تناقض عجیب فدراسیون پیش از تراکتور - پرسپولیس؛ «تماشاگر سرمایه فوتبال است» اما سکوها خالی می‌ماند

دو هفته ابتدایی فصل جدید لیگ برتر برای سه مدعی اصلی تقریباً بی‌نقص سپری شده است. پرسپولیس، استقلال و تراکتور هر سه با دو پیروزی و شش امتیاز در بالای جدول قرار گرفته‌اند و پرسپولیس پس از برد ۴ بر یک مقابل استقلال خوزستان، به دلیل شرایط بهتر در جدول در صدر ایستاده است. تراکتور نیز در هفته دوم با دو گل سپاهان را در اصفهان شکست داد و نشان داد بار دیگر یکی از جدی‌ترین مدعیان قهرمانی خواهد بود.

حالا هفته سوم می‌تواند نخستین جدایی جدی میان مدعیان را رقم بزند. استقلال روز یکشنبه اول شهریور از ساعت ۱۹:۳۰ به مصاف سپاهان می‌رود و یک روز بعد، دوشنبه دوم شهریور از ساعت ۱۸:۳۰ تراکتور در ورزشگاه یادگار امام تبریز میزبان پرسپولیس خواهد بود. برنامه رسمی اعلام‌شده برای هفته سوم نیز همین زمان‌بندی را تأیید می‌کند.

در چنین شرایطی طبیعی بود که مسابقه تراکتور و پرسپولیس با ورزشگاهی مملو از هوادار به یکی از مهم‌ترین تصاویر ابتدای فصل تبدیل شود؛ اما حکم انضباطی قدیمی، ماجرا را به مسیری کاملاً متفاوت برده است.

چرا بازی تراکتور و پرسپولیس بدون تماشاگر است؟

ریشه محرومیت به اتفاقات دیدار دو تیم در فصل بیست‌وچهارم بازمی‌گردد؛ مسابقه‌ای که با تنش و درگیری روی سکوها همراه شد و پرونده آن در نهایت به کمیته استیناف فدراسیون فوتبال رسید.

کمیته استیناف در فروردین ۱۴۰۴ حکم محرومیت هواداران دو تیم در دیدارهای رودررو طی دو فصل را تأیید کرد. متن اولیه رأی حتی از مسابقات لیگ برتر، جام حذفی و سوپرجام نام می‌برد، هرچند ماه‌ها بعد کمیته استیناف اعلام کرد ذکر جام حذفی و سوپرجام ناشی از «سهو تایپی» بوده و محرومیت به مسابقات لیگ برتر مربوط می‌شود.

نتیجه عملی این پرونده برای فصل جاری روشن است: مسابقه هفته سوم تراکتور و پرسپولیس در تبریز مشمول همان محرومیت است و بر اساس وضعیت فعلی، باید بدون حضور تماشاگر برگزار شود.

همین مسئله طی روزهای اخیر تلاش تازه تراکتوری‌ها برای تغییر حکم را به دنبال داشته است.

تراکتور درخواست بخشش داد؛ پرسپولیس مخالفت کرد

باشگاه تراکتور روز ۲۸ مرداد به‌طور رسمی از فدراسیون فوتبال خواست در اجرای محرومیت تجدیدنظر شود و اجازه حضور تماشاگران در مسابقه با پرسپولیس صادر شود. استدلال باشگاه تبریزی این بود که مسابقه دو تیم یکی از پرمخاطب‌ترین دیدارهای فوتبال ایران است و حضور هواداران می‌تواند به فضای تازه شکل‌گرفته در لیگ کمک کند.

علیرضا بیرانوند نیز به این بحث ورود کرد و با اشاره به شور ایجادشده روی سکوها در دو هفته ابتدایی لیگ، خواستار حضور هواداران در دیدار پرسپولیس شد. او این روزها را فرصتی برای نزدیک‌تر شدن دوباره مردم و فوتبال دانست.

اما واکنش پرسپولیس کاملاً متفاوت بود. محسن خلیلی، مدیر تیم پرسپولیس، تأکید کرد وقتی حکم بر برگزاری بازی رفت و برگشت بدون تماشاگر صادر شده، قانون باید اجرا شود و باشگاه تهرانی تمایلی به برگزاری مسابقه هفته سوم با حضور هواداران ندارد.

تا عصر شنبه ۳۱ مرداد نیز خبر رسمی معتبری درباره لغو این محرومیت منتشر نشده است؛ بنابراین همه نشانه‌ها از برگزاری بازی پشت درهای بسته حکایت دارد.

حالا فدراسیون می‌گوید فوتبال بدون تماشاگر هویت ندارد

درست در میانه این کشمکش، سایت رسمی فدراسیون فوتبال مطلبی درباره اهمیت بازگشت هواداران منتشر کرده که از نظر زمانی بسیار قابل توجه است.

در این مطلب آمده است که فوتبال بدون تماشاگر «بخش مهمی از هویت خودش را از دست می‌دهد» و صدای سکوها، پرچم‌ها، سرودها، شادی پس از گل و حتی واکنش هواداران به اتفاقات مسابقه، فوتبال را از یک رقابت ساده به یک رویداد اجتماعی تبدیل می‌کند.

فدراسیون همچنین از تماشاگر به عنوان «سرمایه اصلی فوتبال» یاد کرده و خواستار استمرار حضور خانواده‌ها و هواداران، فراهم کردن شرایط مناسب برای آنها و ایجاد محیطی امن و محترمانه در ورزشگاه‌ها شده است.

این جملات به خودی خود محل مناقشه نیستند؛ تقریباً تمام فعالان فوتبال با اهمیت تماشاگر موافق‌اند. آنچه متن را خبرساز می‌کند، زمان انتشار آن است.

تنها چند روز بعد از انتشار چنین موضعی، یکی از پرتماشاگرترین مسابقات فوتبال ایران قرار است در ورزشگاه خالی برگزار شود.

آیا فدراسیون مسئولیت محرومیت را از خود دور کرده است؟

از کنار هم قرار دادن متن منتشرشده و وضعیت بازی تراکتور - پرسپولیس می‌توان به این نتیجه رسید که حتی در داخل ساختار فوتبال نیز تمایل زیادی به ادامه مسابقات بدون تماشاگر وجود ندارد.

اما یک نکته مهم باید روشن شود: از این مطلب نمی‌توان با قطعیت نتیجه گرفت که حکم مسابقه تراکتور و پرسپولیس توسط نهادی «خارج از فدراسیون فوتبال» صادر شده است.

اسناد علنی موجود نشان می‌دهد رأی مورد بحث محصول فرآیند انضباطی و سپس کمیته استیناف فدراسیون فوتبال بوده است. بنابراین تا زمانی که سند یا اظهارنظر رسمی دیگری منتشر نشود، نسبت دادن این تصمیم به نهادی بالاتر و خارج از فدراسیون، بیشتر یک برداشت تفسیری است تا یک واقعیت اثبات‌شده.

با این حال تناقض سیاستی همچنان پابرجاست؛ نهادی که رسماً تماشاگر را بخش جدایی‌ناپذیر هویت فوتبال می‌داند، از طریق ارکان قضایی خود حکمی دارد که هواداران را از یکی از جذاب‌ترین بازی‌های لیگ کنار می‌گذارد.

آیا محرومیت تماشاگران واقعاً بازدارنده است؟

این بحث تنها به بازی هفته سوم محدود نیست. فوتبال ایران طی دو دهه گذشته بارها از برگزاری مسابقه بدون تماشاگر به عنوان ابزار تنبیهی استفاده کرده است؛ اما تکرار درگیری، شعارهای توهین‌آمیز، پرتاب اشیا و تنش در ورزشگاه‌ها نشان می‌دهد بازدارندگی این مجازات دست‌کم محل سؤال است.

حتی در پرونده پرسپولیس و تراکتور نیز مسئله فقط یک بازی یا یک فصل نیست. تنش میان بخشی از هواداران دو تیم در سال‌های اخیر بارها تکرار شده و محروم کردن کامل ورزشگاه، اگرچه هزینه‌ای سنگین برای باشگاه میزبان ایجاد می‌کند، الزاماً عامل اصلی رفتارهای پرخطر را هدف قرار نمی‌دهد.

در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود که آیا استفاده از ابزارهایی مانند شناسایی فردی متخلفان، محرومیت شخصی از ورود به ورزشگاه، کنترل دقیق فروش بلیت، دوربین‌های تشخیص هویت، تفکیک مناسب سکوها و برخورد قضایی با رفتارهای خطرناک، مؤثرتر از محروم کردن ده‌ها هزار هواداری نیست که هیچ تخلفی مرتکب نشده‌اند؟

بزرگ‌ترین بازی هفته در سکوت؟

جدال تراکتور و پرسپولیس از نظر فنی نیز حساسیت زیادی دارد. دو تیم پس از دو هفته شش امتیاز دارند و برنده مسابقه تبریز می‌تواند خیلی زود یک رقیب مستقیم را سه امتیاز عقب بیندازد.

پرسپولیس با برد پرگل هفته دوم وارد این بازی می‌شود و تراکتور نیز با پیروزی ارزشمند خارج از خانه مقابل سپاهان اعتمادبه‌نفس بالایی دارد. بنابراین روی کاغذ همه چیز برای یکی از جذاب‌ترین بازی‌های ابتدای فصل آماده است؛ جز همان چیزی که فدراسیون فوتبال آن را «سرمایه اصلی فوتبال» خوانده است: تماشاگر.

همین تضاد، بازی دوشنبه را به چیزی فراتر از یک مسابقه شش‌امتیازی تبدیل کرده است.

فوتبال ایران میان «تنبیه» و «حفظ تماشاگر»

پرونده تراکتور - پرسپولیس یک مسئله قدیمی در فوتبال ایران را دوباره به مرکز توجه آورده است؛ چگونه می‌توان هم با رفتارهای خطرناک و توهین‌آمیز روی سکوها برخورد کرد و هم فوتبال را از مهم‌ترین سرمایه اجتماعی خود محروم نکرد؟

لغو ساده همه محرومیت‌ها می‌تواند پیام نادرستی درباره بی‌هزینه بودن تخلف بدهد. در مقابل، خالی کردن کامل ورزشگاه نیز مجازاتی جمعی است که هزاران هوادار بی‌تخلف، بازیکنان، باشگاه میزبان و حتی جذابیت تجاری لیگ را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

فدراسیون در مطلب تازه خود عملاً اعتراف کرده که بدون هوادار، فوتبال بخشی از هویت خود را از دست می‌دهد. اکنون چالش مهم‌تر این است که این نگاه چگونه قرار است در سیاست انضباطی فوتبال ایران منعکس شود.

تا این لحظه، دیدار تراکتور و پرسپولیس در هفته سوم لیگ برتر، دوشنبه دوم شهریور ساعت ۱۸:۳۰ در تبریز برگزار خواهد شد و حکم محرومیت تماشاگران همچنان پابرجاست. اگر تغییری در ساعات آینده رخ ندهد، یکی از بزرگ‌ترین مسابقات فصل در ورزشگاهی خالی برگزار می‌شود؛ تصویری که بیش از هر چیز تناقض میان شعار «تماشاگر سرمایه فوتبال است» و شیوه فعلی مجازات سکوها را به نمایش خواهد گذاشت.