کالابرگ ۲ میلیون تومانی در راه است؟ وعده تازه مجلس برای دو برابر شدن اعتبار | زمان اجرا و مشمولان چه می‌شود؟

علی بابایی‌کارنامی روز پنجشنبه ۵ شهریور در حاشیه افتتاح طرح‌های عمرانی در مازندران از برنامه تازه برای تقویت حمایت معیشتی خانوارها خبر داد.

رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس گفت تلاش می‌شود تا پایان ماه جاری یا حداکثر ماه آینده، بیش از یک میلیون تومان به اعتبار فعلی کالابرگ اضافه شود و رقم آن از حدود یک میلیون تومان به دو میلیون تومان برسد. او همچنین گفت اصلاح بودجه سال ۱۴۰۵ در دستور کار مجلس قرار گرفته است.

این صحبت به سرعت این سؤال را ایجاد کرد که آیا کالابرگ دو میلیون تومانی از شهریور قطعی شده است؟

پاسخ فعلی منفی است؛ طرح در دستور کار و مرحله پیگیری قرار دارد، اما تا این لحظه وزارت تعاون، سازمان برنامه و بودجه یا هیئت دولت دستورالعمل رسمی جدیدی مبنی بر افزایش قطعی اعتبار به دو میلیون تومان منتشر نکرده‌اند.

مبلغ کالابرگ فعلی چقدر است؟

در سازوکار فعلی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده است ماهانه یک میلیون تومان به ازای هر فرد اعتبار کالابرگ اختصاص می‌یابد.

این اعتبار به کد ملی فرد متصل است و خانوار می‌تواند آن را برای خرید ۱۱ قلم کالای اساسی از جمله گوشت، مرغ، تخم‌مرغ، برنج، روغن، لبنیات، حبوبات و ماکارونی استفاده کند. وزارت کار همچنین اعلام کرده اگر بخشی از اعتبار مصرف نشود، مانده آن قابل انتقال به دوره بعد خواهد بود.

بنابراین اگر پیشنهاد جدید نیز بر همان مبنای «هر نفر» اجرا شود، تغییر برای یک خانوار چهار نفره قابل توجه خواهد بود:

با این حال یک نکته بسیار مهم وجود دارد: هنوز مشخص نشده مصوبه احتمالی افزایش اعتبار دقیقاً با همین ساختار و برای تمام مشمولان فعلی اجرا خواهد شد یا دولت در دامنه مشمولان، شیوه پرداخت یا میزان حمایت دهک‌های مختلف تغییر ایجاد خواهد کرد.

بنابراین رقم‌های جدول صرفاً نشان می‌دهند در صورت حفظ سازوکار فعلی و دو برابر شدن اعتبار سرانه چه اتفاقی خواهد افتاد.

کالابرگ ۲ میلیون تومانی از چه زمانی اجرا می‌شود؟

بابایی‌کارنامی دو بازه زمانی را مطرح کرده است؛ تا پایان شهریور یا حداکثر مهر ۱۴۰۵.

اما این تاریخ را نباید با «زمان رسمی واریز» اشتباه گرفت.

رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس گفته دولت و مجلس در تلاش هستند افزایش اعتبار را در این بازه عملیاتی کنند؛ او نگفته مصوبه نهایی صادر شده یا اعتبار دو میلیون تومانی در تاریخ مشخصی قابل استفاده خواهد بود.

بنابراین تا زمانی که وزارت تعاون، سازمان برنامه و بودجه یا هیئت دولت اطلاعیه اجرایی منتشر نکنند، خبر صحیح این است:

دو میلیون تومانی شدن کالابرگ در دستور کار است، اما هنوز قطعی و اجرایی نشده است.

این تفاوت برای خانوارهایی که بر مبنای چنین خبرهایی برنامه‌ریزی مالی می‌کنند اهمیت زیادی دارد.

چرا افزایش کالابرگ تاکنون عقب افتاده است؟

بحث افزایش رقم کالابرگ موضوع تازه‌ای نیست.

طی ماه‌های گذشته چند مرتبه از افزایش حمایت معیشتی صحبت شده، اما مسئله تأمین منابع پایدار مانع اصلی بوده است.

حتی رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس اخیراً گفته بود هنگام تدوین بودجه، رقم اولیه کالابرگ بین ۵۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان و برای گروه محدودتری از جامعه مطرح بود، اما با درخواست وزارت کار، اعتبار به یک میلیون تومان افزایش یافت و دامنه اجرای طرح نیز گسترش پیدا کرد. او در عین حال بر ضرورت شفاف شدن منبع تأمین اعتبار تأکید کرد.

همین موضوع اکنون برای مرحله دو میلیون تومانی نیز اهمیت دارد.

دو برابر کردن یک حمایت ماهانه گسترده، هزینه مالی بسیار بزرگی برای دولت ایجاد می‌کند. اگر منابع آن از درآمد واقعی و پایدار تأمین نشود و در نهایت به کسری بودجه، استقراض یا افزایش پایه پولی منجر شود، بخشی از اثر حمایتی کالابرگ می‌تواند از مسیر افزایش تورم از بین برود.

به بیان ساده، هدف کالابرگ افزایش قدرت خرید مردم است؛ اما اگر شیوه تأمین مالی آن خود به تورم بیشتر منجر شود، بخشی از افزایش قدرت خرید دوباره پس گرفته خواهد شد.

دولت از کالابرگ عقب‌نشینی نمی‌کند؛ اما پول آن از کجا می‌آید؟

سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، در جلسه علنی ۲۷ مرداد مجلس تأکید کرده بود دولت قصد عقب‌نشینی از اجرای کالابرگ را ندارد، هرچند منابع درآمدی مرتبط با نفت، فرآورده‌ها و گاز با مشکلاتی روبه‌رو شده است.

او همچنین پیشنهاد تشکیل یک تیم مشترک دولت و مجلس برای بررسی اصلاح قانون برنامه یا بودجه را مطرح کرد. محمدباقر قالیباف نیز اعلام کرد مجلس برای اصلاح بودجه یا برنامه آمادگی دارد.

اظهارات تازه بابایی‌کارنامی درباره دو میلیون تومانی شدن کالابرگ را می‌توان در همین چارچوب تحلیل کرد.

یعنی احتمالاً افزایش حمایت معیشتی یکی از مسائلی است که باید در جریان اصلاح بودجه ۱۴۰۵ برای منابع آن راه‌حل پیدا شود.

به همین دلیل پیوندی که رئیس کمیسیون اجتماعی میان «افزایش کالابرگ» و «اصلاح بودجه» برقرار کرده، اتفاقی نیست.

چرا رقم یک میلیون تومان دیگر کافی نیست؟

منطق اصلی افزایش کالابرگ، حفظ قدرت خرید کالاهای اساسی است.

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز پیش‌تر توضیح داده بود سیاست دولت این است که اگر قیمت کالاهای اساسی افزایش پیدا کند، رقم یک میلیون تومانی کالابرگ نیز متناسب با آن تغییر کند تا قدرت خرید خانوار ثابت بماند.

این تفاوت مهم کالابرگ با یک پرداخت نقدی ثابت است.

اگر قیمت مجموعه کالاهای اساسی مثلاً ۳۰ درصد افزایش پیدا کند اما اعتبار کالابرگ بدون تغییر باقی بماند، خانوار هر ماه کالای کمتری با همان اعتبار می‌خرد. بنابراین از نگاه سیاستگذار، اعتبار باید با هزینه سبد هدف هماهنگ شود.

بابایی‌کارنامی نیز استدلال کرده افزایش اعتبار می‌تواند سهم بیشتری از هزینه‌های معیشتی خانوار را پوشش دهد.

اما دو برابر کردن اعتبار، یعنی افزایش ۱۰۰ درصدی، بسیار بیشتر از یک تعدیل معمول سالانه است و در نتیجه نیازمند منابع مالی قابل توجه خواهد بود.

آیا همه دهک‌ها کالابرگ ۲ میلیون تومانی می‌گیرند؟

فعلاً پاسخ قطعی وجود ندارد.

در سازوکار اعلام‌شده طرح فعلی، وزارت تعاون گفته کالابرگ برای هر فرد ایرانی ساکن کشور فارغ از دهک‌بندی پیش‌بینی شده است.

اما در ماه‌های گذشته بارها پیشنهادهایی برای متمرکز کردن حمایت بیشتر بر دهک‌های پایین مطرح شده است. در تیرماه نیز برخی نمایندگان از افزایش اعتبار سه دهک پایین و خانوارهای خاص صحبت کرده بودند.

بنابراین یکی از مهم‌ترین جزئیاتی که باید در مصوبه احتمالی جدید مشخص شود همین است:

آیا تمام دریافت‌کنندگان فعلی دو میلیون تومان اعتبار خواهند گرفت یا دولت افزایش بیشتر را به دهک‌های پایین اختصاص خواهد داد؟

تا زمان انتشار دستورالعمل رسمی، نمی‌توان یکی از این دو سناریو را قطعی دانست.

آیا کالابرگ دو میلیونی جای یارانه نقدی را می‌گیرد؟

در اعلام فعلی چنین چیزی گفته نشده است.

در ساختار موجود، پرداخت یارانه نقدی و کالابرگ دو سازوکار حمایتی جداگانه هستند. وزارت کار پیش‌تر اعلام کرده بود در کنار اعتبار یک میلیون تومانی کالابرگ، پرداخت یارانه‌های نقدی دهک‌های مشمول نیز ادامه دارد.

بابایی‌کارنامی نیز در اظهارات تازه خود از جایگزینی کالابرگ با یارانه نقدی سخنی نگفته است.

بنابراین فعلاً دلیلی برای نتیجه‌گیری درباره حذف یارانه نقدی به دلیل افزایش کالابرگ وجود ندارد.

کالابرگ دو میلیون تومانی قطعی است یا وعده؟

مهم‌ترین نکته خبر پنجشنبه همین است.

اصل افزایش اعتبار از یک میلیون به حدود دو میلیون تومان یک برنامه جدی در دست بررسی دولت و مجلس است، اما هنوز نباید آن را واریز قطعی‌شده تلقی کرد.

بابایی‌کارنامی از تلاش برای اجرای آن تا پایان شهریور یا حداکثر مهر خبر داده؛ همزمان سازمان برنامه و بودجه و مجلس نیز درباره اصلاح بودجه و منابع حمایتی در حال مذاکره‌اند.

مرحله بعدی باید پاسخ سه سؤال را روشن کند: منبع مالی این افزایش کجاست، چه کسانی مشمول رقم دو میلیون تومان می‌شوند و اولین اعتبار جدید دقیقاً چه زمانی شارژ خواهد شد؟

تا آن زمان، تیتر «کالابرگ ۲ میلیون تومانی واریز شد» زودهنگام است.

آنچه امروز می‌توان با اطمینان گفت این است که دولت و مجلس برای دو برابر کردن اعتبار کالابرگ وارد مرحله جدی‌تری از بررسی شده‌اند و رئیس کمیسیون اجتماعی بازه پایان شهریور تا مهر را برای تحقق آن مطرح کرده است. اگر منابع لازم در اصلاح بودجه ۱۴۰۵ تأمین شود، این تصمیم می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین تغییرات طرح کالابرگ از زمان اجرای اعتبار یک میلیون تومانی باشد؛ اما کلید نهایی همچنان در دست تأمین بودجه و ابلاغ مصوبه اجرایی است.