پیام صریح اژهای پس از سخنان رهبری؛ «نقد آری، سیاهنمایی هرگز» / هشدار درباره اختلافافکنی+ عکس
رئیس قوه قضاییه صبح شنبه ۷ شهریور با انتشار پیامی در فضای مجازی، پیام هفته دولت رهبر جمهوری اسلامی را «نقشه راه برای همه کارگزاران و خدمتگزاران نظام و مردم» توصیف کرد.
محسنی اژهای در این پیام بیش از هر موضوع دیگری بر وحدت ملی، جلوگیری از اختلافافکنی و نحوه بازتاب ضعفها و کاستیهای کشور تمرکز کرد. متن منتشرشده در پایگاه رسمی قوه قضاییه تأیید میکند که او تحکیم وحدت و دوری از عوامل ایجاد «انشقاق و افتراق» را یک ضرورت قطعی دانسته است.
اژهای: هرگونه تشتت و اختلافافکنی را پس میزنیم
محسنی اژهای در بخش سیاسی پیام خود، پیوند میان جامعه و رهبری را عاملی در برابر آنچه «جنگ ترکیبی دشمن» خواند معرفی کرد و تأکید داشت که در شرایط فعلی، ایجاد شکاف و اختلاف باید کنار گذاشته شود.
این بخش از موضع رئیس قوه قضاییه مستقیماً با یکی از اصلیترین محورهای پیام هفته دولت ارتباط دارد.
در متن پیام ۶ شهریور، رهبر جمهوری اسلامی گفته است هر تصمیم در حوزههای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، امنیتی و اقتصادی باید با توجه به پیامد آن برای انسجام اجتماعی اتخاذ شود. در همان پیام تأکید شده حتی تصمیماتی که در میان بخشی از جامعه طرفدار دارند، اگر پیامدهای آنها برای انسجام اجتماعی نادیده گرفته شود، ممکن است به همان گروهها و دیگر بخشهای جامعه آسیب بزند.
در ادامه این پیام همچنین از «دوگانهسازیهای موهوم» در فضای سیاسی انتقاد شده و مواردی مانند «جنگ یا مذاکره»، «وفاق یا تندروی» و «سازش یا جنگطلبی» بهعنوان نمونه ذکر شدهاند. رهبر جمهوری اسلامی در نهایت اعلام کرده هر اقدامی که به انسجام اجتماعی آسیب بزند، ممنوع است.
«نقد آری، سیاهنمایی هرگز»؛ منظور اژهای چیست؟
بخش دیگری از پیام رئیس قوه قضاییه به نحوه بیان مشکلات کشور اختصاص دارد.
اژهای تأکید کرده که نقاط ضعف باید دیده و برای رفع آنها اقدام شود، اما از نگاه او برجسته کردن کاستیها به شکلی که زمینه ناامیدی جامعه یا بهرهبرداری تبلیغاتی مخالفان جمهوری اسلامی را فراهم کند، قابل قبول نیست. او این موضع را در جمله کوتاه «نقد دلسوزانه و خیرخواهانه، آری؛ سیاهنمایی ... هرگز» خلاصه کرده است.
این برداشت نیز تقریباً عیناً از پیام هفته دولت گرفته شده است.
در آن پیام آمده است که «ضعف و نقص و کمبود» به جای برجستهسازی، نیازمند برنامهریزی و اقدام برای رفع مشکل است. همچنین گفته شده بیان ضعفهای کشور در شرایطی که طرف مقابل به دنبال تضعیف روحیه جامعه است، ممکن است حتی در صورت صادقانه بودن، آثار منفی ایجاد کند.
بنابراین پیام اژهای را میتوان نوعی تفسیر قضایی ـ سیاسی از توصیههای مطرحشده درباره فضای عمومی و رسانهای کشور دانست.
آیا این موضع به معنی مخالفت با نقد است؟
در متن منتشرشده، اژهای صراحتاً نقد را نفی نکرده و حتی بر ضرورت شناسایی و رفع نقاط ضعف تأکید کرده است. تفاوتی که او ترسیم میکند میان «نقد دلسوزانه» و آن چیزی است که «سیاهنمایی» و «تزریق ناامیدی» مینامد.
با این حال، در عرصه عمومی مرز میان نقد شدید، انتشار اخبار منفی و آنچه مقامهای رسمی «سیاهنمایی» میخوانند همیشه روشن و مورد توافق همه جریانها نیست.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم تنها چند روز پیش هیأت نظارت بر مطبوعات به چند رسانه اقتصادی و سیاسی درباره نحوه پوشش مسائل و چالشهای اقتصادی تذکر داده بود. در اطلاعیه رسمی مربوط به آن تصمیم نیز ضمن تأکید بر حق رسانهها برای بیان واقعیتها و نقد مؤثر، بر حفظ آرامش اجتماعی و همبستگی ملی تأکید شده بود.
در نتیجه سخنان امروز رئیس قوه قضاییه را میتوان در متن بحث بزرگتری درباره نحوه روایت مشکلات اقتصادی و سیاسی در شرایط پرتنش فعلی ارزیابی کرد.
پیام هفته دولت فقط درباره فضای رسانهای نبود
تمرکز اژهای بر انسجام و ضعیفنمایی باعث شده بخش رسانهای پیام رهبر جمهوری اسلامی بیشتر مورد توجه قرار گیرد، اما متن اصلی موضوعات اقتصادی مهمی نیز دارد.
در پیام ۶ شهریور از تورم، بیکاری، مدیریت قیمت کالا و خدمات، رشد اقتصادی، افزایش سرمایهگذاری، رونق تولید و آنچه «اسقاط تدریجی دلار از تراز نقشآفرینی مهم» عنوان شده، بهعنوان موضوعات مهم کشور نام برده شده است. همچنین سیاستهای اقتصاد مقاومتی و اتکای بیشتر به تولید داخلی مورد تأکید قرار گرفتهاند.
در عین حال تأکید شده که حمایت از تولید داخلی نباید به معنای کنار گذاشتن کامل واردات باشد؛ در مواردی که تولید داخلی پاسخگوی نیاز نیست، استفاده «صحیح و حکیمانه» از واردات ضروری دانسته شده است.
این بخش اهمیت دارد، زیرا نشان میدهد توصیه به پرهیز از برجسته کردن ضعفها با پذیرش وجود مشکلات اقتصادی همراه شده است؛ مشکلاتی که در خود پیام با عناوین مشخصی مانند تورم، بیکاری و مدیریت قیمتها ذکر شدهاند.
حمایت از دولت پزشکیان در پیام هفته دولت
یکی دیگر از بخشهای قابل توجه پیام، ارزیابی مثبت از دولت چهاردهم و مسعود پزشکیان است.
رهبر جمهوری اسلامی در ابتدای پیام به کارکنان و مدیران دولت و بهطور ویژه به رئیسجمهور تبریک گفته و از اقداماتی که دولت در شرایط تحریم، جنگ و محدودیتهای مختلف برای تأمین کالا و خدمات، ترمیم نقاط آسیبدیده و مدیریت انرژی انجام داده، قدردانی کرده است.
به این ترتیب پیام هفته دولت در کنار توصیههای اقتصادی و هشدار درباره اختلافات سیاسی، نوعی حمایت آشکار از ادامه کار دولت چهاردهم نیز محسوب میشود.
محسنی اژهای نیز با معرفی این پیام بهعنوان «نقشه راه همه کارگزاران»، عملاً بر ضرورت تبعیت دستگاههای مختلف از همین چارچوب تأکید کرده است.
پیام سیاسی اظهارات اژهای چیست؟
از مجموع سخنان رئیس قوه قضاییه میتوان سه محور اصلی را استخراج کرد.
نخست، کاهش تنش و اختلاف داخلی؛ آن هم در شرایطی که موضوع سیاست خارجی، مذاکرات، فشارهای اقتصادی و نحوه مواجهه با آمریکا میتواند زمینه اختلاف سیاسی ایجاد کند.
دوم، کنترل فضای ناامیدی و روایتهای منفی؛ اژهای میگوید مشکل باید دیده و اصلاح شود، اما از دید او نحوه بازتاب مشکل نیز به اندازه خود مشکل اهمیت دارد.
و سوم، همراستا شدن دستگاههای حکومتی با تأکید تازه رهبری بر انسجام اجتماعی است. پایگاه رسمی قوه قضاییه نیز بخش عمده پیام اژهای را حول همین موضوع منتشر کرده است.
این رویکرد احتمالاً در هفتههای آینده تنها به یک پیام در شبکههای اجتماعی محدود نخواهد ماند و میتواند در مواضع دولت، مجلس، قوه قضاییه و رسانههای رسمی نیز بیشتر دیده شود.
نقد یا سیاهنمایی؛ بحثی که ادامه خواهد داشت
پیام امروز محسنی اژهای یک عبارت مرکزی دارد: مشکلات را ببینید و اصلاح کنید، اما آن را به عاملی برای ناامیدی و شکاف اجتماعی تبدیل نکنید.
این چارچوب با متن پیام هفته دولت مطابقت دارد؛ جایی که هم از نقاط ضعف اقتصادی کشور سخن گفته شده و هم از مسئولان خواسته شده به جای برجسته کردن ضعفها، بر حل آنها و روایت نقاط قوت تمرکز کنند.
با این حال، نحوه اجرای این نگاه اهمیت زیادی خواهد داشت. مرزبندی عملی میان نقد حرفهای و «سیاهنمایی» میتواند بر فضای سیاسی، رسانهای و حتی شیوه طرح مشکلات اقتصادی اثر بگذارد.
اژهای فعلاً پیام روشنی داده است: از نگاه رئیس قوه قضاییه، وحدت ملی در شرایط فعلی یک اولویت سیاسی است و نقد تا جایی پذیرفته است که به تعبیر او به ناامیدی عمومی و تضعیف انسجام اجتماعی منجر نشود.
