یک شرط مهم باقی است

آخرین ارزیابی انجمن غلات ایران در شنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ حاکی از آن است که در شرایط فعلی نگرانی فوری درباره کمبود غلات، روغن، برنج، چای و حبوبات وجود ندارد و در برخی بازارها حتی مازاد عرضه مشاهده می‌شود. این ارزیابی البته موضع انجمن و فعالان بخش خصوصی است و به معنای انتشار آمار رسمی از موجودی همه ذخایر راهبردی کشور نیست.

پیام اصلی سخنان محمد جعفری این است که تأمین کالاهای اساسی تا پایان سال امکان‌پذیر است، اما به شرط آنکه دولت تعهدات مالی و ارزی خود در قبال واردکنندگان را به موقع انجام دهد.

بنابراین برای مصرف‌کنندگان، خبر فعلی بیشتر نشانه‌ای از آرامش سمت عرضه است تا وعده کاهش قطعی قیمت‌ها. طی ماه‌های آینده، وضعیت تخصیص ارز، پرداخت مطالبات تجار، نرخ ارز و استمرار واردات تعیین خواهد کرد که این آرامش در بازار برنج، روغن، حبوبات و غلات تا پایان سال ادامه پیدا می‌کند یا خیر.