قیمت دلار امروز ۳ شهریور ۱۴۰۵؛ دلار ۲۰۳ هزار تومان شد | سیاست جدید بانک مرکزی جلوی صعود را می‌گیرد؟

بازار ارز سوم شهریور بار دیگر در مسیر افزایشی حرکت کرد. قیمت دلار آزاد که روز دوشنبه در محدوده ۲۰۲ هزار تومان قرار داشت، امروز به کانال ۲۰۳ هزار تومان وارد شد. یک گزارش لحظه‌ای، نرخ دلار را ۲۰۳ هزار تومان ثبت کرده و منبع دیگری در ادامه معاملات حتی رقم ۲۰۳ هزار و ۷۰۰ تومان را گزارش کرده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد قیمت در طول روز همچنان در حال نوسان است.

به این ترتیب دلار آزاد فقط طی چند روز از مرز روانی ۲۰۰ هزار تومان عبور کرده و اکنون تثبیت یا شکست محدوده ۲۰۳ تا ۲۰۵ هزار تومان به یکی از مهم‌ترین متغیرهای کوتاه‌مدت بازار تبدیل شده است.

دلار چرا امروز گران شد؟

بخشی از فضای افزایشی امروز به ریسک‌های سیاسی و انتظارات معامله‌گران مربوط می‌شود. در بازار ارز، حتی پیش از آنکه یک رویداد سیاسی به‌طور رسمی اتفاق بیفتد، احتمال وقوع آن می‌تواند تقاضای احتیاطی را بالا ببرد.

یکی از اخبار مطرح‌شده امروز، احتمال ایجاد محدودیت در مرزهای ایران و عراق بود؛ خبری که از آن به‌عنوان یکی از عوامل تحریک بازار یاد شده است.

اما در این مورد باید میان شایعه بازار و خبر تأییدشده تفاوت گذاشت.

تا زمان تنظیم این گزارش، در جست‌وجوی منابع رسمی و خبرگزاری‌های معتبر، اطلاعیه‌ای که بسته‌شدن کامل مرزهای زمینی و هوایی ایران و عراق در سوم شهریور را تأیید کند پیدا نشد. بنابراین نمی‌توان این موضوع را یک واقعیت قطعی دانست و بهتر است از آن به‌عنوان یکی از نگرانی‌های مطرح‌شده میان معامله‌گران یاد کرد.

این تفکیک اهمیت زیادی دارد؛ زیرا عراق یکی از شرکای اصلی تجاری ایران است و هر اختلال واقعی در مرزها می‌تواند هم بر صادرات کالا و هم بر جریان‌های ارزی اثر بگذارد. اما واکنش بازار به یک احتمال سیاسی الزاماً به معنای تحقق آن نیست.

عراق چرا برای بازار ارز ایران اهمیت دارد؟

عراق طی سال‌های گذشته یکی از مهم‌ترین مقاصد صادرات غیرنفتی ایران بوده است. کالاهای ایرانی از مسیر چندین گذرگاه زمینی وارد عراق و اقلیم کردستان می‌شوند و مرزهایی مانند مهران، شلمچه، خسروی، باشماق و پرویزخان در تجارت و تردد مسافری نقش دارند.

به همین دلیل بسته‌شدن گسترده مرزها، در صورت وقوع، می‌تواند حداقل در کوتاه‌مدت بر جریان تجارت و بازگشت ارز صادراتی اثر روانی بگذارد.

از طرف دیگر، مسافران و زائران نیز بخشی از تقاضای اسکناس دینار و دلار را ایجاد می‌کنند. با این حال این استدلال که بسته‌شدن مرز زمینی حتماً تقاضای دلار برای سفر هوایی را به شکل گسترده افزایش می‌دهد، به میزان لغو سفرها، وضعیت پروازها و مدت محدودیت احتمالی بستگی دارد و نباید آن را نتیجه‌ای قطعی دانست.

تحریم‌های جدید آمریکا واقعاً چقدر شدید هستند؟

عامل مهم‌تر بازار این هفته، اقدامات جدید دولت آمریکا علیه ایران است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا روز دوشنبه ۲۴ اوت، ۶۰ فرد، شرکت و شناور مرتبط با ایران را تحریم کرد و اعلام کرد دامنه فعالیت‌هایی که می‌تواند مشمول تحریم‌های ثانویه شود در بخش‌هایی مانند طلا، دارایی‌های دیجیتال، فناوری، هوانوردی و کشتیرانی گسترش خواهد یافت.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، این سیاست را یک «تهاجم اقتصادی» توصیف کرده و به کشورهای طرف معامله با ایران هشدار داده است که ادامه همکاری می‌تواند دسترسی آنها به نظام مالی دلاری را به خطر بیندازد.

با این حال یک نکته مهم در گزارش‌های اولیه بعضاً اغراق‌آمیز شده است.

آمریکا در مرحله فعلی هنوز تحریم مستقیم بانک‌های بزرگ چینی مرتبط با تجارت نفت ایران را اعمال نکرده است. بسنت نیز زمان دقیق اجرای مجازات‌های ثانویه علیه کشورهای طرف معامله را اعلام نکرد و گفت فرصت محدودی برای تطبیق با سیاست جدید داده خواهد شد.

بنابراین تعبیر «محاصره اقتصادی کامل از امروز» دقیق نیست. آنچه رخ داده، گسترش جدی تهدید تحریم‌های ثانویه و افزایش فشار اقتصادی است؛ اما اجرای شدیدترین ابزارهای مالی هنوز به مرحله نهایی نرسیده است.

چین مهم‌ترین متغیر تحریم‌هاست

چین طی سال‌های اخیر بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران بوده است و موفقیت سیاست جدید واشنگتن تا حد زیادی به رفتار پکن بستگی دارد.

رویترز گزارش داده صادرات نفت ایران به چین در ماه اوت به حدود ۵۳۴ هزار بشکه در روز کاهش یافته؛ در حالی که این رقم در ژوئیه حدود ۸۲۳ هزار بشکه بود و در فوریه امسال حتی به ۱.۵۸ میلیون بشکه در روز رسیده بود.

آمریکا پیش‌تر برخی پالایشگاه‌های مستقل چینی را هدف تحریم قرار داده، اما هنوز در برخورد با بانک‌های بزرگ این کشور محتاط بوده است؛ زیرا چنین اقدامی می‌تواند پیامدهایی فراتر از اقتصاد ایران و حتی بر روابط واشنگتن و پکن داشته باشد.

برای بازار ارز ایران، هر خبری که نشان دهد مسیر فروش نفت یا بازگشت ارز صادراتی دشوارتر می‌شود، معمولاً به سرعت در انتظارات صعودی دلار منعکس می‌شود.

بانک مرکزی ۵۰۰ میلیون دلار وارد بازار می‌کند

درست در روزی که دلار آزاد در کانال ۲۰۳ هزار تومان قرار گرفت، بانک مرکزی سیاست تازه‌ای برای افزایش عرضه اسکناس اعلام کرد.

براساس اطلاعیه بانک مرکزی، از سه‌شنبه ۳ شهریور اشخاص حقوقی می‌توانند با مراجعه به شعب منتخب بانک‌های ملت، تجارت و صادرات تا سقف ۵ هزار دلار اسکناس ارز با نرخ توافقی خریداری کنند. برای اشخاص حقیقی نیز سقف خرید هزار دلار تعیین شده است.

مهم‌تر اینکه بانک مرکزی اعلام کرده در مرحله نخست ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس در اختیار بانک‌ها قرار می‌دهد و در صورت افزایش تقاضای ثبت‌شده، امکان افزایش حجم عرضه نیز وجود دارد.

این حجم از عرضه اگر به‌صورت واقعی و مستمر وارد شعب و صرافی‌های بانکی شود، می‌تواند بخشی از تقاضای اسکناس را از بازار آزاد به شبکه رسمی منتقل کند.

فاصله دلار آزاد و توافقی به بیش از ۴۵ هزار تومان رسید

همزمان با دلار آزاد ۲۰۳ هزار تومانی، نرخ فروش دلار توافقی امروز در مرکز مبادله به ۱۵۷ هزار و ۴۸۱ تومان و نرخ خرید به ۱۵۶ هزار و ۶۳ تومان رسیده است.

نرخ فروش توافقی نسبت به روز قبل ۲۸۱ تومان افزایش داشته است.

در نتیجه میان دلار آزاد ۲۰۳ هزار تومانی و نرخ توافقی فروش، حدود ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان فاصله وجود دارد.

به بیان دیگر، دلار آزاد تقریباً ۲۹ درصد گران‌تر از نرخ توافقی است.

همین شکاف یکی از چالش‌های سیاست جدید بانک مرکزی است. اگر مردم بتوانند واقعاً با شرایط ساده به ارز رسمی دسترسی داشته باشند، بخشی از تقاضا از بازار آزاد خارج می‌شود؛ اما اگر محدودیت‌های اجرایی، صف، مدارک یا کمبود عرضه دسترسی را دشوار کند، فاصله میان دو بازار همچنان پابرجا خواهد ماند.

آیا فروش هزار دلار می‌تواند قیمت بازار آزاد را پایین بیاورد؟

پاسخ کوتاه این است: می‌تواند فشار را کاهش دهد، اما به‌تنهایی تضمین‌کننده ریزش دلار نیست.

سقف هزار دلاری برای اشخاص حقیقی به بانک مرکزی اجازه می‌دهد بخشی از تقاضای خرد را پوشش دهد. در عین حال عرضه ۵۰۰ میلیون دلار عدد کوچکی نیست و از نظر روانی نیز پیام آمادگی بازارساز برای مداخله را منتقل می‌کند.

اما بازار آزاد امروز تحت تأثیر فقط تقاضای مسافری نیست.

انتظارات تورمی، ریسک سیاسی، تحریم‌ها، وضعیت صادرات نفت، جریان بازگشت ارز، نرخ‌های رسمی و حتی بازارهای طلا و سکه همگی در تعیین قیمت نقش دارند.

اگر فضای سیاسی آرام شود و بانک مرکزی عرضه را مستمر نگه دارد، سیاست جدید می‌تواند اثر بیشتری نشان دهد. در مقابل، انتشار یک خبر منفی جدی درباره تحریم یا تجارت خارجی ممکن است اثر عرضه ۵۰۰ میلیون دلاری را موقتاً خنثی کند.

یورو هم به ۲۴۰ هزار تومان رسید

بازار امروز فقط شاهد افزایش دلار نبود.

براساس نرخ‌های اعلام‌شده، یورو آزاد نیز حدود ۲۴۰ هزار تومان معامله شده و همسو با دلار افزایش یافته است. در بازار رسمی نیز حواله یورو با رشد محدود به ۱۸۳ هزار و ۶۹۶ تومان رسیده است.

حرکت هماهنگ ارزهای اصلی نشان می‌دهد بخش مهمی از افزایش امروز از سمت تضعیف ارزش ریال در بازار داخلی شکل گرفته و فقط مختص دلار نیست.

پیش‌بینی قیمت دلار؛ ۲۰۵ هزار تومان در دسترس است؟

از نظر کوتاه‌مدت، محدوده ۲۰۳ تا ۲۰۵ هزار تومان به اولین منطقه مهم بازار تبدیل شده است.

اگر تقاضای احتیاطی ادامه پیدا کند و اخبار سیاسی تازه‌ای درباره محدود شدن تجارت ایران منتشر شود، تثبیت بالای ۲۰۳ هزار تومان می‌تواند راه را برای آزمون سطوح بالاتر باز کند.

در مقابل، اجرای مؤثر سیاست فروش ارز بانکی و انتشار اخبار آرام‌کننده درباره مرزهای ایران و عراق یا تحریم‌ها می‌تواند زمینه عقب‌نشینی قیمت را فراهم کند.

نکته مهم این است که بخشی از رشد امروز بر پایه انتظار و خبرهای تأییدنشده شکل گرفته است. بنابراین بازار می‌تواند با تکذیب یا تأیید یک خبر سیاسی به سرعت جهت خود را تغییر دهد.

در مجموع، دلار در سوم شهریور با ورود به کانال ۲۰۳ هزار تومان بار دیگر نشان داده ریسک سیاسی همچنان مهم‌ترین محرک کوتاه‌مدت بازار ارز است. در سوی مقابل، بانک مرکزی با عرضه اولیه ۵۰۰ میلیون دلار و باز کردن مسیر خرید اسکناس برای اشخاص حقیقی و حقوقی تلاش کرده قدرت بازارساز را افزایش دهد.

نبرد اصلی روزهای آینده میان دو نیرو خواهد بود: از یک طرف فشار تحریم‌ها و انتظارات سیاسی و از طرف دیگر عرضه رسمی ارز. اگر بانک مرکزی بتواند دسترسی واقعی به دلار توافقی را افزایش دهد، فاصله ۴۵ هزار تومانی بازار آزاد و رسمی مهم‌ترین جایی است که باید آثار این سیاست در آن دیده شود.