هشدار تازه فرمانده نیروی زمینی ارتش؛ «مرزهای ایران خط قرمز است» | اشاره جهانشاهی به پهپادهای آرش

مرزهای شمال‌شرق ایران بار دیگر در مرکز توجه فرماندهی نیروی زمینی ارتش قرار گرفته‌اند. امیر سرتیپ علی جهانشاهی روز سه‌شنبه ۳ شهریور ۱۴۰۵ در جریان بازدید از یگان‌های مستقر در این منطقه، وضعیت آمادگی رزمی، توان دفاعی و نحوه استقرار نیروها را بررسی کرد و پس از این بازدید درباره سطح آمادگی ارتش برای مواجهه با تهدیدهای احتمالی توضیح داد.

جهانشاهی اعلام کرد نیروی زمینی ارتش با تکیه بر «اشراف اطلاعاتی» تحرکات آن‌سوی مرز را رصد می‌کند و مدعی شد این پایش به نیروها اجازه می‌دهد برخی برنامه‌های احتمالی علیه امنیت مرزی را پیش از تبدیل شدن به اقدام عملی شناسایی کنند. او همچنین بر حضور یگان‌های متحرک و واکنش سریع در مناطق مرزی تأکید کرد.

هشدار جهانشاهی به گروه‌های مسلح آن‌سوی مرز

صریح‌ترین بخش صحبت‌های فرمانده نیروی زمینی ارتش به گروه‌هایی مربوط می‌شد که ایران آنها را «تکفیری» یا «معاند» معرفی می‌کند.

جهانشاهی هشدار داد هرگونه اقدام علیه مرزهای ایران با پاسخ ارتش روبه‌رو خواهد شد و در بخشی از سخنان خود تأکید کرد: «مرزهای ایران خط قرمز است.» او گفت هدف اصلی از حضور و تقویت یگان‌های نیروی زمینی، جلوگیری از انتقال ناامنی به داخل کشور و حفاظت از ساکنان مناطق مرزی است.

این موضع‌گیری را نمی‌توان یک اظهارنظر کاملاً جدا از سخنان هفته‌های اخیر فرمانده نزاجا دانست. جهانشاهی حدود دو هفته قبل نیز هنگام بازدید از جنوب‌شرق و سواحل مکران از آمادگی یگان‌های واکنش سریع، نیروهای مخصوص، واحدهای پهپادی و توپخانه‌ای سخن گفته و تأکید کرده بود که تهدیدهای زمینی به‌طور مستمر رصد می‌شوند.

تکرار چنین مواضعی در فاصله زمانی کوتاه نشان می‌دهد امنیت مرزها در مقطع فعلی به یکی از محورهای اصلی پیام‌های عمومی نیروی زمینی ارتش تبدیل شده است.

چرا «اشراف اطلاعاتی» در صحبت‌های ارتش پررنگ شده است؟

یکی از کلیدواژه‌های مهم اظهارات جهانشاهی «رصد و پایش» است.

نیروی زمینی ارتش پیش از این نیز از توسعه تجهیزات نظارتی در مناطق مرزی خبر داده بود. جهانشاهی در آذر ۱۴۰۴ گفته بود برنامه پایش الکترونیکی مرزها با استفاده از دوربین‌ها، حسگرها و زیرساخت‌های نظارتی در حال اجراست. او در همان مقطع اعلام کرده بود یگان‌های رزمی نیروی زمینی در بخش‌های مختلف مرزهای کشور مأموریت دارند.

از منظر دفاع مرزی، این تغییر رویکرد اهمیت دارد؛ زیرا کنترل مرز دیگر تنها به استقرار نیرو در پاسگاه‌ها یا گشت زمینی وابسته نیست. سامانه‌های شناسایی، پایش الکترونیکی و پهپادها می‌توانند زمان واکنش را کاهش دهند و به نیروهای مستقر امکان دهند تحرکات مشکوک را در فاصله بیشتری از نقاط حساس شناسایی کنند.

البته جزئیات فنی یا محل دقیق سامانه‌های مستقر در مرزها به‌طور عمومی اعلام نشده است و اطلاعات منتشرشده عمدتاً در سطح کلی توانمندی‌ها باقی مانده است.

فرمانده ارتش درباره پهپاد «آرش» چه گفت؟

بخش دیگری از اظهارات امروز جهانشاهی به توان پهپادی نیروی زمینی ارتش مربوط بود.

او گفت این نیرو طی سال‌های اخیر در حوزه پهپادی توسعه قابل توجهی داشته و در جریان درگیری‌های اخیر منطقه از پهپادهای تهاجمی خانواده «آرش» استفاده کرده است. جهانشاهی مدعی شد این پهپادها در عملیات‌های اخیر علیه مواضع نیروهای آمریکایی در منطقه به کار گرفته شدند.

اصل استفاده ارتش ایران از پهپادهای آرش در حملات ماه جولای تنها در اظهارات امروز مطرح نشده است. ارتش ایران در بیانیه‌های پیشین اعلام کرده بود از این پهپادها برای حمله به مواضع نظامی آمریکا در کشورهایی از جمله بحرین، اردن و کویت استفاده کرده است. خبرگزاری آناتولی نیز در ماه جولای این ادعاهای ارتش ایران را گزارش کرد، هرچند در برخی مراحل تأکید داشت که تأیید فوری مستقلی از سوی آمریکا یا کشورهای میزبان درباره میزان خسارت اعلام‌شده وجود نداشت.

بنابراین در گزارش این بخش باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت: انجام حملات پهپادی از سوی ایران در منابع متعدد گزارش شده، اما جزئیات میزان اصابت و خساراتی که مقام‌های ایرانی اعلام کرده‌اند در همه موارد به‌طور مستقل قابل تأیید نبوده است.

پهپاد آرش چرا دوباره مورد توجه قرار گرفته است؟

خانواده پهپادهای آرش طی ماه‌های گذشته بارها در اظهارات ارتش ایران مطرح شده‌اند. مقام‌های نظامی ایران این پرنده‌های بدون سرنشین را بخشی از توان حملات دوربرد خود معرفی کرده‌اند و ارتش در جریان درگیری‌های تابستان ۲۰۲۶ نیز از به‌کارگیری آنها خبر داده بود.

با این حال، اهمیت اشاره امروز جهانشاهی بیشتر در پیام سیاسی و بازدارنده آن است تا معرفی یک سامانه تازه.

فرمانده نیروی زمینی عملاً تلاش کرده دو سطح از توان را به یکدیگر متصل کند: در سطح نخست، نظارت و واکنش سریع در مرزها؛ و در سطح دوم، توان پاسخ از فاصله دور در صورت شکل‌گیری تهدید جدی.

همین ترکیب، بخش اصلی پیام بازدارنده سخنان او را تشکیل می‌دهد.

چرا بازدید از شمال‌شرق اهمیت دارد؟

شمال‌شرق ایران از نظر جغرافیایی در مجاورت افغانستان و ترکمنستان قرار دارد و علاوه بر مسائل مرزبانی معمول، تحولات امنیتی افغانستان نیز طی سال‌های گذشته یکی از موضوعات مورد توجه نهادهای نظامی و امنیتی ایران بوده است.

نیروی زمینی ارتش پیش‌تر نیز بر افزایش نظارت الکترونیکی، تحرک یگان‌ها و آمادگی برای مقابله با تهدیدهای نامتقارن در شرق و شمال‌شرق تأکید کرده بود. خود جهانشاهی نیز پیش از رسیدن به فرماندهی کل نیروی زمینی، سابقه طولانی فعالیت در ساختار فرماندهی منطقه شمال‌شرق ارتش داشته است.

او در آذر ۱۴۰۴ جانشین امیر کیومرث حیدری در فرماندهی نیروی زمینی ارتش شد؛ بنابراین بخش قابل توجهی از ماه‌های ابتدایی فرماندهی‌اش با تحولات امنیتی و نظامی فشرده منطقه همزمان شده است.

پیام ارتش بعد از درگیری‌های اخیر چیست؟

اگر اظهارات امروز را کنار مواضع چند هفته اخیر قرار دهیم، یک الگوی نسبتاً مشخص دیده می‌شود.

نیروی زمینی ارتش تلاش دارد بر سه مؤلفه تأکید کند: رصد پیش از وقوع تهدید، توان واکنش سریع در مرز و امکان استفاده از ظرفیت‌های پهپادی و توپخانه‌ای در صورت تشدید وضعیت.

جهانشاهی در بازدید ۱۸ مرداد از مناطق جنوب‌شرق نیز تقریباً همین چارچوب را مطرح کرده بود و از حضور واحدهای واکنش سریع، مخصوص، پهپادی، توپخانه‌ای و زرهی برای تأمین امنیت مرزها سخن گفته بود.

در نتیجه، بازدید تازه از شمال‌شرق را می‌توان ادامه همان سیاست نمایش آمادگی در محورهای مختلف مرزی ارزیابی کرد؛ به‌ویژه پس از دوره‌ای که منطقه شاهد تبادل حملات و افزایش سطح آماده‌باش نظامی بوده است.

«مرزهای ایران خط قرمز است»؛ مهم‌ترین پیام بازدید جهانشاهی

مهم‌ترین نکته سخنان فرمانده نیروی زمینی ارتش نه معرفی یک تجهیزات جدید، بلکه شدت پیام بازدارنده‌ای بود که از منطقه مرزی ارسال شد.

جهانشاهی تأکید کرد نیروهای مستقر در مرز برای مواجهه با سناریوهای مختلف آماده‌اند و هرگونه اقدام مسلحانه علیه خاک ایران با پاسخ نیروهای مسلح مواجه خواهد شد. او همچنین گفت ارتش متناسب با انواع تهدیدها طرح‌های عملیاتی در اختیار دارد.

این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که نیروی زمینی طی ماه‌های اخیر حضور و آمادگی خود را هم در جنوب‌شرق و هم در شمال‌شرق برجسته کرده است. از سوی دیگر، اشاره دوباره به تجربه استفاده از پهپادهای آرش نشان می‌دهد فرماندهی ارتش می‌خواهد توان پهپادی را نیز به‌عنوان یکی از اجزای بازدارندگی زمینی معرفی کند.

در مجموع، پیام بازدید ۳ شهریور علی جهانشاهی روشن است: نیروی زمینی ارتش می‌گوید نظارت بر مرزها را تشدید کرده و هرگونه تهدید از آن‌سوی مرز را پیش از تبدیل شدن به بحران دنبال خواهد کرد. تأکید چندباره بر «خط قرمز» بودن مرزها و آمادگی یگان‌های واکنش سریع نیز نشان می‌دهد امنیت مرزی در فضای پس از درگیری‌های اخیر، دست‌کم در سطح پیام‌های رسمی ارتش، به یکی از اولویت‌های اصلی تبدیل شده است.