صادرات سیبزمینی تا آخر سال قفل شد؛ قیمت در بازار پایین میآید یا کشاورزان ضرر میکنند؟
وزارت جهاد کشاورزی تصمیم نهایی خود را درباره یکی از پرمصرفترین محصولات سبد غذایی خانوار اعلام کرد؛ صادرات سیبزمینی تا پایان سال ۱۴۰۵ ممنوع میماند. علت رسمی، افزایش مصرف سرانه و ضرورت حفظ عرضه در داخل کشور عنوان شده است. این تصمیم میتواند جلوی جهش دوباره قیمت سیبزمینی را بگیرد، اما سوی دیگری هم دارد: اگر تولید پاییزه و زمستانه مطابق انتظار باشد، بسته ماندن کامل مرز صادراتی ممکن است فشار قیمت را از مصرفکننده به کشاورز منتقل کند.
۱۳:۵۸ - ۰۵ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده صادرات سیبزمینی تا پایان سال همچنان ممنوع خواهد بود و دستگاههای مسئول باید بر اجرای این تصمیم و روند عرضه محصول در بازار داخلی نظارت داشته باشند.
وزارت جهاد دلیل این تصمیم را افزایش مصرف سرانه سیبزمینی و لزوم تأمین کافی بازار داخلی اعلام کرده و هدف را جلوگیری از کمبود عرضه و حفظ تعادل بازار دانسته است. در اطلاعیه فعلی عدد مشخصی برای میزان افزایش سرانه مصرف منتشر نشده، بنابراین نمیتوان درباره درصد افزایش تقاضا عدد دقیقی ارائه کرد.
نکته مهم این است که تصمیم تازه یک محدودیت کوتاهمدت چند هفتهای نیست؛ اگر تغییری در بخشنامه ایجاد نشود، صادرکنندگان تا پایان اسفند امکان خروج تجاری سیبزمینی از کشور را نخواهند داشت.
یک چرخش مهم؛ صادرات چند ماه قبل دوباره آزاد شده بود
پرونده صادرات سیبزمینی طی یک سال گذشته بارها تغییر مسیر داده است.
در اسفند ۱۴۰۳، صادرات سیبزمینی برای دو ماه با هدف مهار قیمت داخلی ممنوع شد. در فروردین ۱۴۰۵ نیز وزارت جهاد اعلام کرد محدودیت این محصول همچنان برای تنظیم بازار ادامه دارد.
اما در اردیبهشت شرایط تغییر کرد. سازمان توسعه تجارت با رفع ممنوعیت به شکل «مجاز مشروط» موافقت کرد و حتی در برخی استانها برای مدیریت مازاد تولید، سهمیههای مشخص صادراتی صادر شد. برای نمونه در اردبیل مجوز صادرات ۲۰ هزار تن و در گلستان مجوزهایی تا سقف ۱۰ هزار تن مطرح شد.
یعنی سیاستگذار در بهار با مسئله مازاد محصول و افت قیمت در مناطق تولیدکننده روبهرو بوده، اما حالا در شهریور اولویت دوباره به حفظ کالا در بازار داخلی تغییر کرده است.
همین رفتوبرگشت نشان میدهد بازار سیبزمینی تا چه اندازه فصلی و حساس به عرضه است.
قیمت سیبزمینی الان چقدر است؟
فهرست قیمت عمدهفروشی میدان بزرگ میوه و ترهبار تهران برای هفته ۲ تا ۸ شهریور ۱۴۰۵، قیمت هر کیلو سیبزمینی را حدود ۶۹ هزار تومان و سیبزمینی ریز را ۳۵ هزار تومان نشان میدهد.
یک هفته قبل، نرخ عمده سیبزمینی حدود ۷۲ هزار تومان بود. بنابراین در فاصله دو فهرست، قیمت عمده حدود سه هزار تومان یا کمی بیش از چهار درصد کاهش یافته است.
این افت محدود را نمیتوان نتیجه بخشنامه امروز دانست، زیرا بازار پیش از اعلام رسمی ممنوعیت جدید نیز تحت تأثیر افزایش عرضه فصلی قرار داشت.
اما ممنوعیت صادرات میتواند در ادامه باعث شود حجم بیشتری از محصولی که امکان خروج از کشور داشت، در بازار داخلی باقی بماند؛ عاملی که دستکم از نظر عرضه به نفع مصرفکننده است.
آیا سیبزمینی ارزان میشود؟
احتمال کاهش یا دستکم مهار سرعت رشد قیمت بیشتر شده، اما ارزان شدن قطعی نیست.
قیمت سیبزمینی فقط به صادرات وابسته نیست. میزان برداشت در استانهای تولیدکننده، هزینه حمل، ضایعات، انبارداری، دستمزد، آب، کود و بذر همگی روی قیمت نهایی اثر دارند.
با این حال ممنوعیت صادرات یک کانال تقاضا را عملاً حذف میکند.
فرض کنید در یک مقطع مشخص ۱۰۰ واحد سیبزمینی وارد بازار شود و بخشی از آن قابلیت صادرات داشته باشد. با بسته شدن مرز، همان بخشی که در حالت عادی از بازار داخلی خارج میشد، باید یا در کشور فروخته شود یا ذخیره شود. اگر مصرف داخلی همزمان به همان اندازه افزایش نیابد، قدرت چانهزنی فروشندگان کاهش پیدا میکند.
از این جهت تصمیم وزارت جهاد میتواند مانع تکرار جهشهای شدید قیمت شود؛ هدفی که خود وزارتخانه هم صراحتاً به آن اشاره کرده است.
تناقض بزرگ؛ ایران ۵.۷ میلیون تن سیبزمینی تولید میکند
موضوع زمانی جالبتر میشود که برآورد تولید را ببینیم.
معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی در اردیبهشت پیشبینی کرده بود تولید سیبزمینی کشور در سال جاری به حدود ۵ میلیون و ۷۰۰ هزار تن برسد. در همان گزارش حتی گفته شده بود بخشی از محصولات زراعی کشور مازاد بر نیاز داخلی خواهند بود و امکان صادرات دارند.
پس ممنوعیت فعلی لزوماً به معنای «کمبود تولید ملی» نیست.
ممکن است تولید سالانه در مجموع بالا باشد، اما توزیع آن در طول سال یکنواخت نباشد. سیبزمینی در استانها و فصلهای مختلف برداشت میشود و فاصله زمانی میان پایان عرضه یک منطقه و آغاز برداشت منطقه دیگر میتواند بازار را دچار کمبود مقطعی کند.
همچنین اگر مصرف داخلی واقعاً بالاتر از برآوردهای قبلی رفته باشد، وزارت جهاد ترجیح داده حاشیه اطمینان عرضه را افزایش دهد.
روی دیگر تصمیم؛ کشاورزان چه میشوند؟
آنچه برای مصرفکننده خبر مثبتی به نظر میرسد، الزاماً برای تولیدکننده همان اثر را ندارد.
بازار سیبزمینی بارها با چرخه معروف گرانی در شهر و ارزانی در مزرعه روبهرو بوده است. در زمان برداشت گسترده، اگر صادرات بسته باشد و سردخانه یا صنایع تبدیلی ظرفیت جذب محصول را نداشته باشند، افزایش عرضه میتواند قیمت خرید از کشاورز را پایین بیاورد.
نمونه همین مسئله در بهار دیده شد. مسئولان جهاد کشاورزی اردبیل صراحتاً گفتند مجوز صادرات ۲۰ هزار تن برای جلوگیری از افت قیمت محصول مازاد و تنظیم بازار تولیدکنندگان دریافت شده است.
حالا اگر صادرات تا پایان سال کاملاً بسته بماند، دولت باید مطمئن شود همان مشکلی که در بهار با باز کردن صادرات حل میکرد، در برداشتهای بعدی دوباره ایجاد نمیشود.
دولت برای افت قیمت یک ابزار دیگر هم دارد
شورای قیمتگذاری محصولات کشاورزی برای سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ نرخ خرید تضمینی سیبزمینی را نیز تعیین کرده است.
قیمت تضمینی سیبزمینی پاییزه ۹ هزار و ۶۷۵ تومان، محصول بهاره ۱۱ هزار و ۳۵۹ تومان و سیبزمینی طرح استمرار ۱۲ هزار و ۴۷۸ تومان برای هر کیلو تعیین شده است. اجرای خرید تضمینی نیز به شرایطی مانند بیمه محصول و رعایت استاندارد باقیمانده سموم وابسته است.
البته این قیمتها را نباید با نرخ ۶۹ هزار تومانی میدان تهران مقایسه مستقیم کرد؛ یکی نرخ حمایتی در سطح تولید و دیگری قیمت عمده بازار پس از هزینههای زنجیره تأمین، حمل، واسطهگری و درجهبندی است.
اما اگر در مناطق تولیدکننده قیمت بهشدت سقوط کند، ابزار خرید حمایتی اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
بازار سیبزمینی در هفتههای آینده چه میشود؟
برای مصرفکننده، سناریوی فعلی بیشتر به سمت ثبات یا کاهش محدود تمایل دارد تا جهش شدید؛ بهخصوص اگر برداشت مناطق جدید بدون اختلال وارد بازار شود.
قیمت عمده همین حالا از ۷۲ هزار تومان به حدود ۶۹ هزار تومان رسیده و با بسته شدن صادرات، بخش بزرگتری از عرضه داخل کشور باقی میماند.
اما برای کشاورزان، داستان متفاوت است. اگر تولید پیشبینیشده ۵.۷ میلیون تنی محقق شود و در مقاطعی عرضه از مصرف داخلی جلو بزند، دولت ناچار است میان سه گزینه حرکت کند: خرید حمایتی، توسعه ذخیرهسازی و صنایع تبدیلی، یا بازنگری دوباره در ممنوعیت صادرات.
تجربه چند ماه اخیر نشان میدهد سیاست صادرات سیبزمینی ثابت نبوده است؛ ممنوع، مجاز مشروط و حالا دوباره ممنوع تا پایان سال.
ممنوعیت صادرات قیمت را مهار میکند؛ اما هزینه آن نباید به مزرعه منتقل شود
تصمیم امروز از منظر تنظیم بازار قابل فهم است. وقتی سیاستگذار احتمال میدهد تقاضای داخلی افزایش یافته و عرضه در بعضی مقاطع کافی نباشد، محدود کردن صادرات سریعترین راه برای نگه داشتن محصول در کشور است.
اما موفقیت سیاست فقط با ارزانتر شدن سیبزمینی در فروشگاه سنجیده نمیشود.
اگر مصرفکننده سیبزمینی را ارزانتر بخرد، اما کشاورز در زمان برداشت مجبور شود محصول خود را زیر هزینه تولید بفروشد، مشکل فقط از یک سوی زنجیره به سوی دیگر منتقل شده است.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
