آیا ربات چینی واقعاً رکورد یوسین بولت را شکست؟ راز ۱۰۰ متر ۹.۳۹ ثانیه‌ای تیانگونگ

رویترز گزارش داده Tiangong Ultra، محصول مرکز نوآوری ربات‌های انسان‌نمای پکن، شنبه ۲۲ اوت در یکی از گروه‌های مقدماتی ۱۰۰ متر مسابقات جهانی ربات‌های انسان‌نما زمان ۹.۳۹ ثانیه را ثبت کرد. این ربات که در شروع مسابقه از Lightning عقب افتاده بود، نزدیک خط پایان از حریفش عبور کرد. Lightning، ساخته شرکت Honor، با زمان ۹.۴۷ ثانیه دوم شد.

در همان گروه، نماینده Unitree زمان ۱۲.۴۱ ثانیه را ثبت کرد و سوم شد. رسانه چینی The Paper نیز نتایج این گروه را ۹.۳۹، ۹.۴۷ و ۱۲.۴۱ ثانیه گزارش کرده است.

پس برخلاف بسیاری از ویدئوهای ساختگی ربات‌ها که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شوند، این مسابقه و زمان‌های آن واقعی هستند.

اما رکورد یوسین بولت هنوز سر جایش است

اینجا باید میان دو جمله تفاوت گذاشت:

«یک ربات ۱۰۰ متر را سریع‌تر از بولت طی کرده است» درست است.

اما «رکورد جهانی یوسین بولت رسماً شکسته شد» درست نیست.

World Athletics همچنان رکورد جهانی ۱۰۰ متر مردان را ۹.۵۸ ثانیه به نام یوسین بولت ثبت کرده است؛ رکوردی که او ۱۶ اوت ۲۰۰۹ در مسابقات جهانی برلین و با باد قانونی مثبت ۰.۹ متر بر ثانیه به ثبت رساند.

زمان تیانگونگ در یک رشته جداگانه مخصوص ربات‌های انسان‌نما ثبت شده است. ربات نه ورزشکار انسانی است و نه مسابقه آن مشمول قوانین ثبت رکورد World Athletics می‌شود.

بنابراین بولت همچنان سریع‌ترین انسان تاریخ در دوی ۱۰۰ متر رسمی است؛ حتی اگر حالا یک ماشین دوپا همان فاصله را در زمان کمتری پیموده باشد.

ربات دقیقاً چقدر سریع‌تر از بولت بود؟

اختلاف روی ساعت فقط ۰.۱۹ ثانیه است، اما در دوی ۱۰۰ متر چنین فاصله‌ای قابل توجه محسوب می‌شود.

میانگین سرعت تیانگونگ در زمان ۹.۳۹ ثانیه حدود ۳۸.۳ کیلومتر بر ساعت بوده است. میانگین سرعت بولت در رکورد ۹.۵۸ ثانیه‌ای حدود ۳۷.۶ کیلومتر بر ساعت بود.

یعنی از نظر میانگین سرعت در کل ۱۰۰ متر، تیانگونگ حدود دو درصد سریع‌تر حرکت کرده است.

البته این مقایسه باز هم فقط مقایسه زمان و سرعت متوسط است. بولت از بلوک استارت انسانی، تحت مقررات رسمی دوومیدانی، با محدودیت‌های زیستی بدن انسان و بدون موتور الکتریکی مسابقه داده است. ربات از سامانه محرکه، باتری، موتور و الگوریتم کنترل حرکت استفاده می‌کند.

بنابراین ارزش ۹.۳۹ ثانیه در مهندسی رباتیک است، نه در مقایسه مستقیم توانایی ورزشی انسان و ماشین.

جهش واقعی حیرت‌آور جای دیگری است؛ از ۲۱.۵۰ به ۹.۳۹ در یک سال

شاید بزرگ‌ترین عدد داستان اصلاً رکورد بولت نباشد.

در نخستین دوره بازی‌های جهانی ربات‌های انسان‌نما در سال ۲۰۲۵، همین Tiangong Ultra قهرمان دوی ۱۰۰ متر شد؛ اما زمانش ۲۱.۵۰ ثانیه بود.

یک سال بعد زمان آن به ۹.۳۹ ثانیه رسیده است.

یعنی تیانگونگ ظرف حدود ۱۲ ماه ۱۲.۱۱ ثانیه از زمان خود کم کرده و مدت لازم برای طی ۱۰۰ متر را بیش از ۵۶ درصد کاهش داده است. سرعت متوسط آن نیز بیش از دو برابر شده است.

مرکز نوآوری ربات‌های انسان‌نمای پکن توضیح داده نسل جدید از مفاصل و معماری مکانیکی بهینه‌شده، طراحی سبک‌تر و آیرودینامیک‌تر و الگوریتم‌های تازه کنترل حرکت و مسیریابی استفاده می‌کند. سیستم مکان‌یابی و نقشه‌برداری نیز به ربات اجازه می‌دهد بدون اتکا به دنبال‌کردن خط پیست، مسیر خود را در سرعت بالا حفظ کند.

این پیشرفت، از نظر صنعت رباتیک شاید بسیار مهم‌تر از شکست نمادین عدد بولت باشد.

نکته مهم‌تر: ۱۰۰ متر امسال کاملاً خودکار است

پیشرفت فقط در قدرت موتور یا طول گام رخ نداده است.

دولت پکن پیش از آغاز رقابت‌ها اعلام کرده بود که مسابقه ۱۰۰ متر در دوره ۲۰۲۶ به رشته‌ای برای ربات‌های کاملاً خودمختار ارتقا یافته است؛ یعنی ربات باید حرکت و حفظ مسیر را بدون هدایت لحظه‌به‌لحظه اپراتور انسانی انجام دهد.

این موضوع اهمیت رکورد ۹.۳۹ را چند برابر می‌کند.

ساخت ماشینی که با فرمان مستقیم یک اپراتور سریع حرکت کند یک مسئله مهندسی است؛ اما ماشینی که در همان سرعت تعادل خود را مدیریت کند، محیط را تشخیص دهد، مسیر را حفظ کند و حرکت پاهایش را لحظه‌به‌لحظه تنظیم کند، به ترکیبی از مکانیک، حسگرها و هوش مصنوعی نیاز دارد.

دقیقاً به همین دلیل مسابقات ربات‌های انسان‌نما از یک نمایش سرگرم‌کننده در حال تبدیل شدن به آزمایشگاهی برای «هوش مصنوعی تجسم‌یافته» است.

چرا ربات‌ها بعد از خط پایان زمین خوردند؟

اینجا همان جایی است که محدودیت فناوری فعلی خودش را نشان می‌دهد.

رویترز گزارش داده تیانگونگ پس از خط پایان در کنترل توقف خود دچار مشکل شد و Lightning نیز زمین خورد و حتی مجبور شدند آن را با برانکارد از محدوده مسابقه خارج کنند.

این صحنه خنده‌دار به نظر می‌رسد، اما از نظر مهندسی بسیار مهم است.

سریع دویدن فقط به معنی تولید نیروی زیاد نیست. ربات باید بتواند هنگام کاهش سرعت، مرکز ثقل خود را مدیریت کند، انرژی جنبشی را کنترل کند و بدون سقوط از گام‌های بسیار سریع به توقف برسد.

در کاربرد صنعتی یا شهری نیز همین مسئله حیاتی است. روباتی که بتواند با سرعت ۴۰ کیلومتر در ساعت بدود اما نتواند در برابر یک انسان یا مانع به‌موقع و ایمن متوقف شود، الزاماً دستگاه کاربردی بهتری نیست.

بنابراین عبارت طنزآمیز «بولت بعد از رکوردش ایستاد و جشن گرفت، ربات هنوز باید ترمز کردن یاد بگیرد» اتفاقاً نکته‌ای فنی در دل خود دارد.

حتی ۹.۳۹ هم شاید سریع‌ترین زمان این ربات‌ها نباشد

یک نکته جالب دیگر وجود دارد.

طبق گزارش رویترز، Lightning پیش از شروع مسابقات در یک آزمایش، ۱۰۰ متر را در ۹.۳۲ ثانیه طی کرده و حداکثر سرعتش به ۱۴.۵ متر بر ثانیه رسیده بود. اما آن زمان مربوط به آزمایش قبل از مسابقه بود، نه رکورد ثبت‌شده در گروه مقدماتی بازی‌ها.

پس حتی در دنیای ربات‌ها نیز باید میان «بهترین زمان آزمایشگاهی» و «نتیجه رسمی مسابقه» تفاوت گذاشت.

از طرف دیگر، ۹.۳۹ هنوز نتیجه مرحله مقدماتی است. مسابقه ۱۰۰ متر ۴۰ تیم در ۹ گروه دارد و مراحل بعدی و فینال برای ۲۵ و ۲۶ اوت برنامه‌ریزی شده‌اند. در نتیجه حتی ممکن است همین هفته زمان سریع‌تری ثبت شود.

مسابقات ربات‌ها چقدر بزرگ شده است؟

دومین دوره بازی‌های جهانی ربات‌های انسان‌نما از ۲۲ تا ۲۶ اوت در سالن ملی اسکیت سرعت پکن، مشهور به Ice Ribbon یا روبان یخی، برگزار می‌شود.

آمار رسمی برگزارکنندگان نشان می‌دهد ۲۰۵۶ ربات از ۶۶۶ تیم و ۱۶ کشور در مسابقات امسال شرکت کرده‌اند. تعداد تیم‌ها نسبت به سال قبل ۱۳۸ درصد افزایش پیدا کرده و تعداد ربات‌های شرکت‌کننده تقریباً چهار برابر شده است.

برنامه نهایی شامل ۵۱ رویداد و ۱۳۰۱ جلسه یا رقابت است؛ از دوومیدانی، فوتبال، تنیس روی میز، وزنه‌برداری و هنرهای رزمی تا وظایفی که بیشتر شبیه محیط کار هستند.

این اعداد نشان می‌دهند چین دیگر این مسابقات را صرفاً یک نمایش تبلیغاتی کوچک نمی‌بیند.

«۴۰ درصد کاملاً خودکار» را باید دقیق‌تر گفت

در برخی روایت‌ها گفته شده بیش از ۴۰ درصد کل رقابت‌ها «کاملاً خودکار» هستند. این عبارت دقیق نیست.

آنچه برگزارکنندگان رسماً گفته‌اند این است که بیش از ۴۰ درصد رویدادهای امسال از نوع سناریوهای کاربردی هستند؛ یعنی ربات‌ها در محیط‌هایی مانند کارخانه، هتل، خانه و بخش لجستیک آزمایش می‌شوند. مسابقه ۱۰۰ متر نیز مشخصاً برای اجرای کاملاً خودمختار طراحی شده است.

عدد «نزدیک به ۴۰ درصد خودمختار» مربوط به مسابقه نیمه‌ماراتن ربات‌ها در آوریل بود؛ جایی که حدود ۴۰ درصد ربات‌های شرکت‌کننده مسیر را بدون کنترل از راه دور طی کردند.

این تفاوت کوچک، برای فهم سطح واقعی خودمختاری ربات‌ها مهم است.

هدف اصلی اصلاً شکست بولت نیست

برای مخاطب عمومی، ۹.۳۹ ثانیه جذاب‌ترین خبر این مسابقات است؛ اما برای شرکت‌های رباتیک، هدف نهایی چیز دیگری است.

مسابقه‌ای مانند دوی سرعت موتور، مفصل، تعادل، کنترل حرکت و مسیریابی را تحت فشار می‌گذارد. فوتبال تصمیم‌گیری گروهی و تشخیص محیط را آزمایش می‌کند. وظایف کارخانه‌ای و خدماتی نیز مشخص می‌کنند آیا یک ربات می‌تواند از محیط کنترل‌شده آزمایشگاه خارج شود و واقعاً کاری مفید انجام دهد یا نه.

برگزارکنندگان چینی صراحتاً می‌گویند هدف آن است که مهارت‌های آزمایش‌شده در مسابقات در نهایت به استانداردهای فنی و کاربردهای صنعتی تبدیل شوند؛ به تعبیر آنها، ربات باید بتواند «مدال را به سفارش تجاری تبدیل کند».

پس بله؛ یک ربات انسان‌نما واقعاً ۱۰۰ متر را در ۹.۳۹ ثانیه دویده و از زمان تاریخی یوسین بولت سریع‌تر بوده است. اما نه، رکورد رسمی بولت شکسته نشده و او همچنان سریع‌ترین انسان تاریخ است.

اتفاق مهم‌تر این است که رباتی که یک سال پیش برای ۱۰۰ متر بیش از ۲۱ ثانیه زمان لازم داشت، حالا زیر ۹.۴ ثانیه می‌دود و این کار را در مسابقه‌ای انجام می‌دهد که حرکت در آن باید خودمختار باشد.

بولت هنوز جامش را نگه می‌دارد؛ اما در مسابقه مهندسی، عدد ۹.۳۹ نشان می‌دهد فاصله میان «رباتی که راه می‌رود» و «رباتی که واقعاً می‌دود» با سرعتی باورنکردنی در حال کم شدن است.