قیمت برنج پاکستانی تا ۴.۴ میلیون تومان بالا رفت؛ جدول قیمت ۶ شهریور ۱۴۰۵ | باسماتی باز هم گران می‌شود؟

بازار برنج وارداتی در آخرین روزهای مرداد و ابتدای شهریور دوباره وارد فاز افزایشی شده است. گزارش بازار در روز جمعه ۶ شهریور نشان می‌دهد قیمت برخی برندهای پاکستانی، به‌ویژه انواع باسماتی و سوپرکرنل، در هفته‌های اخیر رشد کرده است.

این افزایش برای خانوارهایی اهمیت بیشتری دارد که طی سال‌های گذشته به دلیل فاصله قیمت برنج ایرانی و خارجی، بخشی از مصرف خود را به برنج پاکستانی منتقل کرده بودند.

حالا اما یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج پاکستانی ممتاز در مواردی بیش از چهار میلیون تومان قیمت دارد؛ یعنی هر کیلو تا حوالی ۴۴۰ هزار تومان.

قیمت برنج پاکستانی امروز ۶ شهریور ۱۴۰۵

بر اساس قیمت‌های اعلام‌شده در بازار، پنج محصول مورد بررسی در محدوده ۳.۵ تا ۴.۴ میلیون تومان قرار گرفته‌اند.

میانگین قیمت این پنج نمونه به حدود ۳ میلیون و ۹۳۵ هزار تومان برای هر کیسه ۱۰ کیلویی یا تقریباً ۳۹۳ هزار و ۵۰۰ تومان به ازای هر کیلو می‌رسد.

اختلاف گران‌ترین و ارزان‌ترین گزینه نیز ۹۰۰ هزار تومان در هر کیسه است؛ به عبارت دیگر، برنج بیتمز در این مقایسه حدود ۲۶ درصد گران‌تر از نمونه ۳۸۶ آریاپریا قیمت خورده است.

این فاصله نشان می‌دهد عبارت کلی «قیمت برنج پاکستانی» به تنهایی چندان دقیق نیست و نوع دانه، رقم برنج، برند، کیفیت فرآوری و بسته‌بندی می‌تواند اختلاف قابل توجهی ایجاد کند.

بیتمز ۴.۴ میلیونی؛ هر کیلو برنج ۴۴۰ هزار تومان

گران‌ترین محصول فهرست فعلی، برنج پاکستانی سوپرکرنل باسماتی بیتمز است که قیمت کیسه ۱۰ کیلویی آن ۴ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان اعلام شده است.

برای مقایسه، سامانه‌های رصد قیمت در ۳۰ مرداد همین محصول را در برخی فروشگاه‌ها حدود چهار میلیون تومان ثبت کرده بودند. البته قیمت فروشندگان مختلف لزوماً یکسان نیست، اما مقایسه این دو نرخ از افزایش حدود ۱۰ درصدی قیمت پیشنهادی در فاصله‌ای کوتاه حکایت دارد.

این جهش کوتاه‌مدت را نمی‌توان صرفاً به یک عامل نسبت داد؛ اما ساختار هزینه واردات توضیح مهمی برای آن دارد.

مهم‌ترین عامل گرانی برنج خارجی؛ ارز ۲۸۵۰۰ تومانی دیگر وجود ندارد

در تحلیل قیمت برنج وارداتی یک نکته اساسی باید اصلاح شود: برنج در سال ۱۴۰۵ دیگر با ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی وارد نمی‌شود.

ارز ترجیحی این کالا از آذر ۱۴۰۴ حذف شد و تأمین ارز آن ابتدا به تالار دوم و سپس مرکز مبادله منتقل شد. آمار گمرک نشان می‌دهد در ۱۰ ماهه ۱۴۰۴ حدود ۱.۲۵ میلیون تن برنج به ارزش ۱.۳۱۵ میلیارد دلار وارد کشور شده بود؛ ۲۹.۲ درصد آن نیز از پاکستان می‌آمد.

مجیدرضا خاکی، دبیر انجمن واردکنندگان برنج، در خرداد امسال گفته بود نرخ تأمین ارز واردات برنج از ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان در سال قبل به حدود ۱۴۷ هزار تومان رسیده است. او افزایش حقوق گمرکی، مالیات، حمل بین‌المللی و هزینه سوخت را نیز از عوامل رشد قیمت تمام‌شده دانست.

بنابراین بخش بزرگی از جهش قیمت برنج پاکستانی را باید نتیجه همین تغییر ساختاری دانست.

وقتی ارز مورد نیاز واردکننده چند برابر گران می‌شود، انتظار باقی ماندن قیمت مصرف‌کننده در سطوح سابق عملاً ممکن نیست.

یک میلیارد یورو طلب واردکنندگان؛ مشکل فقط قیمت ارز نیست

مسئله دیگری که کمتر در قیمت روی قفسه فروشگاه دیده می‌شود، وضعیت نقدینگی واردکنندگان است.

دبیر انجمن واردکنندگان برنج در خرداد اعلام کرد بخشی از ارز مربوط به محموله‌هایی که از بهمن ۱۴۰۳ وارد کشور شده‌اند هنوز تسویه نشده و مجموع مطالبات ارزی واردکنندگان را حدود یک میلیارد یورو برآورد کرد. به گفته او، دولت اصل این بدهی را پذیرفته اما آن زمان برنامه زمان‌بندی مشخصی برای پرداخت ارائه نشده بود.

این مسئله می‌تواند به شکل غیرمستقیم روی قیمت جدید اثر بگذارد.

واردکننده‌ای که سرمایه‌اش برای مدت طولانی درگیر است، برای سفارش بعدی به نقدینگی بیشتری نیاز خواهد داشت. فروشنده خارجی نیز در شرایط عدم قطعیت ممکن است شرایط پرداخت سخت‌تری مطالبه کند.

در نتیجه حتی بدون کمبود فیزیکی برنج، هزینه مالی زنجیره تأمین می‌تواند افزایش پیدا کند.

آیا برنج در بازار کم شده است؟

بر اساس اظهارات انجمن واردکنندگان در خرداد، در آن مقطع کمبود مشخصی در موجودی و ذخایر برنج وارداتی وجود نداشت. نیاز ماهانه کشور به برنج وارداتی بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تن برآورد شده و در ماه‌های پرتقاضا ممکن است به حدود ۲۰۰ هزار تن برسد.

دولت نیز امسال یک تصمیم مهم برای افزایش دسترسی بازار به محصول وارداتی گرفت.

ممنوعیت سنتی واردات و ترخیص برنج در فصل برداشت، یعنی از اول مرداد تا پایان آبان، برای سال ۱۴۰۵ لغو شده است. بنابراین واردکنندگان برخلاف برخی سال‌های گذشته اجازه دارند در همین ماه‌ها نیز محموله‌های برنج را ترخیص کنند.

این تصمیم از نظر عرضه می‌تواند نقش ترمز را برای قیمت‌ها داشته باشد.

اگر جریان واردات و تأمین ارز بدون اختلال ادامه یابد، بازار از نظر حجم کالا احتمالاً با شرایط بهتری نسبت به سناریوی بسته بودن واردات در فصل برداشت روبه‌رو خواهد بود.

آیا پاکستان هم برنج را گران کرده است؟

قیمت جهانی و قیمت مبدأ نیز بی‌تأثیر نیست، اما همه داستان بازار ایران را توضیح نمی‌دهد.

قیمت‌های صادراتی منتشرشده در پاکستان در ۱۰ اوت نشان می‌دهد انواع ممتاز باسماتی در آن کشور واقعاً نسبت به برنج‌های عادی اختلاف قیمت بزرگی دارند.

قیمت indicative نوع Super Kernel Basmati در بندر کراچی حدود ۱۱۶۵ تا ۱۲۰۵ دلار در هر تن اعلام شده، در حالی که PK386 بسته به نوع و فرآوری در سطوح پایین‌تری قرار دارد و انواع غیر باسماتی مانند IRRI-6 حتی حدود ۴۰۰ دلار در هر تن قیمت دارند.

این اختلاف جهانی توضیح می‌دهد چرا در بازار ایران نیز برنج سوپرکرنل و باسماتی ممتاز گران‌تر از ۳۸۶ فروخته می‌شود.

اما درباره ادعای اینکه «تغییرات اقلیمی در پاکستان عامل اصلی افزایش اخیر قیمت ایران است» فعلاً باید محتاط بود. داده‌های موجود نشان می‌دهد تغییر ارز و هزینه واردات در ایران عامل مستندتر و مستقیم‌تری است.

چرا باسماتی‌ها بیشتر گران شده‌اند؟

برنج‌های باسماتی، به‌ویژه ارقام ممتاز، در بازار جهانی کالایی متمایز از برنج معمولی محسوب می‌شوند.

طول دانه، عطر، کیفیت پخت، درصد شکستگی و فرآوری باعث می‌شود قیمت آنها در مبدأ بسیار بالاتر باشد. در نتیجه وقتی نرخ ارز یا هزینه حمل افزایش پیدا می‌کند، اثر ریالی آن روی یک کالای ۱۲۰۰ دلاری به مراتب بیشتر از برنجی با قیمت ۴۰۰ تا ۵۰۰ دلار در هر تن خواهد بود.

به همین علت در بازار امروز هم ۳۸۶ آریاپریا با قیمت ۳.۵ میلیون تومان در انتهای پایین فهرست قرار گرفته و سوپرکرنل بیتمز به ۴.۴ میلیون تومان رسیده است.

پس همه اختلاف قیمت را نباید به «برند» نسبت داد؛ رقم برنج و قیمت واقعی محصول در مبدأ نیز سهم مهمی دارد.

قیمت برنج پاکستانی باز هم بالا می‌رود؟

در کوتاه‌مدت دو نیروی مخالف در بازار فعال هستند.

از یک طرف حذف ارز ترجیحی، نرخ بالای تأمین ارز، هزینه حمل‌ونقل و فشار نقدینگی واردکنندگان اجازه بازگشت ساده قیمت‌ها به سطوح گذشته را نمی‌دهد.

از طرف دیگر، لغو ممنوعیت فصلی ترخیص برنج از مرداد تا آبان امکان عرضه بیشتر را فراهم کرده است. اگر تخصیص ارز و ترخیص محموله‌ها روان انجام شود، افزایش موجودی می‌تواند مانع جهش شدیدتر قیمت شود.

به همین دلیل سناریوی محتمل‌تر فعلاً نوسان در سطوح بالا است، نه الزاماً یک سقوط بزرگ قیمت.

برای کاهش پایدار، بازار به چیزی فراتر از افزایش موقت عرضه نیاز دارد: ثبات نرخ ارز، کاهش هزینه تجارت و اطمینان واردکننده از تأمین مالی سفارش‌های بعدی.

برنج پاکستانی دیگر کالای ارزان بازار نیست

رسیدن قیمت یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج پاکستانی ممتاز به ۴ میلیون تا ۴ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان نشان می‌دهد تعریف بازار از «برنج اقتصادی» تغییر کرده است.

ارزان‌ترین گزینه این فهرست نیز کیلویی ۳۵۰ هزار تومان تمام می‌شود و میانگین پنج محصول بررسی‌شده به حدود ۳۹۴ هزار تومان رسیده است.

این وضعیت بیش از آنکه فقط نتیجه رفتار فروشندگان یا یک شوک موقت باشد، از تغییر بنیادین هزینه واردات خبر می‌دهد.

تا زمانی که برنج با ارز گران‌تر تأمین شود و واردکنندگان با هزینه‌های بالای مالی و تجاری روبه‌رو باشند، بعید است بازار به قیمت‌های سابق برگردد. لغو ممنوعیت واردات در فصل برداشت می‌تواند جلوی کمبود و جهش شدیدتر را بگیرد، اما برای ارزان شدن واقعی، مسئله اصلی همچنان همان جایی است که قیمت برنج وارداتی از آن شروع می‌شود: ارز و هزینه تأمین کالا.