فیلم جهانگیر الماسی بعد از ۱۳ سال توقیف نیست؟ / معمای «رنج و سرمستی» و پاسخی که همهچیز را تغییر داد
جهانگیر الماسی میگوید هنوز نمیداند چرا «رنج و سرمستی»، نخستین فیلم بلندش در مقام کارگردان، پس از حدود ۱۳ سال به اکران عمومی نرسیده و این وضعیت را «توقیف» میداند؛ اما اکنون روایت متفاوتی از داخل سازمان سینمایی مطرح شده است. تسنیم به نقل از منابع آگاه در این سازمان گزارش داده که فیلم توقیف نیست و در صورت پیگیری سازنده، میتواند برای پخش و اکران به دفاتر پخش ارائه شود. این اختلاف روایت، یک سؤال مهمتر را مطرح میکند: آیا «رنج و سرمستی» واقعاً فیلمی توقیفی بوده یا نمونهای از آثاری است که بدون حکم رسمی توقیف، سالها در قفسه ماندهاند؟
۱۰:۳۸ - ۰۷ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
ماجرا پس از مصاحبه تازه جهانگیر الماسی دوباره به صدر اخبار سینمایی برگشت. این بازیگر باسابقه در پاسخ به پرسشی درباره سرنوشت «رنج و سرمستی» گفت امیدوار است در دوره مدیریت رائد فریدزاده در سازمان سینمایی راهی برای بیرون آمدن فیلم از «محاق» پیدا شود.
الماسی درباره علت نمایش داده نشدن فیلم نیز گفت با وجود گذشت سالها هنوز پاسخی برای این پرسش پیدا نکرده و نمیداند چرا اثرش با چنین سرنوشتی مواجه شده است. او در همان گفتوگو از محمدرضا فرجی؟ خیر؛ مشخصاً از محمدرضا فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی، و محمدرضا طباطبایینژاد در معاونت نظارت و ارزشیابی سخن گفت و سرنوشت فیلم را به تصمیم ساختار فعلی سینما گره زد.
اما تنها چند روز بعد، گزارشی منتشر شد که برداشت الماسی از وضعیت حقوقی فیلم را زیر سؤال برد.
سازمان سینمایی چه میگوید؟ «رنج و سرمستی» توقیف نیست
تسنیم روز ۷ شهریور به نقل از منابع آگاه در سازمان سینمایی اعلام کرد «رنج و سرمستی» در فهرست آثار توقیفی قرار ندارد و جهانگیر الماسی در صورت تمایل میتواند آن را برای طی مسیر پخش به دفاتر پخش سینمایی ارائه کند.
براساس همین گزارش، مدیران وقت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی نیز در سالهای گذشته فیلم را به تعدادی از دفاتر پخش پیشنهاد کرده بودند، اما مذاکرات به اکران عمومی منتهی نشده بود.
بنابراین یک تفاوت اساسی میان دو روایت وجود دارد:
الماسی از تجربهای سخن میگوید که در عمل برای او تفاوتی با توقیف نداشته است؛ فیلم ساخته شده، سالها گذشته و مردم هنوز آن را ندیدهاند. در مقابل، منابع سازمان سینمایی میگویند ممنوعیت رسمی برای عرضه فیلم وجود ندارد.
همین نقطه، کلید فهم ماجراست.
«توقیف» با «اکران نشدن» فرق دارد
در ادبیات عمومی سینمای ایران، هر فیلمی که سالها امکان نمایش پیدا نکند گاهی «توقیفی» خوانده میشود؛ اما از نظر اداری این واژه معنای دقیقتری دارد.
یک فیلم ممکن است با مانع رسمی نظارتی روبهرو باشد، مجوز لازم برای نمایش دریافت نکند یا با دستور مشخصی از چرخه عرضه کنار گذاشته شود. در این وضعیت میتوان از توقیف یا ممنوعیت رسمی صحبت کرد.
اما وضعیت دیگری هم وجود دارد: فیلم از نظر ساختار اداری ممنوع نیست، ولی پخشکننده مناسبی پیدا نمیکند، سرمایهگذار پیگیر اکران نمیشود، زمان مناسب اکران در اختیارش قرار نمیگیرد یا اختلاف میان تهیهکننده، کارگردان و نهاد سرمایهگذار باعث میشود اثر عملاً سالها دیده نشود.
«رنج و سرمستی»، براساس روایت تازه منابع سازمان سینمایی، ظاهراً به دسته دوم نزدیکتر است.
به عبارت دیگر، فیلم میتواند رسماً توقیف نباشد اما عملاً ۱۳ سال بایکوت یا بلاتکلیف باقی مانده باشد.
«رنج و سرمستی» چه فیلمی است؟
این فیلم در سال ۱۳۹۲ و با حمایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی ساخته شد و اولین تجربه جدی جهانگیر الماسی در مقام کارگردان فیلم بلند سینمایی محسوب میشود. منابع تولید، مرکز گسترش و محمد نشاط را بهعنوان تهیهکنندگان پروژه معرفی کردهاند.
قصه در حوزه سینمای دفاع مقدس قرار دارد و درباره زنی است که در جریان جنگ ایران و عراق اسیر و به عراق منتقل میشود و پس از سالها به ایران بازمیگردد؛ بازگشتی که او را درگیر اتفاقات و تضادهای تازهای میکند. ماهچهره خلیلی، شهرام پوراسد، مهدی صبایی، هرمز سیرتی، احمد کاوری و حسین خانیبیک از بازیگران فیلم بودند و داریوش عیاری مدیریت فیلمبرداری آن را برعهده داشت.
فیلم در دوره سیودوم جشنواره فیلم فجر نیز در فضای رسانهای دیده شد و نقدهایی درباره آن منتشر شد؛ بنابراین «رنج و سرمستی» اثری نیست که اساساً هیچگاه از مرحله تولید یا نمایش محدود عبور نکرده باشد. مسئله اصلی، نرسیدن آن به اکران عمومی پایدار و دسترسی مخاطب گسترده بوده است.
گلایه الماسی موضوع تازهای نیست
ناراحتی جهانگیر الماسی از سرنوشت این فیلم سابقهای طولانی دارد.
او در مهر ۱۳۹۴ نیز گفته بود چند سال از ساخت «رنج و سرمستی» گذشته اما مدیران سینمایی هنوز تکلیف اکران آن را مشخص نکردهاند و از نظر او با بهانههای مختلف نمایش فیلم به تأخیر افتاده است.
در سالهای بعد نیز الماسی بارها از نبود تمایل برای عرضه اثر سخن گفت. در یکی از روایتهای قدیمیتر، مسئله «ریتم کند» فیلم بهعنوان یکی از دلایل پایین بودن شانس اکران مطرح شده بود و الماسی گفته بود حاضر است فیلم را دوباره تدوین کند.
این سابقه توضیح میدهد چرا کارگردان امروز از واژه «توقیف» استفاده میکند؛ برای او مسئله فقط وجود یا نبود یک حکم اداری نیست، بلکه نتیجه نهایی اهمیت دارد: فیلمی که بیش از یک دهه ساخته شده ولی به مخاطب نرسیده است.
«شهابی از جنس نور» هم در وضعیت مشابه
نکته مهم گزارش تازه این است که ماجرا فقط به جهانگیر الماسی محدود نمیشود.
تسنیم به نقل از منابع سینمایی نوشته «شهابی از جنس نور» ساخته محمدرضا اسلاملو نیز توقیف نیست و سازنده آن میتواند برای عرضه فیلم به دفاتر پخش مراجعه کند.
این فیلم هم سابقهای پیچیده دارد. اسلاملو سالها قبل توضیح داده بود تولید اثر با تغییر مدیریت مرکز گسترش و اختلاف بر سر تکمیل فیلم مواجه شد و نسخهای که در جشنواره نمایش داده شده بود از نگاه او هنوز کامل نبود.
قرار گرفتن این دو فیلم کنار یکدیگر، مسئله بزرگتری را در سینمای ایران برجسته میکند: آثار بلاتکلیف بدون آنکه الزاماً توقیفی باشند.
چرا بعضی فیلمها بدون توقیف سالها خاک میخورند؟
اکران یک فیلم فقط به مجوز وابسته نیست. پخشکننده باید تصور کند فیلم توان بازگرداندن هزینه تبلیغات و سالن را دارد؛ سینمادار نیز ترجیح میدهد سانس را به اثری بدهد که ظرفیت فروش بیشتری داشته باشد.
این وضعیت برای فیلمی که بیش از یک دهه از تولیدش گذشته دشوارتر است. بازیگران، کیفیت فنی، ذائقه مخاطب و حتی شیوه تبلیغ سینما طی این مدت تغییر کردهاند.
از سوی دیگر، «رنج و سرمستی» با سرمایه و حمایت یک مجموعه دولتی در حوزه دفاع مقدس ساخته شده است. همین موضوع این پرسش را ایجاد میکند که اگر بخش خصوصی تمایلی به پخش تجاری چنین اثری ندارد، آیا نهادی که برای تولید آن سرمایهگذاری کرده نباید برای حداقل یک اکران محدود، تلویزیونی یا آنلاین راهکاری پیدا کند؟
گزارش تازه تسنیم نیز پیشنهاد میکند آثاری از این جنس میتوانند با حمایت نهادهای فرهنگی یا از طریق پلتفرمهای نمایش آنلاین از بایگانی خارج شوند.
حالا چه چیزی مانع اکران فیلم جهانگیر الماسی است؟
بر اساس اطلاعاتی که تا امروز منتشر شده، دیگر نمیتوان با قطعیت نوشت «رنج و سرمستی توقیف شده است».
عبارت دقیقتر این است که جهانگیر الماسی فیلم را توقیفشده میداند، اما منابع آگاه سازمان سینمایی میگویند ممنوعیتی برای ارائه آن به دفاتر پخش وجود ندارد.
این پاسخ البته پرونده را نمیبندد؛ برعکس، سؤال تازهای ایجاد میکند.
اگر مانع قانونی وجود ندارد، چرا فیلمی که با سرمایه یک نهاد سینمایی ساخته شده حدود ۱۳ سال به اکران عمومی نرسیده است؟ چه نهادی اکنون مالک یا مسئول پیگیری پخش آن است؟ آیا نسخه نهایی اثر برای شرایط امروز آماده نمایش است؟ و آیا یک پخشکننده حاضر است مسئولیت عرضه آن را برعهده بگیرد؟
پاسخ این پرسشها تعیین خواهد کرد که خبر «توقیف نبودن» فقط یک توضیح اداری باقی میماند یا سرانجام به اتفاقی منجر میشود که جهانگیر الماسی بیش از یک دهه منتظر آن بوده است: روشن شدن پرده سینما برای «رنج و سرمستی».
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
