بحران VAR قبل از تراکتور-پرسپولیس؛ ۶ دوربین به جای ۱۱، بازی بزرگ بدون کمک‌داور ویدیویی می‌شود؟

فدراسیون فوتبال پیش از آغاز فصل جدید اعلام کرده بود تمام مسابقات لیگ برتر ۱۴۰۵-۱۴۰۶ با استفاده از کمک‌داور ویدیویی برگزار خواهد شد. دانیال مرادی، رئیس دپارتمان داوری، در تیرماه صراحتاً گفته بود برنامه فصل جدید استفاده از VAR در همه دیدارهاست.

اما فقط یک هفته کافی بود تا نخستین استثنا شکل بگیرد.

دیدار صنعت نفت آبادان و ملوان در هفته اول با وجود تعیین داور VAR، بدون استفاده عملی از این فناوری برگزار شد. مشکل نه نبود دستگاه VAR، بلکه زنجیره تصویربرداری بود؛ واحد سیار صداوسیمای آبادان SD بود و امکان ارائه تصاویر HD سازگار با تجهیزات VAR را نداشت. در فصل گذشته برای برخی مسابقات آبادان، واحد سیار HD از اهواز منتقل می‌شد، اما در دیدار صنعت نفت و ملوان این امکان فراهم نشد.

این اتفاق نشان داد داشتن ون VAR و داور ویدیویی به تنهایی کافی نیست؛ اگر تصویر مناسب از زمین به اتاق VAR نرسد، عملاً سیستم بلااستفاده خواهد بود.

حالا چهار باشگاه دیگر مشکل دارند

تازه‌ترین گزارش منتشرشده در پایان ۳۱ مرداد می‌گوید تراکتور، شمس‌آذر قزوین، مس شهربابک و فجرسپاسی در نخستین میزبانی‌های فصل خود نتوانسته‌اند تعداد دوربین‌های مورد مطالبه فدراسیون را تأمین کنند.

برای اجرای استاندارد VAR مدنظر فدراسیون فوتبال ایران، میزبان باید ۱۱ تا ۱۲ دوربین را در نقاط تعیین‌شده ورزشگاه مستقر کند؛ اما این چهار تیم در مسابقات خانگی قبلی فقط ۶ دوربین داشته‌اند.

یعنی اگر حداقل ۱۱ دوربین را مبنا قرار دهیم، ورزشگاه‌های مورد بحث پنج دوربین کم دارند و تعداد دوربین‌های موجود حدود ۴۵ درصد کمتر از حدنصاب تعیین‌شده است. اگر معیار ۱۲ دوربین باشد، این کمبود به ۵۰ درصد می‌رسد.

این فاصله دیگر یک نقص کوچک نیست؛ تقریباً نیمی از ظرفیت تصویری مورد انتظار برای پوشش مسابقه وجود ندارد.

آیا فیفا واقعاً ۱۱ دوربین را اجباری کرده است؟

اینجا یک نکته مهم وجود دارد.

عدد ۱۱ تا ۱۲ دوربین، طبق گزارش منتشرشده، استاندارد تعیین‌شده از سوی فدراسیون فوتبال برای مسابقات لیگ ایران است و نباید آن را «حداقل جهانی فیفا» معرفی کرد.

فناوری VAR فیفا در دو مدل اصلی قابل اجراست. در سیستم کامل VAR، حداقل چهار دوربین قابل استفاده است و تعداد دوربین‌ها می‌تواند افزایش یابد؛ VAR Light نیز برای مسابقاتی با چهار تا هشت دوربین طراحی شده است. فیفا در عین حال تأکید می‌کند سیستم، کیفیت تصویر، تأخیر، هماهنگی تصاویر و کل فرایند اجرایی باید استاندارد و مورد تأیید باشد.

پس از نظر فنی «شش دوربین» الزاماً به این معنا نیست که VAR در هیچ جای دنیا با چنین تعدادی قابل اجرا نیست. مسئله این است که لیگ ایران برای مدل مورد استفاده خود پوشش ۱۱ تا ۱۲ دوربینی تعیین کرده و باشگاه میزبان باید همان استاندارد مسابقات داخلی را فراهم کند.

این تفاوت از نظر حقوقی و فنی مهم است.

تراکتور-پرسپولیس؛ حساس‌ترین قربانی احتمالی

بزرگ‌ترین نگرانی هفته سوم مربوط به ورزشگاه یادگار امام تبریز است.

تراکتور دوشنبه ۲ شهریور در یکی از مهم‌ترین مسابقات هفته میزبان پرسپولیس است. دو تیم هر کدام دو مسابقه نخست فصل را برده‌اند و بازی تبریز از همین حالا یک نبرد مستقیم در بالای جدول محسوب می‌شود.

کمیته داوران امیر عرب‌براقی را داور وسط این دیدار معرفی کرده و میثم حیدری نیز داور VAR خواهد بود؛ حامد سیری هم به‌عنوان کمک داور ویدیویی انتخاب شده است.

یعنی از نظر نیروی داوری، VAR برای مسابقه برنامه‌ریزی شده است.

مشکل آنجاست که گزارش تازه تأکید می‌کند اگر تعداد دوربین‌های یادگار امام تا روز مسابقه به سطح مورد نظر نرسد، مسئولان ممکن است درباره استفاده از سیستم تجدیدنظر کنند و حتی اجازه ندهند بازی با VAR برگزار شود.

بنابراین اعلام نام میثم حیدری به معنای تضمین صددرصدی استفاده از فناوری در مسابقه نیست.

چرا تعداد دوربین برای VAR این‌قدر مهم است؟

VAR قرار نیست صرفاً تصاویر پخش تلویزیونی را دوباره ببیند؛ کیفیت تصمیم به تعداد و محل زاویه‌های موجود وابسته است.

یک برخورد در محوطه جریمه ممکن است در نمای اصلی عادی به نظر برسد، اما زاویه پشت دروازه برخورد پا را نشان دهد. صحنه هند ممکن است از نمای روبه‌رو مشخص نباشد و آفساید نیز برای ترسیم خطوط دقیق به دوربین‌های مناسب و کالیبراسیون زمین نیاز دارد.

فیفا تصریح می‌کند تیم VAR به تصاویر دوربین‌های رو به زمین دسترسی دارد و تعداد و نوع دوربین‌ها بر اساس ساختار تولید مسابقه متفاوت است. همچنین کیفیت و همزمانی تصاویر جزو مؤلفه‌هایی است که در ارزیابی فنی سیستم VAR بررسی می‌شود.

به بیان ساده، یک VAR با زاویه‌های ناقص ممکن است در حساس‌ترین صحنه مسابقه تصویری بهتر از داور داخل زمین در اختیار نداشته باشد.

و این دقیقاً خلاف فلسفه استفاده از فناوری است.

شمس‌آذر اولین آزمون امروز است

پیش از تراکتور، وضعیت شمس‌آذر می‌تواند نشان دهد فدراسیون در برابر کمبود دوربین چه سیاستی اتخاذ خواهد کرد.

شمس‌آذر امروز، یکشنبه اول شهریور، در ورزشگاه سردار آزادگان قزوین میزبان آلومینیوم اراک است. کمیته داوران شهاب محمدی را به‌عنوان داور VAR و فرهاد امینی را به‌عنوان کمک او تعیین کرده است.

این همان باشگاهی است که در نخستین بازی خانگی خود مقابل پرسپولیس بنا بر گزارش تازه فقط شش دوربین در اختیار داشته است.

بنابراین اتفاقی که امروز در قزوین رخ دهد، می‌تواند یک نشانه مهم برای بازی فردای تبریز باشد. اگر شمس‌آذر دوربین‌های لازم را اضافه کند و VAR بدون مشکل فعال شود، احتمالاً تراکتور نیز تا دوشنبه فرصت جبران دارد. اگر نه، فدراسیون با نخستین تصمیم جدی فصل درباره اجرای استانداردهای اعلام‌شده مواجه خواهد شد.

مس و فجر فعلاً کمی فرصت دارند

دو تیم دیگر این پرونده زمان بیشتری برای حل مشکل دارند.

مس شهربابک در هفته دوم مقابل خیبر و فجرسپاسی در میزبانی برابر صنعت نفت نتوانستند تعداد دوربین‌های مورد نظر را فراهم کنند. میزبانی بعدی آنها در هفته چهارم است؛ مس باید از صنعت نفت پذیرایی کند و فجر نیز میزبان ذوب‌آهن خواهد بود.

بنابراین این دو باشگاه تا هفته آینده فرصت دارند زیرساخت تصویری خود را به حداقل تعیین‌شده برسانند.

اما اگر این اتفاق نیفتد، مسئله می‌تواند از یک نقص فنی به یک پرونده انضباطی تبدیل شود. گزارش منتشرشده از احتمال جرائم سنگین برای باشگاه‌های میزبان در صورت انجام ندادن تکالیف تعیین‌شده خبر می‌دهد، هرچند فعلاً جزئیات رسمی درباره میزان جریمه هر تخلف منتشر نشده است.

پس هنوز نباید درباره رقم یا نوع مجازات قطعی صحبت کرد.

مشکل اصلی VAR ایران دیگر خرید دستگاه نیست

سال‌ها بحث فوتبال ایران بر سر این بود که چرا VAR وارد کشور نمی‌شود. حالا صورت مسئله تغییر کرده است.

فدراسیون تجهیزات بیشتری در اختیار دارد و حتی پیش از فصل وعده داده تمام مسابقات با VAR باشند؛ اما تجربه آبادان نشان داد فناوری فقط همان دستگاه کنار زمین نیست. دوربین، واحد سیار HD، فیبر و ارتباط تصویری، محل مناسب تصویربرداری، برق پایدار، اپراتور و کیفیت پخش همه بخشی از زنجیره VAR هستند.

اگر یکی از این حلقه‌ها وجود نداشته باشد، میلیون‌ها تومان تجهیزات و حضور چند داور بین‌المللی هم مشکل را حل نمی‌کند.

این دقیقاً همان چالشی است که لیگ بیست‌وششم خیلی زود با آن روبه‌رو شده است: فاصله میان «خرید فناوری» و «آماده بودن ورزشگاه‌ها برای استفاده استاندارد از فناوری».

بازی تراکتور و پرسپولیس بدون VAR برگزار می‌شود؟

تا این لحظه پاسخ قطعی خیر است؛ نمی‌توان گفت VAR این مسابقه حذف شده است.

برعکس، فدراسیون تیم داوری ویدیویی مسابقه را مشخص کرده و برنامه رسمی بر استفاده از سیستم است.

اما پاسخ «قطعا VAR داریم» نیز هنوز زود است.

بر اساس گزارش تازه، تراکتور باید تعداد دوربین‌های ورزشگاه را از شش به دست‌کم ۱۱ برساند و اگر الزامات فنی در روز مسابقه احراز نشود، امکان تغییر تصمیم وجود دارد.

همین وضعیت باعث شده ماجرای دوربین‌های یادگار امام از یک مسئله فنی ساده به یکی از حساس‌ترین خبرهای قبل از بازی بزرگ هفته تبدیل شود.

فدراسیون برای فصل جدید وعده VAR در تمام مسابقات را داده است؛ اما حالا تنها در هفته سوم مشخص می‌شود این وعده تا چه اندازه پشتوانه زیرساختی دارد. اگر یکی از مهم‌ترین بازی‌های لیگ به دلیل کمبود پنج دوربین بدون VAR برگزار شود، مسئله دیگر فقط یک نقص در تبریز نخواهد بود؛ اعتبار برنامه سراسری کمک‌داور ویدیویی در کل لیگ زیر سؤال می‌رود.