چرخش عجیب بورس از منفی ۴۰ هزار به مثبت ۲۹ هزار؛ بازار تحریم‌های جدید آمریکا را پیش‌خور کرد؟

معاملات صبح امروز تحت تأثیر یک ریسک کاملاً مشخص آغاز شد: تشدید دوباره تنش اقتصادی میان ایران و آمریکا.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، طی روزهای گذشته گفته واشنگتن قصد دارد مجموعه‌ای از اقدامات اقتصادی بسیار سخت علیه ایران اعمال کند و از چین نیز خواسته با این سیاست همکاری کند. رویترز گزارش داده بخش مهمی از فشار جدید می‌تواند شرکای تجاری ایران را هدف قرار دهد؛ موضوعی که از منظر بازار ایران، مستقیماً به صادرات نفت، دسترسی ارزی و هزینه تجارت خارجی مرتبط است.

طبیعی بود که بخشی از معامله‌گران در شروع بازار، پیش از روشن شدن جزئیات، ترجیح دهند ریسک خود را کاهش دهند.

نتیجه نیز کاملاً در تابلو دیده شد: شاخص کل حدود ۴۰ هزار واحد پایین رفت، شاخص هم‌وزن منفی شد و تعداد نمادهای قرمز در دقایق ابتدایی حدود ۲۰۰ سهم بیشتر از نمادهای مثبت بود.

اما این وضعیت پایدار نماند.

نکته مهم؛ تحریم‌های جدید هنوز در زمان معاملات اعلام نشده بود

در تحلیل اتفاق امروز باید یک خطای رایج را اصلاح کرد.

نمی‌توان گفت بورس صبح امروز به «اعمال» بسته تحریمی جدید واکنش نشان داد، زیرا تا زمان معاملات بازار تهران جزئیات آن هنوز منتشر نشده بود.

طبق گزارش تازه رویترز، نشست خبری بسنت برای ساعت ۱ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا برنامه‌ریزی شده است؛ یعنی تقریباً ساعت ۲۰:۳۰ امروز به وقت ایران. چین نیز پیش از همین نشست اعلام کرده تحولات را زیر نظر دارد و در برابر اقداماتی که منافعش را تهدید کند از حقوق خود دفاع خواهد کرد.

پس افت اولیه بورس بیشتر باید واکنش به ریسک و انتظارات تحریمی دانسته شود.

این تمایز مهم است، چون ممکن است جزئیات بسته‌ای که امشب منتشر می‌شود با سناریوهای فعلی معامله‌گران تفاوت داشته باشد و در نتیجه بازار فردا دوباره مجبور به قیمت‌گذاری اطلاعات جدید شود.

چگونه شاخص از منفی ۴۰ هزار به مثبت ۲۹ هزار رسید؟

اتفاق مهم بازار امروز از حدود میانه معاملات شکل گرفت.

فشار اولیه فروش به‌تدریج کاهش پیدا کرد و تقاضا در بخشی از نمادهای بزرگ دوباره افزایش یافت. فملی، شپنا و خساپا که معاملات را در محدوده منفی شروع کرده بودند، به سمت قیمت‌های مثبت حرکت کردند و همین تغییر جهت در بزرگان بازار نقش مهمی در بازگشت شاخص کل داشت.

تا حوالی ساعت ۱۰:۳۰، شاخص کل از سقوط حدود ۴۰ هزار واحدی ابتدایی نه‌تنها فاصله گرفته بود، بلکه نزدیک ۲۹ هزار واحد مثبت معامله می‌شد.

این یعنی دماسنج اصلی بورس طی کمتر از دو ساعت نزدیک به ۶۹ هزار واحد تغییر جهت داده است.

شاخص هم‌وزن نیز که در شروع بازار نزدیک چهار هزار واحد منفی بود، تا همین ساعت حدود هفت هزار واحد رشد کرد؛ مسئله‌ای که نشان می‌دهد بازگشت تقاضا فقط به چند شرکت بزرگ محدود نبوده است.

۵۹۰ نماد مثبت در برابر ۳۲۰ منفی؛ تغییر کامل نقشه بازار

یکی از واضح‌ترین نشانه‌های بازگشت خریداران، تغییر تعداد نمادهای مثبت و منفی بود.

در ابتدای معاملات، تعداد سهام منفی با اختلافی در حدود ۲۰۰ نماد بیشتر بود. در میانه بازار اما وضعیت کاملاً وارونه شد و حدود ۵۹۰ نماد مثبت در برابر ۳۲۰ نماد منفی قرار گرفتند.

به عبارت دیگر، بازار فقط از نظر شاخص تغییر جهت نداد؛ «عرض بازار» نیز به نفع خریداران چرخید.

واگرایی میان صف‌های خرید و فروش نیز به سود تقاضا افزایش یافت که در صورت حفظ شدن تا پایان معاملات، می‌تواند نشانه‌ای مثبت برای جلسه بعدی بازار باشد.

با این حال بهتر است از همین داده‌ها نتیجه گرفته نشود که ریسک سیاسی کاملاً از بین رفته است. بخشی از اطلاعات کلیدی تحریم‌های جدید هنوز منتشر نشده و رفتار فردای معامله‌گران می‌تواند متفاوت باشد.

عبور ارزش معاملات خرد از ۲۲ همت چه معنایی دارد؟

یکی از مهم‌ترین داده‌های امروز، عبور ارزش معاملات خرد از ۲۲ هزار میلیارد تومان است.

در بازاری که با شوک سیاسی و نوسان شدید آغاز شده، بالا بودن ارزش معاملات دو پیام متفاوت دارد.

پیام نخست مثبت است: بازار نقدشونده باقی مانده و فروشندگان توانسته‌اند برای سهام خود خریدار پیدا کنند. خبری از قفل شدن گسترده بازار در صف‌های فروش سنگین نیست.

پیام دوم اما درباره شدت اختلاف نظر معامله‌گران است.

ارزش معاملات بالا زمانی که شاخص ابتدا به‌شدت افت می‌کند و سپس بازمی‌گردد نشان می‌دهد پول زیادی میان فروشندگان نگران و خریدارانی که افت قیمت را فرصت می‌بینند، دست‌به‌دست شده است.

این همان رفتاری است که معمولاً در نقاط حساس بازار دیده می‌شود.

ضمن اینکه بورس طی ماه‌های اخیر بارها معاملات خرد سنگینی را تجربه کرده است؛ برای نمونه داده‌های مدیریت نظارت بازار نشان می‌دهد تا ۳۱ مرداد، ارزش معاملات خرد سهام و صندوق‌های سهامی از زمان بازگشایی بازار در ۲۱ روز از ۳۰ همت عبور کرده بود.

بنابراین رقم ۲۲ همت امروز بالا و قابل توجه است، اما در مقایسه با رکوردهای تازه بورس یک عدد بی‌سابقه محسوب نمی‌شود.

خروج پول حقیقی تقریباً متوقف شد

تا میانه بازار حدود ۵۰ میلیارد تومان پول حقیقی از سهام خارج شده بود.

این عدد به خودی خود منفی است، اما اهمیت اصلی آن در مقایسه با ابتدای معاملات دیده می‌شود؛ شدت خروج سرمایه حقیقی با بازگشت بازار کاهش پیدا کرده است.

اگر شاخص از منفی ۴۰ هزار واحد به مثبت ۲۹ هزار برسد و در همان زمان خروج پول حقیقی به رقمی در این مقیاس محدود شود، می‌توان گفت بخش قابل توجهی از فروش‌های هیجانی اولیه توسط تقاضای تازه جذب شده‌اند.

با این حال، برای نتیجه‌گیری درباره ورود یا خروج نهایی پول باید ارقام پایان معاملات بررسی شود. داده ساعت ۱۰:۳۰ صرفاً تصویری از نیمه نخست بازار است و ممکن است در ساعت پایانی تغییر کند.

چرا خودرویی‌ها و فلزی‌ها مورد توجه قرار گرفتند؟

در جریان معاملات امروز، گروه‌های خودرو، کانه‌های فلزی و فلزات اساسی بیشترین ورود پول حقیقی را تجربه کردند.

بخشی از جذابیت فلزات اساسی می‌تواند به افزایش نرخ ارز مربوط باشد. زمانی که ارزش ریال کاهش پیدا می‌کند، ارزش ریالی دارایی‌ها و درآمدهای شرکت‌هایی که محصولاتشان بر مبنای قیمت‌های جهانی یا نرخ‌های وابسته به ارز قیمت‌گذاری می‌شود، افزایش پیدا می‌کند.

البته رابطه افزایش دلار و سودآوری شرکت‌ها یکسان نیست.

شرکتی که فروش داخلی دارد اما مواد اولیه وارداتی ندارد، ممکن است از تورم قیمت فروش بیشتر از رشد هزینه‌ها منتفع شود. در مقابل، بنگاهی که مواد اولیه، تجهیزات یا بدهی ارزی سنگین دارد ممکن است از جهش دلار آسیب ببیند.

بنابراین گزاره «تحریم‌ها نمی‌توانند جلوی رشد شرکت‌های داخلی را بگیرند» بیش از حد مطلق است. حتی شرکت کاملاً داخلی نیز از نرخ بهره، قدرت خرید مصرف‌کننده، سیاست قیمت‌گذاری، مالیات، هزینه انرژی و فضای کلی اقتصاد تأثیر می‌گیرد.

دارویی‌ها دوباره در صدر ارزش معاملات

گروه دارویی برای دومین روز متوالی یکی از کانون‌های اصلی معاملات بازار بوده است.

براساس داده‌های میانه بازار، دارویی‌ها، فرآورده‌های نفتی و شرکت‌های شیمیایی بیشترین ارزش معاملات را به خود اختصاص داده‌اند.

در بخش حجم معاملات نیز خودرو، فلزات اساسی و شرکت‌های چندرشته‌ای در صدر قرار دارند.

افزایش توجه به دارویی‌ها می‌تواند از ماهیت نسبتاً دفاعی این صنعت ناشی شود. تقاضا برای دارو نسبت به بسیاری از کالاهای مصرفی حساسیت کمتری به چرخه اقتصادی دارد، هرچند نرخ ارز، سیاست قیمت‌گذاری و نحوه تخصیص ارز مواد اولیه همچنان برای این صنعت تعیین‌کننده‌اند.

در مقابل، چندرشته‌ای‌ها، پالایشی‌ها و شیمیایی‌ها در مقطعی از معاملات با بیشترین خروج پول حقیقی روبه‌رو شده‌اند؛ مسئله‌ای که نشان می‌دهد رفتار سرمایه‌گذاران میان صنایع کاملاً یکدست نیست.

ارزش دلاری بورس به ۱۰۳ میلیارد دلار رسید؛ بورس ارزان شده؟

با افزایش نرخ دلار، ارزش دلاری بازار سهام به حدود ۱۰۳ میلیارد دلار کاهش پیدا کرده است.

کاهش ارزش دلاری بورس معمولاً باعث می‌شود برخی تحلیلگران از «ارزان شدن تاریخی» بازار صحبت کنند، اما این شاخص به تنهایی برای تعیین ارزندگی کافی نیست.

اگر دلار افزایش پیدا کند ولی سود ریالی شرکت‌ها با همان سرعت رشد نکند، صرفاً کاهش ارزش دلاری بازار الزاماً فرصت خرید ایجاد نمی‌کند.

از طرف دیگر، اگر رشد ارز مستقیماً درآمد و ارزش جایگزینی شرکت‌ها را افزایش دهد، کاهش ارزش دلاری می‌تواند نشانه جذاب‌تر شدن بخشی از بازار باشد.

به همین دلیل باید در کنار ارزش دلاری، نسبت قیمت به سود، حاشیه سود، نرخ بهره و کیفیت سودآوری شرکت‌ها نیز دیده شود.

تهدید اقتصادی آمریکا چقدر برای بورس جدی است؟

ریسک واقعی هنوز کاملاً مشخص نشده است.

رویترز گزارش داده دولت آمریکا بسته امروز را یک حمله گسترده اقتصادی علیه ایران توصیف کرده و احتمال تمرکز آن بر شبکه تجارت و شرکای اقتصادی تهران وجود دارد. چین که بیش از ۸۰ درصد نفت دریابرد ایران را در سال ۲۰۲۵ خریداری کرده، از اصلی‌ترین بازیگران این پرونده است و پکن امروز نیز اعلام کرد فشار و تحریم راه‌حل اختلافات نیست.

بازار جهانی انرژی نیز پیشاپیش در حال قیمت‌گذاری این ریسک است. نفت برنت صبح دوشنبه در آستانه اعلام تحریم‌های جدید حدود ۱.۶ درصد افت کرد و به حوالی ۹۲.۹۰ دلار رسید؛ نشانه‌ای از اینکه بازارهای جهانی نیز هنوز دقیقاً نمی‌دانند شدت و پیامد اقدامات امشب چه خواهد بود.

بنابراین بورس تهران امروز در واقع با «ریسک خبر» معامله می‌کند.

پیش‌بینی بورس؛ آیا بازگشت امروز ادامه دارد؟

بازگشت قدرتمند از منفی ۴۰ هزار به مثبت ۲۹ هزار واحد بدون تردید سیگنال کوتاه‌مدت مثبتی از قدرت تقاضاست، به‌خصوص وقتی شاخص هم‌وزن نیز سبز شده و تعداد نمادهای مثبت تقریباً دو برابر منفی‌هاست.

اما هنوز یک متغیر بزرگ خارج از بازار باقی مانده است: جزئیات تحریم‌های آمریکا که پس از پایان معاملات تهران اعلام خواهد شد.

اگر بسته جدید کمتر از انتظارات منفی بازار باشد، برگشت امروز می‌تواند فردا نیز تقاضا را تقویت کند. اگر اقدامات آمریکا مستقیماً صادرات نفت، شبکه بانکی، شرکای بزرگ تجاری یا دسترسی ارزی را شدیدتر هدف قرار دهد، بازار ممکن است دوباره با فشار فروش آغاز شود.

به همین دلیل امروز را نمی‌توان پایان ریسک سیاسی دانست.

چیزی که معاملات تا ساعت ۱۰:۳۰ نشان داده این است که بورس برخلاف ساعات ابتدایی حاضر نشد تمام سناریوی بدبینانه را بپذیرد.

شاخص از سقوط ۴۰ هزار واحدی برگشت، بیش از ۵۹۰ نماد سبز شدند، معاملات خرد از ۲۲ همت گذشت و خروج پول حقیقی تا حد زیادی تخلیه شد.

اما آزمون مهم‌تر بعد از پایان معاملات امروز آغاز می‌شود؛ زمانی که واشنگتن جزئیات بسته اقتصادی تازه علیه ایران را روی میز بگذارد. اگر بازار فردا نیز بتواند شوک واقعی خبر را مانند ترس امروز هضم کند، آن زمان می‌توان درباره قدرت روند صعودی بورس با اطمینان بیشتری صحبت کرد.